Kavram
monarchia
Monarşi, devletin en yüksek iradesinin ve son kararının tek bir kişide, çoğunlukla doğumla belirlenen bir hükümdarda toplandığı yönetim biçimidir.
- Yunanca
- μοναρχία (monarkhia)
- Latince
- monarchia; regnum
- Almanca
- Monarchie
- Fransızca
- monarchie
- İngilizce
- monarchy
- Türkçe
- monarşi
Monarşi, devletin en yüksek iradesinin ve son kararının tek bir kişide, çoğunlukla doğumla belirlenen bir hükümdarda toplandığı yönetim biçimidir.
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde monarşi, başında bir kral, kraliçe, padişah ya da imparator bulunan devlet demektir. Kelime Yunanca monos "tek" ile arkhē "başlangıç, yönetim" kelimelerinden gelir ve kelimesi kelimesine "bir kişinin yönetimi" anlamındadır. Antik siyaset felsefesinde monarşi, yönetenlerin sayısına göre yapılan sınıflamanın bir terimidir: bir kişinin, birkaç kişinin ya da çokluğun yönetimi. Ortak iyiyi gözeten tek kişi yönetimi krallık, yalnız kendi çıkarını gözeten ise tiranlıktır. Yeni Çağ'da kavram, egemenliğin bölünmezliği düşüncesiyle birleşir: Monarşi, devletin birliğinin tek bir iradede görünür hâle gelmesidir. Hegel'de monarşi bir sayı meselesi olmaktan çıkar; devletin kendi kendini belirleyen iradesinin son "istiyorum"unu söyleyen ve bu yüzden seçimle değil, doğum gibi dolaysız ve tabiî bir yoldan belirlenen bir anı olarak kavranır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 5. yy | Herodotos | Pers soylularının tartışmasında üç yönetim biçiminden biri | Tarih III, 80–82 |
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Ortak iyiyi gözeten tek kişi yönetimi (krallık); bozulmuş biçimi tiranlık | Politika III |
| MÖ 1. yy | Cicero | Krallık, aristokrasi ve demokrasinin karışık anayasada dengelenmesi | De re publica I |
| 1313 civarı | Dante | İnsanlığın barışı için tek bir evrensel imparatorluk | Monarchia |
| 1576 | Jean Bodin | Bölünmez egemenliğin en iyi taşıyıcısı olarak monarşi | Les six livres de la République |
| 1748 | Montesquieu | Tek kişinin sabit kanunlara göre yönettiği, ilkesi onur olan yönetim | De l'esprit des lois II–III |
| 1820–1831 | Hegel | Devlet egemenliğinin son karar anı; kalıtsal monarşi, keyfî iradeden bağımsız bir doğum ilkesi | Hukuk Felsefesi §§ 275–286; Tarih Felsefesi Dersleri, Yeni Çağ |
Dönüşüm: Kavram, yönetenlerin sayısına göre yapılan bir sınıflamadan çıkıp önce egemenliğin bölünmezliği düşüncesine, sonra Hegel'de anayasal devletin içinde öznel kararın yeri olan bir ana dönüşür; mutlak monarşiden anayasal monarşiye geçiş bu kaymanın siyasî karşılığıdır.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | μοναρχία (monarkhia); βασιλεία (basileia) | monarkhia tek kişi yönetiminin genel adı; basileia meşru krallık. |
| Latince | monarchia; regnum | regnum "krallık" klasik dilde yaygındır; monarchia Yunancadan alınmıştır. |
| Almanca | Monarchie; Königtum | Hegel Monarchie, Monarch, Erbmonarchie "kalıtsal monarşi" der. |
| Fransızca | monarchie | monarchie absolue / constitutionnelle ayrımı. |
| İngilizce | monarchy | limited monarchy, constitutional monarchy. |
Türkçe karşılığı
monarşi. Türkçede yerleşmiş ve felsefî anlamı taşıyan karşılıktır. "Krallık" bir ülkeyi ya da bir kralın yönetimini anlatır ve imparatorluğu, padişahlığı dışarıda bırakır; "hükümdarlık" kişinin makamını öne çıkarır, yönetim biçimini değil. "Tek kişi yönetimi" kelime anlamını verir ama Hegel'deki anayasal monarşiyi, hükümdarın son karar anı olarak kavranışını karşılamaz.
Çeviride kullanımı
Hegel'in Tarih Felsefesi Dersleri'nde Monarchie "monarşi", Monarch "hükümdar", Königsmacht "kraliyet iktidarı", Universalmonarchie "evrensel monarşi", Wahlreich "kralını seçimle belirleyen krallık", Primogenitur "ilk doğanın hakkı" olarak verilmiştir.
Açtığı problem
- Son kararın tek bir kişiye ait olması ile hürriyetin ve akla uygunluğun gerçekleşmesi nasıl bağdaşır?
- Kalıtsal ilke: Doğumun keyfî iradeden bağımsız bir "kehanet" olarak devlete sarsılmaz bir merkez kazandırması ile seçimin devleti bölünmeye açması.
- Hükümdarlığın özel mülk gibi görünmesi ve bölünemezliği: Kamusal iktidar ile özel mülkiyet arasındaki sınır.
- Mutlak monarşiden anayasal monarşiye: Zümrelerin, kanunların ve memuriyetlerin hükümdarın iradesini nasıl sınırladığı.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: monarşinin
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.