Kavram
obligatio
- Latince
- obligatio; necessitatio; facultas moralis "yetki"; licitum / illicitum "mubah / mubah olmayan"
- Almanca
- Verbindlichkeit; Verpflichtung; Nöthigung
- Fransızca
- obligation
- İngilizce
- obligation
- Türkçe
- yükümlülük
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte Verbindlichkeit bir borç, bir taahhüt ya da nezaket bağıdır. Kant'ta (Ahlâk Metafiziği, Giriş IV) Ahlâk Metafiziği'nin iki kısmına, hukuk öğretisine ve fazilet öğretisine ortak ilk kavramdır. Yükümlülüğe aykırı olmayan eylem mubahtır (licitum); karşıt bir emperatifle sınırlanmayan hürriyet yetkidir (facultas moralis). Hukukî ve etik yasa koyuculuk, yükümlülüğün türüyle değil, yasayla bağladıkları güdüyle ayrılır: Etikte vazife ideasının kendisi güdüdür, hukukta dış zorlama da güdü olabilir (AA06.218–220).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Roma hukuku | Iustinianus, Institutiones III 13 | iuris vinculum: bir şeyi ifa etmeye zorlandığımız hukuk bağı | — |
| 18. yüzyıl | Wolff, Baumgarten | obligatio: güdülerin eyleme bağlanması | — |
| 1797 | Kant | aklın kategorik emperatifi altında hür eylemin zorunluluğu | Ahlâk Metafiziği, Giriş IV (AA06.222) |
Dönüşüm: Hukukî bir "bağ"tan (iki kişi arasındaki ilişki) aklın kendi kendine koyduğu yasanın öznede yarattığı zorlamaya; dış zorlama yalnızca hukukî yükümlülüğün güdüsü olarak kalır.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Latince | obligatio | ob-ligare "bağlamak"; Roma hukukunda iuris vinculum, "hukuk bağı". Wolff ve Baumgarten'in pratik felsefesinde obligatio = Verbindlichkeit |
| Almanca | Verbindlichkeit | verbinden "bağlamak"; verbindlich "bağlayıcı", verbunden sein "yükümlü olmak", Verpflichtung "yükümlü kılma", Nöthigung "zorlama" |
| Fransızca | obligation | — |
| İngilizce | obligation |
Türkçe karşılığı
yükümlülük. verbindlich "bağlayıcı", Pflicht "vazife" (yükümlülüğün maddesi), Befugniß "yetki", erlaubt "mubah"
Kant'ta yükümlülük ile vazife ayrıdır: Yükümlülük, aklın kategorik emperatifi altında hür bir eylemin zorunluluğudur; vazife ise birinin yükümlü olduğu eylemdir, yani yükümlülüğün maddesidir (AA06.222). "Zorunluluk" denmedi, çünkü Kant yükümlülüğün salt pratik zorunluluk değil, aynı zamanda zorlama (Nöthigung) da içerdiğini vurgular (AA06.223). "Bağlayıcılık" sıfat (verbindlich) için ayrıldı.
Atıf ve kaynak notu
Terim Kant'tan önce Alman okul felsefesinde (Wolff, Baumgarten) yerleşiktir; Kant onu Baumgarten'in Initia philosophiae practicae primae'sini derste okuturken devralmış, tanımını kategorik emperatife bağlamıştır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: yükümlülüğün
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.