İçeriğe geç

Kavram

sensus communis

Yunanca
κοινὴ αἴσθησις
Latince
sensus communis
Almanca
Gemeinsinn
Fransızca
sens commun
İngilizce
common sense
Türkçe
ortak duyu

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte herkesin paylaştığı sağlıklı yargı, sağduyu. Kant'ta: bilgi güçlerinin (hayal gücü ve anlama yetisi) hür oyunundan doğan, herkeste varsayılan öznel ilke; beğeni yargısının kavramsız olarak genel katılım talep edebilmesinin şartı olan ideal bir norm.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles Duyuların ortak duyusu; ortak duyulurları (hareket, şekil, sayı) algılar De anima III 1–2
13. yy Thomas Aquinas İç duyulardan biri (sensus communis) Summa theologiae I q.78
1709 Shaftesbury Sensus Communis: ortak iyiye duyarlılık, nükte ve mizah özgürlüğü —
1790 Kant Beğeni yargısının zorunluluğunun şartı olarak ortak duyu ideası (§§ 20–22, 40) Yargı Gücünün Eleştirisi § 20 (AA05.238)

Dönüşüm: Duyuları birleştiren psikolojik bir yetiden, estetik yargının genel geçerliliğini taşıyan ideal bir norma.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca κοινὴ αἴσθησις Aristoteles'te beş duyunun verilerini birleştiren ortak duyu (De anima III)
Latince sensus communis Skolastikte iç duyulardan biri; Roma'da (Cicero, Shaftesbury'nin okuduğu anlamda) toplumsal duyarlık, sağduyu
Almanca / Fransızca Gemeinsinn / sens commun Kant Gemeinsinn'i gemeiner Menschenverstand'dan özenle ayırır.
İngilizce common sense

Türkçe karşılığı

ortak duyu. Rakipler: "sağduyu" (Kant bunu gemeiner Verstand "sıradan anlama yetisi" için ayırır), "ortak his" (çekirdek sensus "his"le karışır). "Ortak duyu" hem Aristoteles geleneğini hem Kant'ın estetik anlamını taşır.

"Sağduyu" seçilseydi Kant'ın § 20'deki ayrımı silinirdi: sağduyu kavramlarla (belli belirsiz ilkelerle) yargıda bulunur, ortak duyu ise duyguyla ama genel geçer olarak.

Atıf ve kaynak notu

Kant'ta ortak duyu bir dış duyu değildir; varlığı psikolojik gözlemle değil, bilginin genel paylaşılabilirliğinin şartı olarak kabul edilir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: ortak duyu, sağduyunun, sağduyu, Sağduyu

Metinlerde işaretlendiği yerler

7 yer · 7 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.