İçeriğe geç

Kavram

Threptikon (θρεπτικόν)

Yunanca
θρεπτικόν (threptikon)
Latince
nutritivum, vegetativum
Almanca
das Ernährungsvermögen, das Nährende
Fransızca
la faculté nutritive
İngilizce
the nutritive (faculty)
Türkçe
besleyen (threptikon)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "besleyici, besleyen" (yiyecek, dadı). Aristoteles'te yaşamanın kendisini sağlayan ilke: kendi yoluyla beslenme, büyüme, küçülme ve kendine benzer bir başkasını meydana getirme (üreme). Bitkilerde yalnız bu bulunur; ondan ayrılabilir, ama öteki dynamis'ler ölümlülerde ondan ayrılamaz.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Platon Timaios 77b: diyafram ile göbek arasındaki, bitkilerin de pay aldığı arzulayan ruh (epithymētikon)
MÖ 4. yy Aristoteles Ruhun ilk ve en ortak dynamis'i; beslenme ve üreme Aristoteles, Ruh Üzerine II.2–4
MS 6. yy Philoponos Şerhte phytikon "bitkisel" ile eşleştirilir

Dönüşüm: Aristoteles'in sıfat-yeti adı, şerhler ve Ortaçağ yoluyla "bitkisel ruh" diye ayrı bir ruh katmanına dönüşür.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca θρεπτικόν (threptikon); ἡ θρεπτικὴ ψυχή trephein "beslemek, büyütmek" fiilinden -tikon ekiyle yeti adı; Aristoteles'te ruhun ilk ve en ortak dynamis'i (Ruh Üzerine II.2–4). Aynı dynamis üretici (gennētikon) de sayılır.
Latince nutritivum, vegetativum Ortaçağ'da anima vegetativa "bitkisel ruh" adıyla yerleşir.
Almanca / Fransızca Ernährungsvermögen / faculté nutritive İkisi de "yeti" sözcüğüyle çevirir.
İngilizce the nutritive (faculty)

Türkçe karşılığı

besleyen (threptikon). bitkisel ruh / nebatî nefs: geç dönem ve Ortaçağ sınıflamasını geriye yansıtır, insanda ve hayvanda da bulunan dynamis'i bitkiye daraltır. beslenme yetisi: açık ama "yeti" Aristoteles'in sıfat biçimli adlandırmasını (to threptikon "besleyen") kaybettirir. Tercih: "besleyen", ilk geçişte translit; aisthētikon "duyumsayan", orektikon "isteyen", dianoētikon "düşünüp taşınan" ile aynı kalıp.

"Bitkisel ruh" demek, ruhun katmanlarını ayrı ruhlar gibi okumaya kapı açar; Aristoteles ise besleyeni duyumsayanın içinde "dynamis olarak" bulunan, tıpkı dörtgende üçgen gibi önceki basamak sayar (II.3). "Besleyen" sıfatı bu iç içeliği korur.

Atıf ve kaynak notu

Terim Aristoteles'indir; "bitkisel ruh" (anima vegetativa) adı sonraki yorumculara aittir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: threptikon, Beslenme yetisi, beslenme yetisi, besleyici ilkenin, besleyici psykhē, besleyici kısım

Metinlerde işaretlendiği yerler

7 yer · 7 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.