İçeriğe geç

Kavram

vanitas

Yunanca
kenodoxia
Latince
vanitas
Almanca
Eitelkeit, eitel
Fransızca
vanité, amour-propre
İngilizce
vanity
Türkçe
kendini beğenmişlik; kendini beğenmiş

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte boş gurur, kendini olduğundan büyük görme. La Rochefoucauld'dan gelen Fransız ahlâkçıları geleneğinde (amour-propre) bütün erdemlerin gizli saiki. Nietzsche İnsanca, Pek İnsanca'da bu geleneği sürdürür: kendini beğenmişlik insan tinini zenginleştirir (§ 79: geçer akçesi "hayranlık" olan bir mağaza), ruhun tutkularını örten "ruhun derisi"dir (§ 82) ve aşırı eylemlerin çoğunun açıklamasıdır (§ 74). Kınanacak bir kusurdan çok, ahlâk duygularının tarihinde işleyen, sözde bencil olmayan eylemlerin arkasında bulunan bir güç olarak ele alınır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 3. yy Vaiz (Septuaginta, Vulgata) vanitas vanitatum: her şeyin beyhudeliği —
1665 La Rochefoucauld amour-propre ve vanité: erdemlerin gizli saiki —
1878 Nietzsche ahlâk duygularının psikolojik açıklamasında temel saik; "ruhun derisi" İnsanca, Pek İnsanca I
1886 Nietzsche soylunun yabancı olduğu, kölece bir kendi hakkında kanaat devşirme İyinin ve Kötünün Ötesinde

Dönüşüm: Dinî "beyhudelik"ten ahlâkçıların kusuruna, oradan Nietzsche'de ahlâk duygularının doğal tarihini açıklayan bir güdüye.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca kenodoxia "boş şan", başkalarının boş takdirine düşkünlük
Latince vanitas not adı düzen içindir; Latincede önce "boşluk, beyhudelik" (vanitas vanitatum), sonra "boş gurur"
Almanca / Fransızca Eitelkeit, eitel; Fr. vanité, amour-propre İnsanca, Pek İnsanca I § 74 ("aşırı eylemleri kendini beğenmişliğe ... bağlayan"); § 79, § 82 ("ruhun derisi")
İngilizce vanity

Türkçe karşılığı

kendini beğenmişlik; kendini beğenmiş. İyinin ve Kötünün Ötesinde çevirisindeki karşılık sürdürüldü. "Kibir" superbia'ya (Hochmut), "gurur" Stolz'a ayrıldı; "boş gurur" ve "gösteriş merakı" kavramın yalnız bir yanını verir

Nietzsche'nin Eitelkeit'ı kişinin kendi hakkındaki iyi kanaatini başkalarının gözünden devşirme, takdir toplama ihtiyacıdır. "Kendini beğenmişlik" kelimesi kişinin kendine hayranlığını öne çıkarır; Nietzsche'de vurgu çoğu zaman beğenilme isteğine düşer. Bağlam bunu açıkça gerektirirse "beğenilme hevesi" de denebilir, ama terim olarak "kendini beğenmişlik" tutulur.

Atıf ve kaynak notu

Latince not adı düzen içindir; Nietzsche'nin terimi Almanca Eitelkeit'tır ve Fransız ahlâkçılarının vanité'sine dayanır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kendini beğenmişliği, kendini beğenmişliktir, kendini beğenmişliğini, kendini beğenmişliklerinin, kendini beğenmişliğe

Metinlerde işaretlendiği yerler

7 yer · 7 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.