Kavram
possessio
- Latince
- possessio; possessio noumenon / phaenomenon; detentio "elde bulundurma"
- Almanca
- Besitz; intelligibler / empirischer Besitz; Inhabung; Besitzer
- Fransızca
- possession
- İngilizce
- possession
- Türkçe
- zilyetlik; zilyet
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte zilyetlik bir şeyi elde bulundurmaktır. Kant'ta (Ahlâk Metafiziği, Özel Hukuk § 1–7, AA06.245–) zilyetlik genel olarak kullanımın imkânının sübjektif şartıdır. Dış bir şeyin "benim" olabilmesi için elde bulundurmasız (detentio olmadan) bir zilyetliğin, yani intelligibl zilyetliğin (possessio noumenon) mümkün olması gerekir; empirik zilyetlik ise yalnızca görünüşteki zilyetliktir (possessio phaenomenon). "Dış benim ve senin olan nasıl mümkündür?" sorusu, "a priori sentetik bir hukuk önermesi nasıl mümkündür?" sorusuna dönüşür.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Roma hukuku | Gaius, Digesta | possessio (fiilî hâkimiyet) ile dominium (mülkiyet) ayrımı | — |
| 1690 | Locke | emekle edinme; ortak toprağın özel zilyetliğe geçişi | — |
| 1797 | Kant | intelligibl zilyetlik; pratik aklın hukukî postulatı | Ahlâk Metafiziği, Özel Hukuk § 1–7 (AA06.245–) |
Dönüşüm: Fizikî hâkimiyetten akla dayanan bir hukukî ilişkiye: Kant'ta zilyetlik kişi ile şey arasında değil, bir şey bakımından kişiler arasındaki bir ilişkidir.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Latince | possessio | potis + sedere "efendi olarak oturmak"; Roma hukukunda mülkiyetten (dominium) ayrı fiilî hâkimiyet |
| Almanca | Besitz | besitzen "üzerinde oturmak"; Kant'ta Inhabung (detentio) "elde bulundurma" ondan ayrılır |
| Fransızca | possession | — |
| İngilizce | possession |
Türkçe karşılığı
zilyetlik. Türk medenî hukukunda Besitz'ın yerleşik karşılığı; "sahiplik" mülkiyetle karışır. Besitzer "zilyet", Besitzung "zilyetliğe alma", Inhaber "elinde bulunduran"
Kant'ın asıl meselesi elde tutmadan (fizikî zilyetlik) bağımsız bir "akıl zilyetliği"dir. "Sahiplik" demek bu ayrımı mülkiyete kaydırırdı; "zilyetlik" hukuk dilindeki fiilî hâkimiyet anlamını korur ve Kant'ın intelligibl zilyetlik kavramını ondan ayırmayı mümkün kılar.
Atıf ve kaynak notu
Kant, Eleştiri'nin noumenon / phaenomenon ayrımını burada hukuka taşır; ama nesnenin kendisi görünüş olarak değil, "kendinde şey" olarak ele alınır, çünkü mesele bilgi değil seçme iradesinin pratik belirlenmesidir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: zilyetlik, zilyetliğine
Metinlerde işaretlendiği yerler
3 yer · 3 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.