Kavram
Aufklärung
- Almanca
- Aufklärung, aufklären
- Fransızca
- Lumières, éclaircissement
- İngilizce
- enlightenment
- Türkçe
- Aydınlanma; aydınlanmak
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte bir şeyi açıklığa kavuşturmak, birini bir konuda bilgilendirmek. Felsefî anlamda: aklın kendi başına kullanılması, otoritelerden ve önyargılardan kurtuluş (Kant). Nietzsche İnsanca, Pek İnsanca'yı Voltaire'e ithaf ederek Aydınlanma'yı sürdürmeyi üstlenir; § 237'de Rönesans'ın olumlu güçlerini Alman Reformu'nun geciktirdiğini, Luther yakılsaydı "Aydınlanma'nın şafağının" daha erken doğacağını söyler. Sonraki eserlerinde Aydınlanma'nın ahlâkî iyimserliğine de şüpheyle bakar.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1784 | Kant | insanın kendi suçu olan ergin olmayışından çıkışı; aklın kamusal kullanımı | Aydınlanma Nedir? |
| 1878 | Nietzsche | Rönesans'ın mirası, hür tinin sürdürmesi gereken iş; Reform'un geciktirdiği | İnsanca, Pek İnsanca I |
Dönüşüm: Kant'ta bir cesaret ve olgunlaşma çağrısı; Nietzsche'de hür tinin tarihsel soykütüğünün bir halkası, sonra da eleştirisinin nesnesi.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | Yunancada doğrudan karşılığı yoktur |
| Latince | — | Not adı Almanca tutuldu; Latince illuminatio Dionysios'un "aydınlanma"sına ayrılmıştır (illuminatio) ve çağın adı değildir |
| Almanca / Fransızca | Aufklärung, aufklären; Fr. Lumières, éclaircissement | Kant, "Aydınlanma Nedir?" (1784); Nietzsche, İnsanca, Pek İnsanca I § 237 ("Aydınlanma'nın şafağı"), § 26, § 463 |
| İngilizce | enlightenment |
Türkçe karşılığı
Aydınlanma; aydınlanmak. Çağın ve hareketin adı olarak büyük harfle "Aydınlanma"; süreç anlamında küçük harfle "aydınlanma". "Tenvir" ve "ışıklanma" kullanılmaz; "aydınlatma" yalnız fiilin geçişli kullanımında
Aufklärung hem bir çağın adı hem de bir sürecin adıdır: Kant'ta insanın kendi suçu olan ergin olmayışından çıkışı (minorennitas), yani bir yapma ve cesaret işi. Türkçe "Aydınlanma" ışık imgesini korur; ama Almanca kelimedeki "berraklaştırma, açıklığa kavuşturma" (klären) yanı Türkçede zayıflar.
Atıf ve kaynak notu
Not adı Almanca kelimedir; Latince illuminatio ayrı bir kavramdır (Dionysios).
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: Aydınlanma, aydınlanma, aydınlanmanın, Aydınlanma'nın, Aydınlanma'ya
Metinlerde işaretlendiği yerler
7 yer · 6 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.