Kavram
revolutio
Devrim, bir toplumun siyasî ve hukukî düzeninin, mevcut kurumların içinden yavaş bir değişimle değil, kısa sürede ve çoğu zaman şiddetle, yeni bir ilkeye göre baştan kurulmasıdır.
- Yunanca
- μεταβολή (metabolē); στάσις (stasis)
- Latince
- revolutio; conversio rerum publicarum
- Almanca
- Revolution; Umwälzung
- Fransızca
- révolution
- İngilizce
- revolution
- Türkçe
- devrim
Devrim, bir toplumun siyasî ve hukukî düzeninin, mevcut kurumların içinden yavaş bir değişimle değil, kısa sürede ve çoğu zaman şiddetle, yeni bir ilkeye göre baştan kurulmasıdır.
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Latince revolutio "geri dönüş, dönüp dolaşma" demektir ve uzun süre gök cisimlerinin dönüşünü anlatır; Kopernik'in kitabının adı De revolutionibus orbium coelestium'dur. Siyasete aktarıldığında kelime önce bu döngüsel anlamı korur: Yönetim biçimlerinin bir döngü içinde birbirini izlemesi ya da eski düzene dönüş. 1688 İngiliz "Şanlı Devrimi" bile kendini eski hakların yeniden kurulması olarak anlar. Fransız Devrimi'yle kelimenin anlamı tersine döner: Devrim artık geriye dönüş değil, eskiyle kopuş ve bütünüyle yeni bir başlangıçtır. Felsefede devrim, tarihin akla uygun bir ilkeye göre bilinçli olarak yeniden kurulup kurulamayacağı sorusunun adı olur. Hegel Fransız Devrimi'ni, insanın ilk kez "başının, yani düşüncenin üzerine dikilip" gerçekliği düşünceye göre kurmaya giriştiği an olarak görür; ama aynı zamanda, yalnızca soyut iradeden yola çıkan hürriyetin terörde kendini nasıl yok ettiğini gösterir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Platon | Yönetim biçimlerinin birbirine dönüşmesi (aristokrasiden tiranlığa) | Devlet VIII–IX |
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Anayasaların değişmesi (metabolē) ve iç çatışma (stasis); sebepleri ve önlenmesi | Politika V |
| MÖ 2. yy | Polybios | Anayasaların döngüsü (anakyklōsis) | Historiai VI |
| 1543 | Kopernik | Gök kürelerinin dönüşü | De revolutionibus orbium coelestium |
| 1689 | Locke | Hakları çiğneyen yönetime karşı halkın direnme hakkı | Two Treatises of Government II, 19 |
| 1790 | Burke | Devrimin soyut haklar adına tarihsel kurumları yıkması eleştirisi | Reflections on the Revolution in France |
| 1798 | Kant | Devrime karşı seyircilerin duyduğu coşku, insan soyunun ahlâkî eğiliminin bir işareti | Der Streit der Fakultäten II |
| 1807; 1822–1831 | Hegel | Mutlak hürriyet ve terör; düşüncenin gerçekliği yönetmesi gerektiği bilgisinin "görkemli gün doğuşu" | Tinin Fenomenolojisi; Tarih Felsefesi Dersleri, Yeni Çağ |
| 1848 | Marx ve Engels | Sınıf mücadelesinin bir üretim biçiminden ötekine geçişi gerçekleştiren anı | Manifest der Kommunistischen Partei |
Dönüşüm: Kelime gök cisimlerinin döngüsel dönüşünden ve eski düzene geri dönüşten, eskiyle bütünüyle kopan ve tarihi yeni bir ilkeyle baştan kuran bir başlangıcın adına kaymıştır.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | μεταβολή (metabolē); στάσις (stasis) | metabolē anayasanın değişmesi, stasis iç çatışma, ayaklanma. |
| Latince | revolutio; conversio rerum publicarum | revolvere "geri yuvarlamak" fiilinden; klasik Latincede siyasî anlamı yoktur, res novae "yenilikler, ayaklanma" kullanılır. |
| Almanca | Revolution; Umwälzung | Hegel Revolution, französische Revolution, Umsturz "yıkım" der. |
| Fransızca | révolution | 1789'dan sonra la Révolution özel ad olur. |
| İngilizce | revolution | Glorious Revolution (1688). |
Türkçe karşılığı
devrim. Bugünkü Türkçede hem siyasî kopuşu hem de kökten değişikliği anlatan yerleşik kelimedir. "İhtilal" Osmanlıcada Fransız Devrimi için kullanılmış, "karışıklık, düzenin bozulması" anlamını da taşıdığından şiddetli ayaklanmayı öne çıkarır. "İnkılap" ise "bir hâlden başka bir hâle dönüşme" demektir ve Türkiye'de daha çok yukarıdan yapılan reformları anlatır. Hegel'in Revolution kelimesi bir halkın düşünce adına mevcut hukuk düzenini devirmesini anlattığı için "devrim" seçilmiştir; Umsturz "yıkım", Empörung "ayaklanma" diye ayrıca verilir.
Çeviride kullanımı
Hegel'in Tarih Felsefesi Dersleri'nde französische Revolution "Fransız Devrimi", Revolution "Devrim", Schreckensherrschaft "Terör yönetimi", Schrecken "terör", Nationalkonvent "Millî Konvansiyon", Direktorium "Direktuvar", Charte "Charte" olarak verilmiştir.
Açtığı problem
- Gerçeklik yalnızca düşünceye, soyut hak ilkelerine göre baştan kurulabilir mi, yoksa tarihsel kurumların ve zihniyetin desteği olmadan kurulan anayasa ayakta kalamaz mı?
- Mutlak hürriyet ile terör: Yalnızca zihniyetle yöneten öznel faziletin şüpheye ve tiranlığa dönüşmesi.
- Devrim ile reform: Bir düzenin içeriden dönüştürülmesi ile şiddetle devrilmesi arasındaki fark; Hegel'e göre değişiklik, hükümet onu yapmadığı için şiddetli olmak zorunda kaldı.
- Direnme hakkı: Halkın meşru olmayan yönetime karşı ayaklanma hakkı var mıdır?
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: Devrimi
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.