İçeriğe geç

Kavram

anthropologia

Yunanca
ἄνθρωπος (anthrōpos) + λόγος (logos)
Latince
anthropologia
Almanca
Anthropologie; pragmatische / physiologische Anthropologie; Menschenkenntniß; Weltkenntniß
Fransızca
anthropologie
İngilizce
anthropology
Türkçe
antropoloji; pragmatik / fizyolojik antropoloji; insan bilgisi; dünya bilgisi

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Kant insan bilgisini iki açıdan ayırır: Fizyolojik antropoloji tabiatın insandan ne yaptığını araştırır (örneğin belleğin beyindeki izlere dayanıp dayanmadığını); pragmatik antropoloji ise insanın hür bir varlık olarak kendinden ne yaptığını ya da ne yapabileceğini ve ne yapması gerektiğini. Bellek konusundaki gözlemleri belleği genişletmek için kullanmak pragmatiktir. Bu bilgi okuldan sonra gelen bir "dünya bilgisi"dir; "dünyayı tanımak" değil, "dünya görmüş olmak"tır. Güçlükleri insan tabiatının kendisinden gelir: gözlendiğini fark eden insan kendini gizler, kendini gözlemlerken güdüler susar, alışkanlık ikinci bir tabiattır. Dünya tarihi, biyografiler, tiyatro ve romanlar kaynak değil ama yardımcı araçtır. Eser bilme yetisi, haz ve hoşnutsuzluk duygusu ve arzulama yetisi üzerine bir "antropolojik didaktik" ile kişinin, cinsiyetin, halkın, ırkın ve türün karakteri üzerine bir "antropolojik karakteristik"ten oluşur.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
1596 Otto Casmann Psychologia anthropologica: insanın ruh ve beden öğretisi —
1772–1796 Kant kış dönemi antropoloji dersleri —
1798 Kant pragmatik antropoloji: insanın dünya vatandaşı olarak bilgisi Pragmatik Açıdan Antropoloji, AA07.119–122
1800 Kant Mantık: "İnsan nedir?" sorusunun öteki üç soruyu toplaması —
20. yüzyıl Scheler, Plessner, Gehlen felsefî antropoloji —

Dönüşüm: Ruh ve beden öğretisinden, insanın kendinden ne yaptığının pragmatik bilgisine; oradan felsefî antropolojiye ve etnolojiye.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca anthrōpos "insan" + logos "söz, öğreti" kelime Yunanca köklüdür ama antik bir terim değildir
Latince anthropologia 16. yüzyıl sonlarında (Magnus Hundt, Otto Casmann) insanın beden ve ruh öğretisi
Almanca Anthropologie in pragmatischer Hinsicht Kant, Pragmatik Açıdan Antropoloji (1798), Önsöz, AA07.119
İngilizce anthropology

Türkçe karşılığı

antropoloji; insan bilgisi. "insanbilim" denebilirdi; ama Kant'ın pragmatik/fizyolojik ayrımı ve yerleşik kullanım için "antropoloji" seçildi. Menschenkenntniß "insan bilgisi", Weltkenntniß "dünya bilgisi"

Bugünkü "antropoloji" kelimesi etnoloji ve kültür antropolojisi alanlarını çağırır. Kant'ın pragmatik antropolojisi ise başka halkların betimi değil, insanın hür davranan bir varlık olarak kendinden ne yaptığının, ne yapabileceğinin ve ne yapması gerektiğinin bilgisidir; "dünya vatandaşı" olarak insanın bilgisi.

Atıf ve kaynak notu

"Felsefî antropoloji" adı 20. yüzyıla aittir; Kant'ın antropolojisi ders kitabıdır ve kendini metafizikten ve psikolojiden açıkça ayırır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: antropoloji, Antropolojinin

Metinlerde işaretlendiği yerler

3 yer · 3 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.