İçeriğe geç

Kavram

obligatio

Latince
obligatio; necessitatio; facultas moralis "yetki"; licitum / illicitum "mubah / mubah olmayan"
Almanca
Verbindlichkeit; Verpflichtung; Nöthigung
Fransızca
obligation
İngilizce
obligation
Türkçe
yükümlülük

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte Verbindlichkeit bir borç, bir taahhüt ya da nezaket bağıdır. Kant'ta (Ahlâk Metafiziği, Giriş IV) Ahlâk Metafiziği'nin iki kısmına, hukuk öğretisine ve fazilet öğretisine ortak ilk kavramdır. Yükümlülüğe aykırı olmayan eylem mubahtır (licitum); karşıt bir emperatifle sınırlanmayan hürriyet yetkidir (facultas moralis). Hukukî ve etik yasa koyuculuk, yükümlülüğün türüyle değil, yasayla bağladıkları güdüyle ayrılır: Etikte vazife ideasının kendisi güdüdür, hukukta dış zorlama da güdü olabilir (AA06.218–220).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
Roma hukuku Iustinianus, Institutiones III 13 iuris vinculum: bir şeyi ifa etmeye zorlandığımız hukuk bağı —
18. yüzyıl Wolff, Baumgarten obligatio: güdülerin eyleme bağlanması —
1797 Kant aklın kategorik emperatifi altında hür eylemin zorunluluğu Ahlâk Metafiziği, Giriş IV (AA06.222)

Dönüşüm: Hukukî bir "bağ"tan (iki kişi arasındaki ilişki) aklın kendi kendine koyduğu yasanın öznede yarattığı zorlamaya; dış zorlama yalnızca hukukî yükümlülüğün güdüsü olarak kalır.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Latince obligatio ob-ligare "bağlamak"; Roma hukukunda iuris vinculum, "hukuk bağı". Wolff ve Baumgarten'in pratik felsefesinde obligatio = Verbindlichkeit
Almanca Verbindlichkeit verbinden "bağlamak"; verbindlich "bağlayıcı", verbunden sein "yükümlü olmak", Verpflichtung "yükümlü kılma", Nöthigung "zorlama"
Fransızca obligation —
İngilizce obligation

Türkçe karşılığı

yükümlülük. verbindlich "bağlayıcı", Pflicht "vazife" (yükümlülüğün maddesi), Befugniß "yetki", erlaubt "mubah"

Kant'ta yükümlülük ile vazife ayrıdır: Yükümlülük, aklın kategorik emperatifi altında hür bir eylemin zorunluluğudur; vazife ise birinin yükümlü olduğu eylemdir, yani yükümlülüğün maddesidir (AA06.222). "Zorunluluk" denmedi, çünkü Kant yükümlülüğün salt pratik zorunluluk değil, aynı zamanda zorlama (Nöthigung) da içerdiğini vurgular (AA06.223). "Bağlayıcılık" sıfat (verbindlich) için ayrıldı.

Atıf ve kaynak notu

Terim Kant'tan önce Alman okul felsefesinde (Wolff, Baumgarten) yerleşiktir; Kant onu Baumgarten'in Initia philosophiae practicae primae'sini derste okuturken devralmış, tanımını kategorik emperatife bağlamıştır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: yükümlülüğün

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.