Kavram
sensus communis
- Yunanca
- κοινὴ αἴσθησις
- Latince
- sensus communis
- Almanca
- Gemeinsinn
- Fransızca
- sens commun
- İngilizce
- common sense
- Türkçe
- ortak duyu
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte herkesin paylaştığı sağlıklı yargı, sağduyu. Kant'ta: bilgi güçlerinin (hayal gücü ve anlama yetisi) hür oyunundan doğan, herkeste varsayılan öznel ilke; beğeni yargısının kavramsız olarak genel katılım talep edebilmesinin şartı olan ideal bir norm.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Duyuların ortak duyusu; ortak duyulurları (hareket, şekil, sayı) algılar | De anima III 1–2 |
| 13. yy | Thomas Aquinas | İç duyulardan biri (sensus communis) | Summa theologiae I q.78 |
| 1709 | Shaftesbury | Sensus Communis: ortak iyiye duyarlılık, nükte ve mizah özgürlüğü | — |
| 1790 | Kant | Beğeni yargısının zorunluluğunun şartı olarak ortak duyu ideası (§§ 20–22, 40) | Yargı Gücünün Eleştirisi § 20 (AA05.238) |
Dönüşüm: Duyuları birleştiren psikolojik bir yetiden, estetik yargının genel geçerliliğini taşıyan ideal bir norma.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | κοινὴ αἴσθησις | Aristoteles'te beş duyunun verilerini birleştiren ortak duyu (De anima III) |
| Latince | sensus communis | Skolastikte iç duyulardan biri; Roma'da (Cicero, Shaftesbury'nin okuduğu anlamda) toplumsal duyarlık, sağduyu |
| Almanca / Fransızca | Gemeinsinn / sens commun | Kant Gemeinsinn'i gemeiner Menschenverstand'dan özenle ayırır. |
| İngilizce | common sense |
Türkçe karşılığı
ortak duyu. Rakipler: "sağduyu" (Kant bunu gemeiner Verstand "sıradan anlama yetisi" için ayırır), "ortak his" (çekirdek sensus "his"le karışır). "Ortak duyu" hem Aristoteles geleneğini hem Kant'ın estetik anlamını taşır.
"Sağduyu" seçilseydi Kant'ın § 20'deki ayrımı silinirdi: sağduyu kavramlarla (belli belirsiz ilkelerle) yargıda bulunur, ortak duyu ise duyguyla ama genel geçer olarak.
Atıf ve kaynak notu
Kant'ta ortak duyu bir dış duyu değildir; varlığı psikolojik gözlemle değil, bilginin genel paylaşılabilirliğinin şartı olarak kabul edilir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: ortak duyu, sağduyunun, sağduyu, Sağduyu
Metinlerde işaretlendiği yerler
7 yer · 7 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.