Kavram
dominium
- Latince
- dominium; dominus; ius disponendi de re sua; dominus directus / utilis; condomini
- Almanca
- Eigenthum; Eigenthümer; Miteigenthümer
- Fransızca
- propriété
- İngilizce
- ownership, dominion
- Türkçe
- mülkiyet; mülk sahibi
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte mülkiyet bir şeyin birine ait olmasıdır. Kant'ta (Ahlâk Metafiziği, Özel Hukuk § 17, AA06.270) mülkiyet, cevheri bakımından birinin kendisinin olanı olan dış nesnedir; o şey üzerindeki bütün haklar, arazların cevhere ilişik olması gibi ona ilişiktir ve mülk sahibi onun üzerinde dilediği gibi tasarruf edebilir. Bu yüzden mülkiyetin nesnesi yalnızca cismanî bir şey olabilir: İnsan kendi kendisinin efendisidir (sui iuris), ama kendi kendisinin mülk sahibi (sui dominus) değildir; başka insanların hiç değildir. Mülkiyet ancak medenî durumda kesin, tabiat durumunda ise yalnızca geçicidir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Roma hukuku | Digesta | dominium ile possessio ayrımı; ius utendi, fruendi, abutendi | — |
| 1690 | Locke | mülkiyet emekten doğar | — |
| 1797 | Kant | mülkiyet emekten değil, toprağın asli ortaklığına ve a priori birleşmiş iradeye dayanan ilk zilyetliğe almadan doğar | Ahlâk Metafiziği, Özel Hukuk § 12–17 (AA06.261–270) |
Dönüşüm: Locke'ta emeğin şeye karışmasıyla doğan mülkiyet, Kant'ta "şeyleri kişileştirme yanılsaması" diye reddedilir; mülkiyet, kişilerin genel iradesine dayanan intelligibl bir ilişkidir.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Latince | dominium | dominus "ev sahibi, efendi" (domus); Roma hukukunda şey üzerindeki tam ve mutlak hâkimiyet |
| Almanca | Eigenthum | eigen "kendine ait"; Eigenthümer "mülk sahibi" |
| Fransızca | propriété | — |
| İngilizce | ownership, dominion |
Türkçe karşılığı
mülkiyet. Türk medenî hukukunun yerleşik terimi; Besitz "zilyetlik" (possessio) ile karıştırılmaz
Kant'ta mülkiyet, kişinin şey üzerindeki doğrudan bir hâkimiyeti değil, şey bakımından bütün öteki kişileri yükümlü kılan bir ilişkidir; "bir şey üzerinde hak" kişiler arası ilişkinin kısaltmasıdır.
Atıf ve kaynak notu
Kant'ın emek teorisine itirazı (AA06.268–269) doğrudan Locke'u anmaz; hedef, tabiî hukuk okulunda yaygın olan "işleme yoluyla kazanma" (specificatio) görüşüdür.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: Mülkiyetin, mülkiyet, mülkiyettir
Metinlerde işaretlendiği yerler
3 yer · 3 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.