Kavram
anthropologia
- Yunanca
- ἄνθρωπος (anthrōpos) + λόγος (logos)
- Latince
- anthropologia
- Almanca
- Anthropologie; pragmatische / physiologische Anthropologie; Menschenkenntniß; Weltkenntniß
- Fransızca
- anthropologie
- İngilizce
- anthropology
- Türkçe
- antropoloji; pragmatik / fizyolojik antropoloji; insan bilgisi; dünya bilgisi
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Kant insan bilgisini iki açıdan ayırır: Fizyolojik antropoloji tabiatın insandan ne yaptığını araştırır (örneğin belleğin beyindeki izlere dayanıp dayanmadığını); pragmatik antropoloji ise insanın hür bir varlık olarak kendinden ne yaptığını ya da ne yapabileceğini ve ne yapması gerektiğini. Bellek konusundaki gözlemleri belleği genişletmek için kullanmak pragmatiktir. Bu bilgi okuldan sonra gelen bir "dünya bilgisi"dir; "dünyayı tanımak" değil, "dünya görmüş olmak"tır. Güçlükleri insan tabiatının kendisinden gelir: gözlendiğini fark eden insan kendini gizler, kendini gözlemlerken güdüler susar, alışkanlık ikinci bir tabiattır. Dünya tarihi, biyografiler, tiyatro ve romanlar kaynak değil ama yardımcı araçtır. Eser bilme yetisi, haz ve hoşnutsuzluk duygusu ve arzulama yetisi üzerine bir "antropolojik didaktik" ile kişinin, cinsiyetin, halkın, ırkın ve türün karakteri üzerine bir "antropolojik karakteristik"ten oluşur.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1596 | Otto Casmann | Psychologia anthropologica: insanın ruh ve beden öğretisi | — |
| 1772–1796 | Kant | kış dönemi antropoloji dersleri | — |
| 1798 | Kant | pragmatik antropoloji: insanın dünya vatandaşı olarak bilgisi | Pragmatik Açıdan Antropoloji, AA07.119–122 |
| 1800 | Kant | Mantık: "İnsan nedir?" sorusunun öteki üç soruyu toplaması | — |
| 20. yüzyıl | Scheler, Plessner, Gehlen | felsefî antropoloji | — |
Dönüşüm: Ruh ve beden öğretisinden, insanın kendinden ne yaptığının pragmatik bilgisine; oradan felsefî antropolojiye ve etnolojiye.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | anthrōpos "insan" + logos "söz, öğreti" | kelime Yunanca köklüdür ama antik bir terim değildir |
| Latince | anthropologia | 16. yüzyıl sonlarında (Magnus Hundt, Otto Casmann) insanın beden ve ruh öğretisi |
| Almanca | Anthropologie in pragmatischer Hinsicht | Kant, Pragmatik Açıdan Antropoloji (1798), Önsöz, AA07.119 |
| İngilizce | anthropology |
Türkçe karşılığı
antropoloji; insan bilgisi. "insanbilim" denebilirdi; ama Kant'ın pragmatik/fizyolojik ayrımı ve yerleşik kullanım için "antropoloji" seçildi. Menschenkenntniß "insan bilgisi", Weltkenntniß "dünya bilgisi"
Bugünkü "antropoloji" kelimesi etnoloji ve kültür antropolojisi alanlarını çağırır. Kant'ın pragmatik antropolojisi ise başka halkların betimi değil, insanın hür davranan bir varlık olarak kendinden ne yaptığının, ne yapabileceğinin ve ne yapması gerektiğinin bilgisidir; "dünya vatandaşı" olarak insanın bilgisi.
Atıf ve kaynak notu
"Felsefî antropoloji" adı 20. yüzyıla aittir; Kant'ın antropolojisi ders kitabıdır ve kendini metafizikten ve psikolojiden açıkça ayırır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: antropoloji, Antropolojinin
Metinlerde işaretlendiği yerler
3 yer · 3 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.