İçeriğe geç

Kavram

Vir bonus

Yunanca
ἀνὴρ ἀγαθός (anēr agathos); καλὸς κἀγαθός
Latince
vir bonus; vir bonus dicendi peritus
Almanca
guter Mann
Fransızca
homme de bien
İngilizce
good man
Türkçe
iyi insan

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "dürüst, saygın kişi" (Roma hukukunda arbitratu boni viri "iyi bir adamın takdirine göre"). Quintilianus'ta hatibin özü: belagat kötünün elinde bir kötülüktür (12.1.32); iyi insan faziletsiz düşünülemez, fazilet de bilgiyle tamamlanır (12.2.1). Yine de iyi insan, bir tirana suikast hazırlamış birini ya da devlete gerekli bir komutanı savunurken hâkimden hakikati saklayabilir (12.1.36–44).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 2. yy Cato Hatip tarifi (oğluna öğütler) —
MÖ 1. yy Cicero Bilgelikle belagatin birliği (De oratore III; De inventione I 1) Cicero, De inventione
MS 1. yy Seneca vir bonus ile sapiens arasındaki derece Seneca, Epistulae morales
MS 90'lar Quintilianus Kusursuz hatip, bir tür "Romalı bilge" (12.1, 12.2.7) Quintilianus, Institutio oratoria

Dönüşüm: Sofistlerin ahlâkça yansız konuşma sanatından (Platon'un Gorgias'taki itirazı) ahlâkı tarifin içine alan bir retoriğe; Augustinus De doctrina christiana IV'te bu ideali Hristiyan vaizine aktarır.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἀνὴρ ἀγαθός Yunan ahlâkında hem yiğit hem erdemli insan; kalos kagathos "güzel ve iyi" soylu ideali.
Latince vir bonus Cato'nun hatip tarifi: orator est vir bonus dicendi peritus "hatip, konuşmada usta iyi insandır" (Quintilianus 12.1.1, 12.1.44). vir "erkek, adam", bonus "iyi".
Almanca / Fransızca guter Mann / homme de bien
İngilizce good man

Türkçe karşılığı

iyi insan. iyi adam: lafzî, ama Türkçede gündelik ve hafif kalır. erdemli kişi: virtus'u öne çıkarır, bonus'u değil. iyi insan, Quintilianus'un tarifteki ağırlığı ahlâka verişini sade biçimde taşır.

Cato'nun tarifinde iki öğe vardır, ama Quintilianus'a göre "iyi insan" hem önce gelir hem de tabiatça daha büyüktür (12.1.1). Kötü bir insan hatip bile olamaz (12.1.3); bu, tarifin yalnız bir dilek değil, hatibin ne olduğunun tarifi olduğunu söyler.

Atıf ve kaynak notu

Tarif Cato'nundur, ama onu bütün bir eğitim kuramının temeline koyan Quintilianus'tur; Stoacılar gibi, hiçbir gerçek hatibin (Cicero dahil) bu dereceye tam erişmediğini kabul eder (12.1.18–21).

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: iyi insan, iyi insanın, iyi insandır

Metinlerde işaretlendiği yerler

4 yer · 4 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.