Kavram
feudalismus
Feodalite, toprağın ve kamu yetkisinin, koruma ve hizmet karşılığında kişiden kişiye verilen özel bağlarla dağıtıldığı ve siyasî düzenin bu kişisel bağımlılıklar zinciri üzerine kurulduğu toplum ve devlet biçimidir.
- Latince
- feudum (feodum); beneficium; vassallus
- Almanca
- Feudalität; Feudalsystem; Lehnswesen
- Fransızca
- féodalité
- İngilizce
- feudalism; feudal system
- Türkçe
- feodalite
Feodalite, toprağın ve kamu yetkisinin, koruma ve hizmet karşılığında kişiden kişiye verilen özel bağlarla dağıtıldığı ve siyasî düzenin bu kişisel bağımlılıklar zinciri üzerine kurulduğu toplum ve devlet biçimidir.
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde feodal, toprak ağalığını, derebeyliği ya da eski, katı bir hiyerarşiyi anlatır. Kelimenin kökü Orta Çağ Latincesindeki feudum'dur: Bir senyörün vasalına, sadakat ve hizmet karşılığında kullanması için verdiği toprak ya da gelir. Bu ilişkide iki şey birbirine bağlanır: kişisel bağ (vasalın efendisine sadakat yemini) ve mal (fief). Feodalite kavramı Orta Çağ'da değil, sonradan, on yedinci ve on sekizinci yüzyıl hukukçuları ve filozofları tarafından bu ilişkiler bütününü adlandırmak için kurulmuştur. Felsefede kavram, kamusal iktidarın özel mülke dönüşmesinin, devletin küllî kanun yerine özel yükümlülüklerden kurulmasının adı olur. Hegel feodaliteyi, Germen sadakatinin ve öznel iradenin henüz küllî bir devlet düzenine yükselmemiş hâli olarak yorumlar: Hukukun yerini özel bağımlılıklar alır ve bu sistemin hukukî yanı yalnızca yükümlü olmanın biçimselliğinden ibarettir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 12. yy | Lombard hukukçuları | Fieflerin verilişini, mirasını ve kaybını düzenleyen özel hukuk | Libri feudorum |
| 1748 | Montesquieu | Frankların feodal kanunlarının kökeni ve gelişimi; feodal kanunlar dünyada bir kez olmuş ve belki bir daha hiç olmayacak bir olay | De l'esprit des lois XXX–XXXI |
| 1776 | Adam Smith | Büyük toprak sahiplerinin kendi topraklarında yargı ve savaş gücünü ellerinde tuttuğu düzen; ticaret ve şehirlerle çözülür | The Wealth of Nations III |
| 1822–1831 | Hegel | Devlet iktidarının küllîliğinin kaybolması üzerine bireylerin güçlülere sığınması; sadakatin haksızlık yoluyla doğan bir yükümlülüğe dönüşmesi | Tarih Felsefesi Dersleri, Orta Çağ |
| 1848 | Marx ve Engels | Burjuva toplumundan önceki, toprak mülkiyetine ve kişisel bağımlılığa dayanan üretim ve mülkiyet ilişkileri | Manifest der Kommunistischen Partei |
| 1939–1940 | Marc Bloch | Kişisel bağımlılık bağlarının bütün toplumu biçimlendirdiği bir toplum tipi | La Société féodale |
Dönüşüm: Kavram önce dar bir hukukî ilişkinin, fief hukukunun adıdır; on sekizinci yüzyılda bütün bir siyasî düzenin, on dokuzuncu yüzyılda ise tarih felsefesinde ve tarihî materyalizmde bir dünya çağının ya da üretim biçiminin adı olur.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Latince | feudum, feodum; beneficium; vassallus | feudum dokuzuncu yüzyılın sonundan itibaren görülür; daha önce aynı ilişki beneficium "iyilik, bağış" diye anılır. |
| Almanca | Feudalität, Feudalsystem; Lehen, Lehnswesen | Lehen "ödünç verilen" kökünden; Hegel Feudalität, Feudalsystem, Feudalverfassung der. |
| Fransızca | féodalité; fief; vassal | féodalité hem fief ilişkisini hem bütün düzeni adlandırır. |
| İngilizce | feudalism; feudal system; fief, fee | feudal system on sekizinci yüzyılda yerleşir. |
Türkçe karşılığı
feodalite. Hegel'in Feudalität kelimesine en yakın karşılıktır ve Türkçede yerleşmiştir; düzenin bütünü için "feodal sistem", tarih ve toplum teorisinde "feodalizm" de kullanılır. "Derebeylik" Türkçede yaygın bir karşılık olmakla birlikte Osmanlı'nın son yüzyıllarındaki yerel güç sahiplerini çağrıştırır ve sadakat yeminiyle kurulan karşılıklı kişisel bağı anlatmaz. "Tımar" Osmanlı'ya özgü, devlete bağlı bir dirlik sistemidir; Batı feodalitesindeki kamu yetkisinin özel mülke dönüşmesini karşılamaz. Fief için "fief", vasal için "vasal" yazılır.
Çeviride kullanımı
Hegel'in Tarih Felsefesi Dersleri'nde Feudalität "feodalite", Feudalsystem "feodal sistem", Feudalverfassung "feodal anayasa", Lehen "fief", Lehnsleute "fief sahipleri", Vasallen "vasallar", Benefizien "benefisler", Dienstmannen "hizmetli adamlar" olarak verilmiştir.
Atıf ve kaynak notu
Hegel'in "Feudum, fides ile akrabadır" sözü dönemin yaygın bir etimolojisini yansıtır. Bugünkü dilbilim feudum'u Frankçada "mal, sığır" anlamındaki bir kelimeye (Almanca Vieh, Gotça faihu ile akraba) bağlar; fides ile bağ etimolojik değil, kavramsaldır: Fief sadakat yemini karşılığında verilir.
Açtığı problem
- Kamusal iktidarın özel mülke dönüşmesi: Devletin küllîliği özel yükümlülükler zinciri içinde nasıl kaybolur ve nasıl yeniden kurulur?
- Koruma ihtiyacı ile hürriyet: Hür insanların kendi istekleriyle bağımlılığa girmesi.
- Feodalite yalnızca Batı Avrupa'ya özgü bir düzen midir, yoksa genel bir toplum tipi mi? Kavramın başka toplumlara uygulanmasının sınırları.
- Hegel'de feodaliteden monarşiye geçiş: Özel hakların küllî devlet amacı karşısında erimesi.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: Feodal sistemin
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.