İçeriğe geç

Kavram

omnipraesentia

Her yerde bulunuş, Tanrı'nın bütün yerlerde ve her şeyde, bir cisim gibi yer kaplayarak değil, her şeye varlık veren sebep olarak bütünüyle hazır olmasıdır.

Latince
omnipraesentia; esse ubique
Almanca
Allgegenwart
Fransızca
omniprésence
İngilizce
omnipresence
Türkçe
her yerde bulunuş

Her yerde bulunuş, Tanrı'nın bütün yerlerde ve her şeyde, bir cisim gibi yer kaplayarak değil, her şeye varlık veren sebep olarak bütünüyle hazır olmasıdır.

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde "her yerde olmak", bir şeyin çok yaygın olması, nereye bakılsa karşıya çıkması demektir. Teolojide ve felsefede ise ifade, sınırsız olan bir varlığın yere nasıl bağlandığı sorusunu adlandırır. Cisimler bir yerde, yerin boyutlarına denk düşen boyutlarıyla bulunur; bu yüzden bir cisim aynı anda yalnızca tek bir yerde olabilir ve bir parçası başka yerdeyken bütünüyle bir yerde olamaz. Cisimsiz olan ise bir yerde kemiyetin temasıyla değil, gücünün temasıyla bulunur. Thomas Aquinas'a göre Tanrı her şeye varlık verdiği ve bu varlığı sürekli koruduğu için her şeyde, hem de en içten bir şekilde bulunur; bütün yerlere de onlara ve onlarda bulunan şeylere varlık verdiği için doldurur. Tanrı'nın bir yerde bulunması başka şeylerin orada bulunmasını dışlamaz. Thomas bu bulunuşu üç tarzda ayırır: kudretiyle (her şey O'na tabi olduğu için), hazır bulunuşuyla (her şey O'nun gözleri önünde açık olduğu için) ve özüyle (var olmanın sebebi olarak her şeyin yanında bulunduğu için). Bunlardan ayrı olarak, Tanrı'nın akıl sahibi yaratıkta bilinen ve sevilen olarak lütuf yoluyla bulunduğu özel bir tarz da vardır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 6.–5. yy Kutsal Kitap Göğü ve yeri dolduran Tanrı Yeremya 23, 24; Mezmurlar 139
4.–5. yy Augustinus Tanrı'nın yer kaplamadan her yerde bütünüyle bulunuşu; ruhun bedende bulunuşuyla benzerlik Mektuplar 187 (De praesentia Dei)
6. yy Gregorius Tanrı'nın her şeyde hazır bulunuşuyla, kudretiyle ve cevheriyle bulunması formülü Neşideler Neşidesi şerhi
12. yy Petrus Lombardus per essentiam, praesentiam et potentiam formülünün okul geleneğine geçmesi Sententiae I, d. 37
1265–1273 Thomas Aquinas Tanrı'nın etken sebep olarak her şeyde bulunması; ilk olarak ve kendiliğinden her yerde bulunmanın yalnız Tanrı'ya özgü oluşu Teoloji Özeti I, 8, 1–4
17.–18. yy Newton, Clarke, Leibniz Mekânın Tanrı'nın duyu organı (sensorium Dei) olup olmadığı tartışması Leibniz–Clarke mektupları

Dönüşüm: Kutsal Kitap'taki "göğü ve yeri dolduran" Tanrı imgesi, kilise babalarında cisimsiz bir varlığın yere nasıl bağlanabileceği sorusuna dönüşür. Skolastikte bu bulunuş, Tanrı'nın varlık veren sebep olmasından türetilir ve üç tarzda (öz, hazır bulunuş, kudret) sistemleştirilir. Yeniçağ'da ise soru, mekânın kendisinin Tanrı'yla ilişkisi üzerinden fizik ve metafizik tartışmalarına taşınır.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca πανταχοῦ παρών (pantakhou parōn) Kilise babalarında "her yerde hazır olan".
Latince omnipraesentia; esse ubique; ubiquitas Thomas esse ubique der; omnipraesentia sonraki skolastik ve modern teolojide yerleşir.
Almanca Allgegenwart Teoloji ve felsefe dilinde.
Fransızca omniprésence Teoloji ve felsefe dilinde.
İngilizce omnipresence Teoloji ve felsefe dilinde.

Türkçe karşılığı

her yerde bulunuş. Thomas'ın kullandığı esse ubique ifadesini doğrudan karşılar ve anlamı açık bırakır. "Her yerde hazır olma" daha çok praesentia (hazır bulunuş) tarzını öne çıkarır; oysa Thomas hazır bulunuşu her yerde bulunuşun üç tarzından yalnızca biri sayar. Kelâmdaki "her yerde hazır ve nazır" deyimi bilinen ve canlıdır, ama "nazır" (gören) kısmı kavrama bilgiyi de katar. Bu yüzden genel kavram için "her yerde bulunuş", üç tarz için "özüyle, hazır bulunuşuyla, kudretiyle" tercih edilmiştir.

Çeviride kullanımı

Thomas Aquinas'ın Teoloji Özeti çevirisinde esse ubique "her yerde bulunmak", esse in omnibus rebus "her şeyde bulunmak", per essentiam, praesentiam et potentiam "özüyle, hazır bulunuşuyla ve kudretiyle", primo et per se "ilk olarak ve kendiliğinden", contactus virtutis "gücün teması", replere locum "yeri doldurmak" olarak verilmiştir.

Açtığı problem

  • Cisimsiz bir varlık bir yerde nasıl bulunabilir; bulunuşu yer kaplamadan nasıl düşünülebilir?
  • Tanrı her şeyde bulunuyorsa, şeylerden ayrı ve onların üstünde olduğu nasıl korunur?
  • Tanrı'nın her şeyde bulunması ile her şeyin Tanrı'da bulunması arasındaki fark nedir; bu ayrım panteizmden nasıl ayrılır?
  • Lütuf yoluyla bulunuş, her şeyde ortak olan bulunuştan neyle ayrılır?

İlgili kavramlar