Kavram
fidelitas
Sadakat, bir kişiye, bir topluluğa ya da verilmiş bir söze, çıkar hesabının ötesinde ve kendi hür iradesiyle kurulmuş bir bağ olarak sürekli bağlı kalmaktır.
- Yunanca
- πίστις (pistis, güvenilirlik anlamında)
- Latince
- fidelitas; fides
- Almanca
- Treue
- Fransızca
- fidélité; loyauté
- İngilizce
- fidelity; loyalty
- Türkçe
- sadakat
Sadakat, bir kişiye, bir topluluğa ya da verilmiş bir söze, çıkar hesabının ötesinde ve kendi hür iradesiyle kurulmuş bir bağ olarak sürekli bağlı kalmaktır.
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde sadakat, dostuna, eşine, sözüne ya da davasına karşı dönmemek, zor zamanda yanında durmaktır. Latince fidelitas, güven ve verilen sözün tutulması anlamındaki fides'ten türer: Sadık olan, kendisine güvenilebilen kişidir. Roma ahlâkında fides adaletin temeli sayılır; Orta Çağ'da fidelitas belirli bir hukukî bağın, vasalın efendisine ettiği yeminin adı olur. Felsefede kavram iki yönden düşünülür: Bir yandan söze ve sözleşmeye bağlılık olarak hukukun ve güvenin dayanağıdır; öte yandan bir kişiye duyulan bağlılık olarak, nesnel bir kanundan değil gönülden ve öznel bir karardan doğan bir bağdır. Hegel sadakati ikinci anlamda, Germen dünyasının ilkesi olarak ele alır: Bireyler hür iradeleriyle bir önderin yanına katılır ve bu ilişkiyi kendiliklerinden bozulmaz kılar; ama bu bağ küllî bir kanuna değil kişiye dayandığı için devleti özel haklara ve özel yükümlülüklere böler.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| M.Ö. 44 | Cicero | Fides, söylenen ve kararlaştırılan şeylerde sebat ve doğruluk; adaletin temeli | De officiis I 23 |
| M.S. 98 | Tacitus | Germen önderi ile maiyeti (comitatus) arasındaki bağ; savaşta önderi bırakmamak en büyük şeref | Germania 13–14 |
| 1020 civarı | Chartres'lı Fulbertus | Vasalın efendisine karşı sadakat yükümlülüğü ve efendinin karşılık borcu | Akitanya Dükü Guillaume'a mektup |
| 1822–1831 | Hegel | Hürriyetle birlikte Germenlerin ikinci "sancağı"; hür iradeyle kurulan, gönle dayanan ve itaatle karışan kişisel bağ; feodal düzenin kaynağı | Tarih Felsefesi Dersleri, Germen Dünyası |
| 1908 | Josiah Royce | Bir davaya bilinçli ve pratik adanma; ahlâkın merkezî ilkesi | The Philosophy of Loyalty |
Dönüşüm: Kavram Roma'da söze ve güvene bağlılık olarak doğar, Orta Çağ'da kişiler arası bir hukukî ve siyasî bağın adı olur, modern düşüncede ise ya kişisel bağımlılığın akla uygun devlet karşısında aşılması gereken bir biçimi (Hegel) ya da ahlâkî hayatın temeli (Royce) olarak yeniden yorumlanır.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | πίστις (pistis) | Güven, güvenilirlik, inanç; Yeni Ahit'te iman anlamı ağır basar. |
| Latince | fidelitas; fides | fides güven, söz, iman; fidelitas sadık olma hâli, Orta Çağ'da sadakat yemini (iuramentum fidelitatis). |
| Almanca | Treue | treu "sağlam, güvenilir" kökünden; Germen kahramanlık şiirinin ve feodal ilişkinin ana kavramı; Hegel'de Treue und Gehorsam sadakat ve itaat. |
| Fransızca | fidélité; loyauté | fidélité kişiye ve söze bağlılık; loyauté kanuna ve onura uygun davranıştan gelir. |
| İngilizce | fidelity; loyalty | fealty feodal sadakat yemini için; loyalty modern siyasî ve ahlâkî bağlılık. |
Türkçe karşılığı
sadakat. Arapça sıdk (doğruluk) kökünden gelen kelime hem söze sadık kalmayı hem bir kişiye bağlılığı karşılar ve Almanca Treue'nun iki yönünü de taşır. "Vefa" geçmişte kurulmuş bir bağı ve iyiliği unutmamayı vurgular; süregiden bir hizmet ilişkisini anlatmaz. "Bağlılık" fazla geniştir; bağımlılık ve duygusal yakınlık anlamlarına da kayar. "Sadakat" bu yüzden seçilmiştir; feodal bağlamda "sadakat yemini" yerleşik bir deyimdir.
Çeviride kullanımı
Hegel'in Tarih Felsefesi Dersleri'nde Treue "sadakat", Gehorsam "itaat", Genossenschaft "yoldaşlık", Dienstgefolge "maiyet hizmeti" olarak verilmiştir. Fides dinî bağlamda "iman", fiducia "güven" olarak ayrı tutulur.
Açtığı problem
- Kişiye sadakat ile kanuna itaat arasındaki gerilim: Hür iradeyle kurulmuş kişisel bir bağ, küllî bir hukuk düzeniyle nasıl bağdaşır?
- Sadakat bir fazilet midir, yoksa değeri bağlanılan şeyin değerine mi bağlıdır? Kötü bir davaya sadakat.
- Sadakat ile hürriyet: Hür olarak kurulan bir bağ, sonradan bozulmaz sayıldığında hürriyeti sınırlamaz mı?
- Feodal düzende sadakat karşılıklı mıdır, yoksa tek yönlü bir bağımlılık mı?
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sadakatten
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.