Kavram
Threptikon (θρεπτικόν)
- Yunanca
- θρεπτικόν (threptikon)
- Latince
- nutritivum, vegetativum
- Almanca
- das Ernährungsvermögen, das Nährende
- Fransızca
- la faculté nutritive
- İngilizce
- the nutritive (faculty)
- Türkçe
- besleyen (threptikon)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "besleyici, besleyen" (yiyecek, dadı). Aristoteles'te yaşamanın kendisini sağlayan ilke: kendi yoluyla beslenme, büyüme, küçülme ve kendine benzer bir başkasını meydana getirme (üreme). Bitkilerde yalnız bu bulunur; ondan ayrılabilir, ama öteki dynamis'ler ölümlülerde ondan ayrılamaz.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Platon | Timaios 77b: diyafram ile göbek arasındaki, bitkilerin de pay aldığı arzulayan ruh (epithymētikon) | |
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Ruhun ilk ve en ortak dynamis'i; beslenme ve üreme | Aristoteles, Ruh Üzerine II.2–4 |
| MS 6. yy | Philoponos | Şerhte phytikon "bitkisel" ile eşleştirilir |
Dönüşüm: Aristoteles'in sıfat-yeti adı, şerhler ve Ortaçağ yoluyla "bitkisel ruh" diye ayrı bir ruh katmanına dönüşür.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | θρεπτικόν (threptikon); ἡ θρεπτικὴ ψυχή | trephein "beslemek, büyütmek" fiilinden -tikon ekiyle yeti adı; Aristoteles'te ruhun ilk ve en ortak dynamis'i (Ruh Üzerine II.2–4). Aynı dynamis üretici (gennētikon) de sayılır. |
| Latince | nutritivum, vegetativum | Ortaçağ'da anima vegetativa "bitkisel ruh" adıyla yerleşir. |
| Almanca / Fransızca | Ernährungsvermögen / faculté nutritive | İkisi de "yeti" sözcüğüyle çevirir. |
| İngilizce | the nutritive (faculty) |
Türkçe karşılığı
besleyen (threptikon). bitkisel ruh / nebatî nefs: geç dönem ve Ortaçağ sınıflamasını geriye yansıtır, insanda ve hayvanda da bulunan dynamis'i bitkiye daraltır. beslenme yetisi: açık ama "yeti" Aristoteles'in sıfat biçimli adlandırmasını (to threptikon "besleyen") kaybettirir. Tercih: "besleyen", ilk geçişte translit; aisthētikon "duyumsayan", orektikon "isteyen", dianoētikon "düşünüp taşınan" ile aynı kalıp.
"Bitkisel ruh" demek, ruhun katmanlarını ayrı ruhlar gibi okumaya kapı açar; Aristoteles ise besleyeni duyumsayanın içinde "dynamis olarak" bulunan, tıpkı dörtgende üçgen gibi önceki basamak sayar (II.3). "Besleyen" sıfatı bu iç içeliği korur.
Atıf ve kaynak notu
Terim Aristoteles'indir; "bitkisel ruh" (anima vegetativa) adı sonraki yorumculara aittir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: threptikon, Beslenme yetisi, beslenme yetisi, besleyici ilkenin, besleyici psykhē, besleyici kısım
Metinlerde işaretlendiği yerler
7 yer · 7 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.