İçeriğe geç

Kavram

feudalismus

Feodalite, toprağın ve kamu yetkisinin, koruma ve hizmet karşılığında kişiden kişiye verilen özel bağlarla dağıtıldığı ve siyasî düzenin bu kişisel bağımlılıklar zinciri üzerine kurulduğu toplum ve devlet biçimidir.

Latince
feudum (feodum); beneficium; vassallus
Almanca
Feudalität; Feudalsystem; Lehnswesen
Fransızca
féodalité
İngilizce
feudalism; feudal system
Türkçe
feodalite

Feodalite, toprağın ve kamu yetkisinin, koruma ve hizmet karşılığında kişiden kişiye verilen özel bağlarla dağıtıldığı ve siyasî düzenin bu kişisel bağımlılıklar zinciri üzerine kurulduğu toplum ve devlet biçimidir.

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde feodal, toprak ağalığını, derebeyliği ya da eski, katı bir hiyerarşiyi anlatır. Kelimenin kökü Orta Çağ Latincesindeki feudum'dur: Bir senyörün vasalına, sadakat ve hizmet karşılığında kullanması için verdiği toprak ya da gelir. Bu ilişkide iki şey birbirine bağlanır: kişisel bağ (vasalın efendisine sadakat yemini) ve mal (fief). Feodalite kavramı Orta Çağ'da değil, sonradan, on yedinci ve on sekizinci yüzyıl hukukçuları ve filozofları tarafından bu ilişkiler bütününü adlandırmak için kurulmuştur. Felsefede kavram, kamusal iktidarın özel mülke dönüşmesinin, devletin küllî kanun yerine özel yükümlülüklerden kurulmasının adı olur. Hegel feodaliteyi, Germen sadakatinin ve öznel iradenin henüz küllî bir devlet düzenine yükselmemiş hâli olarak yorumlar: Hukukun yerini özel bağımlılıklar alır ve bu sistemin hukukî yanı yalnızca yükümlü olmanın biçimselliğinden ibarettir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
12. yy Lombard hukukçuları Fieflerin verilişini, mirasını ve kaybını düzenleyen özel hukuk Libri feudorum
1748 Montesquieu Frankların feodal kanunlarının kökeni ve gelişimi; feodal kanunlar dünyada bir kez olmuş ve belki bir daha hiç olmayacak bir olay De l'esprit des lois XXX–XXXI
1776 Adam Smith Büyük toprak sahiplerinin kendi topraklarında yargı ve savaş gücünü ellerinde tuttuğu düzen; ticaret ve şehirlerle çözülür The Wealth of Nations III
1822–1831 Hegel Devlet iktidarının küllîliğinin kaybolması üzerine bireylerin güçlülere sığınması; sadakatin haksızlık yoluyla doğan bir yükümlülüğe dönüşmesi Tarih Felsefesi Dersleri, Orta Çağ
1848 Marx ve Engels Burjuva toplumundan önceki, toprak mülkiyetine ve kişisel bağımlılığa dayanan üretim ve mülkiyet ilişkileri Manifest der Kommunistischen Partei
1939–1940 Marc Bloch Kişisel bağımlılık bağlarının bütün toplumu biçimlendirdiği bir toplum tipi La Société féodale

Dönüşüm: Kavram önce dar bir hukukî ilişkinin, fief hukukunun adıdır; on sekizinci yüzyılda bütün bir siyasî düzenin, on dokuzuncu yüzyılda ise tarih felsefesinde ve tarihî materyalizmde bir dünya çağının ya da üretim biçiminin adı olur.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Latince feudum, feodum; beneficium; vassallus feudum dokuzuncu yüzyılın sonundan itibaren görülür; daha önce aynı ilişki beneficium "iyilik, bağış" diye anılır.
Almanca Feudalität, Feudalsystem; Lehen, Lehnswesen Lehen "ödünç verilen" kökünden; Hegel Feudalität, Feudalsystem, Feudalverfassung der.
Fransızca féodalité; fief; vassal féodalité hem fief ilişkisini hem bütün düzeni adlandırır.
İngilizce feudalism; feudal system; fief, fee feudal system on sekizinci yüzyılda yerleşir.

Türkçe karşılığı

feodalite. Hegel'in Feudalität kelimesine en yakın karşılıktır ve Türkçede yerleşmiştir; düzenin bütünü için "feodal sistem", tarih ve toplum teorisinde "feodalizm" de kullanılır. "Derebeylik" Türkçede yaygın bir karşılık olmakla birlikte Osmanlı'nın son yüzyıllarındaki yerel güç sahiplerini çağrıştırır ve sadakat yeminiyle kurulan karşılıklı kişisel bağı anlatmaz. "Tımar" Osmanlı'ya özgü, devlete bağlı bir dirlik sistemidir; Batı feodalitesindeki kamu yetkisinin özel mülke dönüşmesini karşılamaz. Fief için "fief", vasal için "vasal" yazılır.

Çeviride kullanımı

Hegel'in Tarih Felsefesi Dersleri'nde Feudalität "feodalite", Feudalsystem "feodal sistem", Feudalverfassung "feodal anayasa", Lehen "fief", Lehnsleute "fief sahipleri", Vasallen "vasallar", Benefizien "benefisler", Dienstmannen "hizmetli adamlar" olarak verilmiştir.

Atıf ve kaynak notu

Hegel'in "Feudum, fides ile akrabadır" sözü dönemin yaygın bir etimolojisini yansıtır. Bugünkü dilbilim feudum'u Frankçada "mal, sığır" anlamındaki bir kelimeye (Almanca Vieh, Gotça faihu ile akraba) bağlar; fides ile bağ etimolojik değil, kavramsaldır: Fief sadakat yemini karşılığında verilir.

Açtığı problem

  • Kamusal iktidarın özel mülke dönüşmesi: Devletin küllîliği özel yükümlülükler zinciri içinde nasıl kaybolur ve nasıl yeniden kurulur?
  • Koruma ihtiyacı ile hürriyet: Hür insanların kendi istekleriyle bağımlılığa girmesi.
  • Feodalite yalnızca Batı Avrupa'ya özgü bir düzen midir, yoksa genel bir toplum tipi mi? Kavramın başka toplumlara uygulanmasının sınırları.
  • Hegel'de feodaliteden monarşiye geçiş: Özel hakların küllî devlet amacı karşısında erimesi.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: Feodal sistemin

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.