Kavram
Pronuntiatio
- Yunanca
- ὑπόκρισις (hypokrisis)
- Latince
- pronuntiatio; actio
- Almanca
- Vortrag
- Fransızca
- action oratoire; prononciation
- İngilizce
- delivery
- Türkçe
- sunuş; edâ
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "ilan etmek, yüksek sesle söylemek". Retorikte hatibin sesini, soluğunu, yüzünü, bakışını, ellerini, duruşunu ve giysisini konuşmanın anlamına ve duygusuna uydurma sanatı. Quintilianus'ta sunuşun ilk şartı eşitlik, ikincisi çeşitliliktir (11.3.43); ölçüsü konuşmanın kendisininkiyle aynıdır: kusursuz, açık, süslü, yerinde (11.3.30). Hatip bir oyuncu değildir: jest kelimelere değil anlama uyar (11.3.89), en çok ölçü hükmetmelidir (11.3.181).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Demosthenes | Konuşmada birinci, ikinci ve üçüncü şey (Quintilianus 11.3.6) | — |
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Hypokrisis: sesin büyüklüğü, tonu ve ritmi; henüz sanata bağlanmamıştır (Rhetorike III 1) | rhetorike |
| MÖ 1. yy | Cicero | Actio "bedenin belagati"; konuşmada tek hükümran (De oratore III, Orator) | Cicero, De oratore |
| MS 90'lar | Quintilianus | Ses ve jest üzerine en ayrıntılı antik inceleme (XI 3) | Quintilianus, Institutio oratoria |
Dönüşüm: Tiyatro oyunculuğundan (hypokrisis) hatibin ahlâkî görünüşüne: Quintilianus'ta sunuş, oyuncunun zarafetini ararken "iyi ve ağırbaşlı bir adamın otoritesini" yitirmemelidir (11.3.184); kelimenin Yunancası ise sonraki dillerde "ikiyüzlülük" anlamına kayar.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ὑπόκρισις | hypokrinesthai "cevap vermek; rol oynamak" kökünden; tiyatro oyuncusu hypokritēs. Aristoteles Rhetorike III 1'de üslupla birlikte ele alır. |
| Latince | pronuntiatio; actio | pronuntiare "dışarı söylemek, ilan etmek"; actio "yapma, dava görme, oyunculuk". Retoriğin beş kısmının sonuncusu (inventio, dispositio, elocutio, memoria, pronuntiatio). Quintilianus 11.3.1: ilk ad sesten, ikincisi jestten alınmıştır; Cicero'ya göre iki kısmı ses (vox) ve harekettir (motus). |
| Almanca / Fransızca | Vortrag / action oratoire | |
| İngilizce | delivery |
Türkçe karşılığı
sunuş; edâ. telaffuz: yalnız kelimelerin söylenişini verir, jesti dışarıda bırakır. hitabet: bütün sanatın adıdır. sunuş, konuşmanın dinleyicinin önüne konuşunu (ses, yüz, jest, giysi) bütünüyle karşılar; actio için ayrıca edâ (söyleyiş ve tavır) kullanıldı.
"Sunuş" kelimesi konuşmanın hazır bir metnin dışa verilişi olduğunu ima eder; Quintilianus ise sunuşun konuşmanın anlamına kendi gücünü kattığını savunur: "herkes işittiği gibi etkilenir" (11.3.2). "Edâ" bu yaratıcı, oyunculuğa yakın yönü daha iyi taşır.
Atıf ve kaynak notu
Quintilianus iki adı "fark gözetmeden" kullanır (11.3.2); actio aynı zamanda "dava görme" demektir, bu yüzden metinde çoğu yerde bu gündelik anlamda geçer ve bağlanmaz.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sunuş, Sunuşa, sunuşları
Metinlerde işaretlendiği yerler
4 yer · 4 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.