Kavram
speculatio
- Yunanca
- θεωρία (theōria)
- Latince
- speculatio; speculativus
- Almanca
- Spekulation, spekulativ
- Fransızca
- spéculation, spéculatif
- İngilizce
- speculation
- Türkçe
- spekülatif; spekülasyon
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik Türkçede "spekülasyon" dayanaksız tahmin ya da kâr amaçlı alım satımdır. Felsefede ise Latince speculatio'nun "seyir, temaşa" anlamından gelir: hakikati seyreden, pratik amaç gütmeyen düşünme. Hegel bu kelimeyi aklın karşıtları kendi içinde birleştiren olumlu-diyalektik hareketinin adı yapar.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 6. yy | Boethius | theōria'nın karşılığı; teorik felsefe | De Trinitate 2 |
| 13. yy | Thomas Aquinas | intellectus speculativus / practicus | Summa theologiae I q. 79 a. 11 |
| 1781 | Kant | Deneyimi aşan teorik akıl kullanımı | Saf Aklın Eleştirisi |
| 1812 | Hegel | Karşıtları birliği içinde kavrayan akıl düşünmesi; mantık = saf spekülatif felsefe | Mantık Bilimi, Önsöz |
Dönüşüm: Seyre dayalı ilimden, Kant'ta sınırları aşan akla, Hegel'de aklın kendi hakikatine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | θεωρία (theōria) | Seyir, temaşa; Boethius ve skolastikte speculatio bunun Latince karşılığı olarak yerleşir. |
| Latince | speculatio; speculativus | specula "gözetleme yeri", speculari "gözetlemek, seyretmek" fiilinden; speculum "ayna" ile aynı köktendir. Skolastikte scientia speculativa "seyre dayalı ilim", practica'nın karşıtı. |
| Almanca / Fransızca | Spekulation, spekulativ / spéculation, spéculatif | Hegel, Mantık Bilimi, Birinci Baskıya Önsöz. |
| İngilizce | speculation |
Türkçe karşılığı
spekülatif; spekülasyon. "Kurgusal" kullanılmaz: Hegel'de spekülatif düşünme keyfî kurgu değil, karşıtları birliği içinde kavrayan akıl düşünmesidir. Gündelikteki "spekülasyon" (borsa, dedikodu) anlamı Hegel'in tam karşıtıdır; bağlam açıklamalıdır. Reflexion "refleksiyon" reflexio, Verstand "anlama yetisi" ayrıdır.
Kant'ta "spekülatif" akıl, deneyimin ötesine geçmeye çalışan ve bu yüzden aldanışa düşen teorik akıldır; Hegel'de ise spekülatif olan, anlama yetisinin sabit tuttuğu karşıtları (sonlu / sonsuz, varlık / hiç) birliği içinde kavrayan aklın kendisidir. Hegel'e göre mantık bilimi "asıl metafizik ya da saf spekülatif felsefedir". Aynı kelime iki filozofta neredeyse zıt değer taşır.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Wissenschaft der Logik, Önsöz) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: spekülatif, spekülasyonun
Metinlerde işaretlendiği yerler
4 yer · 4 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.