Kavram
Imperium
- Yunanca
- ἀρχή (arkhē) "yönetim"; ἡγεμονία (hēgemonia)
- Latince
- imperium; imperare "emretmek"; imperator "komutan, hükümdar"; regnum "krallık"
- Almanca
- Herrschaft, Reich
- Fransızca
- empire, commandement
- İngilizce
- empire, command
- Türkçe
- hükümranlık
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik ve hukukî dilde imperium emretme yetkisidir. Roma'nın genişlemesiyle kelime hükmedilen halkları ve toprakları da anlatır. Augustinus'un sorusu şudur: Hükümranlığın genişliği bir iyilik midir? Adalet olmayınca krallıklar büyük haydut çetelerinden başka nedir (IV 4)? İyi insan için genişleme mutluluk değil zorunluluktur (IV 15); krallıkları iyilere de kötülere de veren Tanrı'dır (IV 33).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Cumhuriyet Roma'sı | Roma hukuku | Yüksek yöneticinin komuta yetkisi | |
| MÖ 1. yy | Sallustius | Hükmetme arzusu savaşların ve şanın sebebi | De coniuratione Catilinae 2 |
| 413–426 | Augustinus | Adaletsiz hükümranlık büyük haydutluktur; krallıkları Tanrı'nın takdiri verir | Augustinus, De civitate Dei IV 3–7, 15, 33 |
Dönüşüm: Hukukî komuta yetkisinden, hükmedilen dünya bütününe ve onun ahlâkî eleştirisine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἀρχή, ἡγεμονία | Arkhē hem ilke hem yönetimdir; siyasî anlamda yöneticilik ve bir devletin başkalarına hâkimiyetini söyler. |
| Latince | imperium | Imperare "emretmek" fiilinden. Önce konsül gibi yüksek yöneticilerin komuta yetkisi, sonra Roma'nın hükmettiği alan ve nihayet imparatorluk rejimi. |
| Almanca / Fransızca | Herrschaft, Reich / empire | |
| İngilizce | empire, command |
Türkçe karşılığı
hükümranlık. imparatorluk: De civitate Dei'deki Cumhuriyet dönemi kullanımını geriye dönük olarak rejim adına çevirir. egemenlik: modern devlet hukukunun sovereignty kavramını çağrıştırır. emir, buyruk: yalnız ilk anlamı verir. hükümranlık: hem hükmetme eylemini hem hükmedilen alanı taşıdığı için tercih edildi; bir kişinin emri anlamında "emir, yönetim" de yazılabilir.
"İmparatorluk" denince Roma tarihinin bir dönemi anlaşılır; Augustinus ise krallıkların genişlemesini (IV 3–7) bütün olarak tartışır. "Hükümranlık" bu tartışmanın genelliğini korur.
Atıf ve kaynak notu
Imperium ile regnum (krallık) Augustinus'ta IV. kitapta çoğu yerde yan yana ve birbirinin yerine geçecek biçimde kullanılır; Roma'nın kendisi hakkında "krallık" denmesi, Cumhuriyet ideolojisine karşı bilinçli bir seçim olabilir, ama her yerde böyle okunmamalıdır.
İlgili kavramlar
- iustitia: adalet olmadan krallık haydutluktur.
- res publica: devlet ve hükümranlık.
- libido: hükmetme şehveti (libido dominandi).
- civitas Dei: yeryüzü krallıkları ve ebedî krallık.
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: hükümranlığının, hükümranlık, imparatorluktur
Metinlerde işaretlendiği yerler
3 yer · 3 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.