İçeriğe geç

Kavram

revolutio

Devrim, bir toplumun siyasî ve hukukî düzeninin, mevcut kurumların içinden yavaş bir değişimle değil, kısa sürede ve çoğu zaman şiddetle, yeni bir ilkeye göre baştan kurulmasıdır.

Yunanca
μεταβολή (metabolē); στάσις (stasis)
Latince
revolutio; conversio rerum publicarum
Almanca
Revolution; Umwälzung
Fransızca
révolution
İngilizce
revolution
Türkçe
devrim

Devrim, bir toplumun siyasî ve hukukî düzeninin, mevcut kurumların içinden yavaş bir değişimle değil, kısa sürede ve çoğu zaman şiddetle, yeni bir ilkeye göre baştan kurulmasıdır.

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Latince revolutio "geri dönüş, dönüp dolaşma" demektir ve uzun süre gök cisimlerinin dönüşünü anlatır; Kopernik'in kitabının adı De revolutionibus orbium coelestium'dur. Siyasete aktarıldığında kelime önce bu döngüsel anlamı korur: Yönetim biçimlerinin bir döngü içinde birbirini izlemesi ya da eski düzene dönüş. 1688 İngiliz "Şanlı Devrimi" bile kendini eski hakların yeniden kurulması olarak anlar. Fransız Devrimi'yle kelimenin anlamı tersine döner: Devrim artık geriye dönüş değil, eskiyle kopuş ve bütünüyle yeni bir başlangıçtır. Felsefede devrim, tarihin akla uygun bir ilkeye göre bilinçli olarak yeniden kurulup kurulamayacağı sorusunun adı olur. Hegel Fransız Devrimi'ni, insanın ilk kez "başının, yani düşüncenin üzerine dikilip" gerçekliği düşünceye göre kurmaya giriştiği an olarak görür; ama aynı zamanda, yalnızca soyut iradeden yola çıkan hürriyetin terörde kendini nasıl yok ettiğini gösterir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Platon Yönetim biçimlerinin birbirine dönüşmesi (aristokrasiden tiranlığa) Devlet VIII–IX
MÖ 4. yy Aristoteles Anayasaların değişmesi (metabolē) ve iç çatışma (stasis); sebepleri ve önlenmesi Politika V
MÖ 2. yy Polybios Anayasaların döngüsü (anakyklōsis) Historiai VI
1543 Kopernik Gök kürelerinin dönüşü De revolutionibus orbium coelestium
1689 Locke Hakları çiğneyen yönetime karşı halkın direnme hakkı Two Treatises of Government II, 19
1790 Burke Devrimin soyut haklar adına tarihsel kurumları yıkması eleştirisi Reflections on the Revolution in France
1798 Kant Devrime karşı seyircilerin duyduğu coşku, insan soyunun ahlâkî eğiliminin bir işareti Der Streit der Fakultäten II
1807; 1822–1831 Hegel Mutlak hürriyet ve terör; düşüncenin gerçekliği yönetmesi gerektiği bilgisinin "görkemli gün doğuşu" Tinin Fenomenolojisi; Tarih Felsefesi Dersleri, Yeni Çağ
1848 Marx ve Engels Sınıf mücadelesinin bir üretim biçiminden ötekine geçişi gerçekleştiren anı Manifest der Kommunistischen Partei

Dönüşüm: Kelime gök cisimlerinin döngüsel dönüşünden ve eski düzene geri dönüşten, eskiyle bütünüyle kopan ve tarihi yeni bir ilkeyle baştan kuran bir başlangıcın adına kaymıştır.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca μεταβολή (metabolē); στάσις (stasis) metabolē anayasanın değişmesi, stasis iç çatışma, ayaklanma.
Latince revolutio; conversio rerum publicarum revolvere "geri yuvarlamak" fiilinden; klasik Latincede siyasî anlamı yoktur, res novae "yenilikler, ayaklanma" kullanılır.
Almanca Revolution; Umwälzung Hegel Revolution, französische Revolution, Umsturz "yıkım" der.
Fransızca révolution 1789'dan sonra la Révolution özel ad olur.
İngilizce revolution Glorious Revolution (1688).

Türkçe karşılığı

devrim. Bugünkü Türkçede hem siyasî kopuşu hem de kökten değişikliği anlatan yerleşik kelimedir. "İhtilal" Osmanlıcada Fransız Devrimi için kullanılmış, "karışıklık, düzenin bozulması" anlamını da taşıdığından şiddetli ayaklanmayı öne çıkarır. "İnkılap" ise "bir hâlden başka bir hâle dönüşme" demektir ve Türkiye'de daha çok yukarıdan yapılan reformları anlatır. Hegel'in Revolution kelimesi bir halkın düşünce adına mevcut hukuk düzenini devirmesini anlattığı için "devrim" seçilmiştir; Umsturz "yıkım", Empörung "ayaklanma" diye ayrıca verilir.

Çeviride kullanımı

Hegel'in Tarih Felsefesi Dersleri'nde französische Revolution "Fransız Devrimi", Revolution "Devrim", Schreckensherrschaft "Terör yönetimi", Schrecken "terör", Nationalkonvent "Millî Konvansiyon", Direktorium "Direktuvar", Charte "Charte" olarak verilmiştir.

Açtığı problem

  • Gerçeklik yalnızca düşünceye, soyut hak ilkelerine göre baştan kurulabilir mi, yoksa tarihsel kurumların ve zihniyetin desteği olmadan kurulan anayasa ayakta kalamaz mı?
  • Mutlak hürriyet ile terör: Yalnızca zihniyetle yöneten öznel faziletin şüpheye ve tiranlığa dönüşmesi.
  • Devrim ile reform: Bir düzenin içeriden dönüştürülmesi ile şiddetle devrilmesi arasındaki fark; Hegel'e göre değişiklik, hükümet onu yapmadığı için şiddetli olmak zorunda kaldı.
  • Direnme hakkı: Halkın meşru olmayan yönetime karşı ayaklanma hakkı var mıdır?

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: Devrimi

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.