Kavram
postulatum
- Yunanca
- αἴτημα
- Latince
- postulatum
- Almanca
- Postulat
- Fransızca
- postulat
- İngilizce
- postulate
- Türkçe
- postulat
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Talep etmek, şart koşmak. Geometride, bir şeyin yapılabileceğinin (bir doğru çizilebileceği, bir çember kurulabileceği) ispatsız kabul edilmesi. Kant'ta: a priori şartsız geçerli bir pratik yasaya ayrılmaz biçimde bağlı olduğu ölçüde teorik olan, ama teorik önerme olarak ispat edilemeyen bir önerme.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 3. yy | Eukleides | Bir yapının yapılabileceğinin ispatsız kabulü (aitēmata) | |
| 1781/1787 | Kant | Empirik düşünmenin postulatları: modalite kategorilerinin deneyime uygulanması (mümkün, gerçek, zorunlu) | Saf Aklın Eleştirisi |
| 1788 | Kant | Saf pratik aklın postulatları: hürriyet, ruhun ölümsüzlüğü (immortalitas), Tanrı'nın varoluşu; en yüksek iyinin (summum bonum) imkânının şartları. Matematik postulattan farkı: Bir eylemin değil, bir nesnenin (Tanrı, ruhun ölümsüzlüğü) imkânını pratik yasalardan hareketle postula eder. | Pratik Aklın Eleştirisi Önsöz (AA05.011), AA05.122–134 |
Dönüşüm: Geometride bir yapının yapılabilirliğinden, Kant'ta ahlâkî bir zorunluluktan doğan teorik bir kabule; bilginin değil, akla dayalı inancın (Vernunftglaube) konusu.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | αἴτημα | aiteō "istemek": Eukleides'te ispatsız kabul edilmesi istenen önerme |
| Latince | postulatum | postulare "talep etmek"; Eukleides çevirilerinde aitēma karşılığı |
| Almanca / Fransızca | Postulat, postuliren / postulat | |
| İngilizce | postulate |
Türkçe karşılığı
postulat (fiil: postula etmek). Rakipler: "koyut" (öz Türkçe ama köksüz, Kant'ın vurguladığı "talep" anlamını vermez), "talep" (terim değeri yok, gündelik kullanımla karışır), "mütearife" (Osmanlıca geometri terimi; "aksiyom"a da kullanıldığı için ayrımı bulandırır). Kant geometrideki postulatla kendi kullanımını bilerek ayırdığı için uluslararası terim korundu.
"Postulat" kelimesi geometriden gelir ve okura "ispatsız varsayım" çağrışımı yapar. Kant'ta ise postulat keyfî bir varsayım değil, ahlâk yasasının zorunlu bir talebidir: Teorik olarak ispat edilemez, ama pratik bakımdan zorunludur. "Hipotez" (hypothesis) ile karıştırılmamalıdır.
Atıf ve kaynak notu
Kant "postulat" kelimesini geometrideki anlamından bilerek uzaklaştırır ve Önsöz'de yanlış anlamaya karşı uyarır. Sonraki dönemde (Fichte, Schelling) kelime yine "ilk koyma" anlamına kayar.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: postula, postula edilir, postulattır, postulatından
Metinlerde işaretlendiği yerler
4 yer · 4 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.