Kavram
vanitas
- Yunanca
- kenodoxia
- Latince
- vanitas
- Almanca
- Eitelkeit, eitel
- Fransızca
- vanité, amour-propre
- İngilizce
- vanity
- Türkçe
- kendini beğenmişlik; kendini beğenmiş
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte boş gurur, kendini olduğundan büyük görme. La Rochefoucauld'dan gelen Fransız ahlâkçıları geleneğinde (amour-propre) bütün erdemlerin gizli saiki. Nietzsche İnsanca, Pek İnsanca'da bu geleneği sürdürür: kendini beğenmişlik insan tinini zenginleştirir (§ 79: geçer akçesi "hayranlık" olan bir mağaza), ruhun tutkularını örten "ruhun derisi"dir (§ 82) ve aşırı eylemlerin çoğunun açıklamasıdır (§ 74). Kınanacak bir kusurdan çok, ahlâk duygularının tarihinde işleyen, sözde bencil olmayan eylemlerin arkasında bulunan bir güç olarak ele alınır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 3. yy | Vaiz (Septuaginta, Vulgata) | vanitas vanitatum: her şeyin beyhudeliği | — |
| 1665 | La Rochefoucauld | amour-propre ve vanité: erdemlerin gizli saiki | — |
| 1878 | Nietzsche | ahlâk duygularının psikolojik açıklamasında temel saik; "ruhun derisi" | İnsanca, Pek İnsanca I |
| 1886 | Nietzsche | soylunun yabancı olduğu, kölece bir kendi hakkında kanaat devşirme | İyinin ve Kötünün Ötesinde |
Dönüşüm: Dinî "beyhudelik"ten ahlâkçıların kusuruna, oradan Nietzsche'de ahlâk duygularının doğal tarihini açıklayan bir güdüye.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | kenodoxia | "boş şan", başkalarının boş takdirine düşkünlük |
| Latince | vanitas | not adı düzen içindir; Latincede önce "boşluk, beyhudelik" (vanitas vanitatum), sonra "boş gurur" |
| Almanca / Fransızca | Eitelkeit, eitel; Fr. vanité, amour-propre | İnsanca, Pek İnsanca I § 74 ("aşırı eylemleri kendini beğenmişliğe ... bağlayan"); § 79, § 82 ("ruhun derisi") |
| İngilizce | vanity |
Türkçe karşılığı
kendini beğenmişlik; kendini beğenmiş. İyinin ve Kötünün Ötesinde çevirisindeki karşılık sürdürüldü. "Kibir" superbia'ya (Hochmut), "gurur" Stolz'a ayrıldı; "boş gurur" ve "gösteriş merakı" kavramın yalnız bir yanını verir
Nietzsche'nin Eitelkeit'ı kişinin kendi hakkındaki iyi kanaatini başkalarının gözünden devşirme, takdir toplama ihtiyacıdır. "Kendini beğenmişlik" kelimesi kişinin kendine hayranlığını öne çıkarır; Nietzsche'de vurgu çoğu zaman beğenilme isteğine düşer. Bağlam bunu açıkça gerektirirse "beğenilme hevesi" de denebilir, ama terim olarak "kendini beğenmişlik" tutulur.
Atıf ve kaynak notu
Latince not adı düzen içindir; Nietzsche'nin terimi Almanca Eitelkeit'tır ve Fransız ahlâkçılarının vanité'sine dayanır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kendini beğenmişliği, kendini beğenmişliktir, kendini beğenmişliğini, kendini beğenmişliklerinin, kendini beğenmişliğe
Metinlerde işaretlendiği yerler
7 yer · 7 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.