İçeriğe geç

Kavram

Extensio

Latince
extensio; res extensa
Almanca
Ausdehnung
Fransızca
étendue
İngilizce
extension
Türkçe
uzam; yer kaplayan şey

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde bir şeyin yayılması, uzanması. Descartes'ta maddenin özü; büyüklük, şekil, hareket, konum hep uzamın tarzlarıdır. Mekân, yani iç yer de cisimden yalnız kavranma biçimiyle ayrılır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles Kemiyetin bir türü olarak büyüklük Kategoriler 6
1641 Descartes Yer kaplayan şey (res extensa) Meditasyonlar II, V
1644 Descartes Cismin tabiatı; boşluğun ve atomun reddi Felsefenin İlkeleri II
1677 Spinoza Tanrı'nın sıfatlarından biri Ethica II, önerme 2
1781 Kant Uzam mekân görüsüne aittir spatium

Dönüşüm: Kemiyetin bir belirlenimi olmaktan maddenin özüne, oradan görünüşün biçimine.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca — Aristotelesçi karşılığı megethos (büyüklük) ve diastasis (açılım) sayılabilir.
Latince extensio; extensio in longum, latum et profundum; res extensa, substantia extensa extendere "germek, yaymak". Descartes'ta cismanî cevherin asıl sıfatı (Principia I 53); uzunluğuna, genişliğine ve derinliğine yayılma.
Almanca / Fransızca Ausdehnung / étendue Felsefenin İlkeleri I 8, 53; II 4–23.
İngilizce extension

Türkçe karşılığı

uzam; yer kaplayan (extensus). "Yayılım", "kaplam" da önerilmiştir; Kant çevirilerinde Ausdehnung için "uzam" yerleşmiş olduğundan aynı kelime seçildi. res extensa "yer kaplayan şey" (Meditasyonlar'daki gibi).

Descartes'ta uzam cismin tabiatının ta kendisidir: sertlik, ağırlık, renk kaldırılsa da cisim kalır (II 4, 11). Buradan boşluğun ve atomun imkânsızlığı, mekânla cismin ancak kavramca ayrılması ve dünyanın belirsizce yer kaplaması çıkar (II 10–21). "Uzam" kelimesi bu iddiayı taşıyacak ağırlıkta okunmalıdır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: uzamın, uzamıyla, uzam

Metinlerde işaretlendiği yerler

4 yer · 4 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.