İçeriğe geç

Kavram

postulatum

Yunanca
αἴτημα
Latince
postulatum
Almanca
Postulat
Fransızca
postulat
İngilizce
postulate
Türkçe
postulat

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Talep etmek, şart koşmak. Geometride, bir şeyin yapılabileceğinin (bir doğru çizilebileceği, bir çember kurulabileceği) ispatsız kabul edilmesi. Kant'ta: a priori şartsız geçerli bir pratik yasaya ayrılmaz biçimde bağlı olduğu ölçüde teorik olan, ama teorik önerme olarak ispat edilemeyen bir önerme.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 3. yy Eukleides Bir yapının yapılabileceğinin ispatsız kabulü (aitēmata)
1781/1787 Kant Empirik düşünmenin postulatları: modalite kategorilerinin deneyime uygulanması (mümkün, gerçek, zorunlu) Saf Aklın Eleştirisi
1788 Kant Saf pratik aklın postulatları: hürriyet, ruhun ölümsüzlüğü (immortalitas), Tanrı'nın varoluşu; en yüksek iyinin (summum bonum) imkânının şartları. Matematik postulattan farkı: Bir eylemin değil, bir nesnenin (Tanrı, ruhun ölümsüzlüğü) imkânını pratik yasalardan hareketle postula eder. Pratik Aklın Eleştirisi Önsöz (AA05.011), AA05.122–134

Dönüşüm: Geometride bir yapının yapılabilirliğinden, Kant'ta ahlâkî bir zorunluluktan doğan teorik bir kabule; bilginin değil, akla dayalı inancın (Vernunftglaube) konusu.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca αἴτημα aiteō "istemek": Eukleides'te ispatsız kabul edilmesi istenen önerme
Latince postulatum postulare "talep etmek"; Eukleides çevirilerinde aitēma karşılığı
Almanca / Fransızca Postulat, postuliren / postulat
İngilizce postulate

Türkçe karşılığı

postulat (fiil: postula etmek). Rakipler: "koyut" (öz Türkçe ama köksüz, Kant'ın vurguladığı "talep" anlamını vermez), "talep" (terim değeri yok, gündelik kullanımla karışır), "mütearife" (Osmanlıca geometri terimi; "aksiyom"a da kullanıldığı için ayrımı bulandırır). Kant geometrideki postulatla kendi kullanımını bilerek ayırdığı için uluslararası terim korundu.

"Postulat" kelimesi geometriden gelir ve okura "ispatsız varsayım" çağrışımı yapar. Kant'ta ise postulat keyfî bir varsayım değil, ahlâk yasasının zorunlu bir talebidir: Teorik olarak ispat edilemez, ama pratik bakımdan zorunludur. "Hipotez" (hypothesis) ile karıştırılmamalıdır.

Atıf ve kaynak notu

Kant "postulat" kelimesini geometrideki anlamından bilerek uzaklaştırır ve Önsöz'de yanlış anlamaya karşı uyarır. Sonraki dönemde (Fichte, Schelling) kelime yine "ilk koyma" anlamına kayar.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: postula, postula edilir, postulattır, postulatından

Metinlerde işaretlendiği yerler

4 yer · 4 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.