Kavram
Extensio
- Latince
- extensio; res extensa
- Almanca
- Ausdehnung
- Fransızca
- étendue
- İngilizce
- extension
- Türkçe
- uzam; yer kaplayan şey
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde bir şeyin yayılması, uzanması. Descartes'ta maddenin özü; büyüklük, şekil, hareket, konum hep uzamın tarzlarıdır. Mekân, yani iç yer de cisimden yalnız kavranma biçimiyle ayrılır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Kemiyetin bir türü olarak büyüklük | Kategoriler 6 |
| 1641 | Descartes | Yer kaplayan şey (res extensa) | Meditasyonlar II, V |
| 1644 | Descartes | Cismin tabiatı; boşluğun ve atomun reddi | Felsefenin İlkeleri II |
| 1677 | Spinoza | Tanrı'nın sıfatlarından biri | Ethica II, önerme 2 |
| 1781 | Kant | Uzam mekân görüsüne aittir | spatium |
Dönüşüm: Kemiyetin bir belirlenimi olmaktan maddenin özüne, oradan görünüşün biçimine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | Aristotelesçi karşılığı megethos (büyüklük) ve diastasis (açılım) sayılabilir. |
| Latince | extensio; extensio in longum, latum et profundum; res extensa, substantia extensa | extendere "germek, yaymak". Descartes'ta cismanî cevherin asıl sıfatı (Principia I 53); uzunluğuna, genişliğine ve derinliğine yayılma. |
| Almanca / Fransızca | Ausdehnung / étendue | Felsefenin İlkeleri I 8, 53; II 4–23. |
| İngilizce | extension |
Türkçe karşılığı
uzam; yer kaplayan (extensus). "Yayılım", "kaplam" da önerilmiştir; Kant çevirilerinde Ausdehnung için "uzam" yerleşmiş olduğundan aynı kelime seçildi. res extensa "yer kaplayan şey" (Meditasyonlar'daki gibi).
Descartes'ta uzam cismin tabiatının ta kendisidir: sertlik, ağırlık, renk kaldırılsa da cisim kalır (II 4, 11). Buradan boşluğun ve atomun imkânsızlığı, mekânla cismin ancak kavramca ayrılması ve dünyanın belirsizce yer kaplaması çıkar (II 10–21). "Uzam" kelimesi bu iddiayı taşıyacak ağırlıkta okunmalıdır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: uzamın, uzamıyla, uzam
Metinlerde işaretlendiği yerler
4 yer · 4 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.