İçeriğe geç

Kavram

imputatio

Latince
imputatio; imputabilitas "isnat edilebilirlik"; imputatio iudiciaria / diiudicatoria
Almanca
Zurechnung; zurechnen; Zurechnungsfähigkeit
Fransızca
imputation
İngilizce
imputation
Türkçe
isnat; isnat etmek

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte Zurechnung bir şeyi birinin hesabına saymaktır. Kant'ta (Ahlâk Metafiziği, Giriş IV, AA06.227–228) ahlâkî anlamda isnat, birinin fiil (factum) adını alan bir eylemin faili olarak görüldüğü yargıdır; hukukî sonuçları beraberinde getirirse hukukî geçerliliği olan (iudiciaria), yoksa değerlendirici (diiudicatoria) isnattır. Kişi, eylemleri isnat edilebilen öznedir; şey, hiçbir isnada elverişli olmayandır (AA06.223). İsnat edilebilirliğin derecesi aşılan engellerin büyüklüğüne göre ölçülür: Tabiî engel büyük, vazife engeli küçükse iyi fiil daha çok liyakat; tersinde ihlal daha çok kusur sayılır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
17.–18. yüzyıl Pufendorf, Wolff, Baumgarten imputatio: bir eylemin ve sonuçlarının faile atfedilmesi; tabiî hukuk okulunun temel kavramı —
1793/94 Kant kötülüğe meylin isnadı; isnat edilebilirliğin hürriyete bağlanması Sadece Aklın Sınırları İçinde Din
1797 Kant ahlâkî isnadın tarifi; modus imputationis ponens / tollens Ahlâk Metafiziği, Giriş IV (AA06.227–228)

Dönüşüm: Ticari "hesaba yazma"dan ahlâkî-hukukî "faile bağlama"ya; Kant'ta isnadın şartı hürriyettir: Kişi, ahlâk yasaları altındaki hürriyetiyle tanımlanır.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Latince imputatio in-putare "hesaba yazmak"; ticaret dilinden ("bir kalemi birinin hesabına geçirmek") ahlâk ve hukuk diline
Almanca Zurechnung zu-rechnen "birinin hesabına saymak"; Zurechnungsfähigkeit "isnat edilebilirlik"
Fransızca imputation —
İngilizce imputation

Türkçe karşılığı

isnat. Grundlegung ve KpV çevirilerinde "yükleme" de kullanıldı; Religion'dan itibaren "isnat". Fiili "isnat etmek"; anrechnen "hesaba yazmak" bağlanmaz

"Yükleme" gündelik ve belirsizdir; "isnat" hem hukuk dilinde (suç isnadı) hem de ahlâkî yargıda bir eylemi bir faile bağlamayı karşılar. Kant'ta isnat bir yargıdır: Birini, yasalar altında duran bir eylemin hür sebebi (causa libera) olarak görmek.

Atıf ve kaynak notu

Terim tabiî hukuk okulunun (Pufendorf, De iure naturae et gentium I 5) yerleşik terimidir; Kant tanımlarını Baumgarten'in Initia philosophiae practicae primae'sinden devralıp düzenler.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: isnat edilebilir, isnat edilmesine, isnadı, isnat etme

Metinlerde işaretlendiği yerler

4 yer · 4 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.