İçeriğe geç

Kavram

speculatio

Yunanca
θεωρία (theōria)
Latince
speculatio; speculativus
Almanca
Spekulation, spekulativ
Fransızca
spéculation, spéculatif
İngilizce
speculation
Türkçe
spekülatif; spekülasyon

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik Türkçede "spekülasyon" dayanaksız tahmin ya da kâr amaçlı alım satımdır. Felsefede ise Latince speculatio'nun "seyir, temaşa" anlamından gelir: hakikati seyreden, pratik amaç gütmeyen düşünme. Hegel bu kelimeyi aklın karşıtları kendi içinde birleştiren olumlu-diyalektik hareketinin adı yapar.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
6. yy Boethius theōria'nın karşılığı; teorik felsefe De Trinitate 2
13. yy Thomas Aquinas intellectus speculativus / practicus Summa theologiae I q. 79 a. 11
1781 Kant Deneyimi aşan teorik akıl kullanımı Saf Aklın Eleştirisi
1812 Hegel Karşıtları birliği içinde kavrayan akıl düşünmesi; mantık = saf spekülatif felsefe Mantık Bilimi, Önsöz

Dönüşüm: Seyre dayalı ilimden, Kant'ta sınırları aşan akla, Hegel'de aklın kendi hakikatine.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca θεωρία (theōria) Seyir, temaşa; Boethius ve skolastikte speculatio bunun Latince karşılığı olarak yerleşir.
Latince speculatio; speculativus specula "gözetleme yeri", speculari "gözetlemek, seyretmek" fiilinden; speculum "ayna" ile aynı köktendir. Skolastikte scientia speculativa "seyre dayalı ilim", practica'nın karşıtı.
Almanca / Fransızca Spekulation, spekulativ / spéculation, spéculatif Hegel, Mantık Bilimi, Birinci Baskıya Önsöz.
İngilizce speculation

Türkçe karşılığı

spekülatif; spekülasyon. "Kurgusal" kullanılmaz: Hegel'de spekülatif düşünme keyfî kurgu değil, karşıtları birliği içinde kavrayan akıl düşünmesidir. Gündelikteki "spekülasyon" (borsa, dedikodu) anlamı Hegel'in tam karşıtıdır; bağlam açıklamalıdır. Reflexion "refleksiyon" reflexio, Verstand "anlama yetisi" ayrıdır.

Kant'ta "spekülatif" akıl, deneyimin ötesine geçmeye çalışan ve bu yüzden aldanışa düşen teorik akıldır; Hegel'de ise spekülatif olan, anlama yetisinin sabit tuttuğu karşıtları (sonlu / sonsuz, varlık / hiç) birliği içinde kavrayan aklın kendisidir. Hegel'e göre mantık bilimi "asıl metafizik ya da saf spekülatif felsefedir". Aynı kelime iki filozofta neredeyse zıt değer taşır.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Wissenschaft der Logik, Önsöz) açılmış nottur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: spekülatif, spekülasyonun

Metinlerde işaretlendiği yerler

4 yer · 4 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.