Kavram
imputatio
- Latince
- imputatio; imputabilitas "isnat edilebilirlik"; imputatio iudiciaria / diiudicatoria
- Almanca
- Zurechnung; zurechnen; Zurechnungsfähigkeit
- Fransızca
- imputation
- İngilizce
- imputation
- Türkçe
- isnat; isnat etmek
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte Zurechnung bir şeyi birinin hesabına saymaktır. Kant'ta (Ahlâk Metafiziği, Giriş IV, AA06.227–228) ahlâkî anlamda isnat, birinin fiil (factum) adını alan bir eylemin faili olarak görüldüğü yargıdır; hukukî sonuçları beraberinde getirirse hukukî geçerliliği olan (iudiciaria), yoksa değerlendirici (diiudicatoria) isnattır. Kişi, eylemleri isnat edilebilen öznedir; şey, hiçbir isnada elverişli olmayandır (AA06.223). İsnat edilebilirliğin derecesi aşılan engellerin büyüklüğüne göre ölçülür: Tabiî engel büyük, vazife engeli küçükse iyi fiil daha çok liyakat; tersinde ihlal daha çok kusur sayılır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 17.–18. yüzyıl | Pufendorf, Wolff, Baumgarten | imputatio: bir eylemin ve sonuçlarının faile atfedilmesi; tabiî hukuk okulunun temel kavramı | — |
| 1793/94 | Kant | kötülüğe meylin isnadı; isnat edilebilirliğin hürriyete bağlanması | Sadece Aklın Sınırları İçinde Din |
| 1797 | Kant | ahlâkî isnadın tarifi; modus imputationis ponens / tollens | Ahlâk Metafiziği, Giriş IV (AA06.227–228) |
Dönüşüm: Ticari "hesaba yazma"dan ahlâkî-hukukî "faile bağlama"ya; Kant'ta isnadın şartı hürriyettir: Kişi, ahlâk yasaları altındaki hürriyetiyle tanımlanır.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Latince | imputatio | in-putare "hesaba yazmak"; ticaret dilinden ("bir kalemi birinin hesabına geçirmek") ahlâk ve hukuk diline |
| Almanca | Zurechnung | zu-rechnen "birinin hesabına saymak"; Zurechnungsfähigkeit "isnat edilebilirlik" |
| Fransızca | imputation | — |
| İngilizce | imputation |
Türkçe karşılığı
isnat. Grundlegung ve KpV çevirilerinde "yükleme" de kullanıldı; Religion'dan itibaren "isnat". Fiili "isnat etmek"; anrechnen "hesaba yazmak" bağlanmaz
"Yükleme" gündelik ve belirsizdir; "isnat" hem hukuk dilinde (suç isnadı) hem de ahlâkî yargıda bir eylemi bir faile bağlamayı karşılar. Kant'ta isnat bir yargıdır: Birini, yasalar altında duran bir eylemin hür sebebi (causa libera) olarak görmek.
Atıf ve kaynak notu
Terim tabiî hukuk okulunun (Pufendorf, De iure naturae et gentium I 5) yerleşik terimidir; Kant tanımlarını Baumgarten'in Initia philosophiae practicae primae'sinden devralıp düzenler.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: isnat edilebilir, isnat edilmesine, isnadı, isnat etme
Metinlerde işaretlendiği yerler
4 yer · 4 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.