Kavram
Ecstasis
- Yunanca
- ἔκστασις (ekstasis)
- Latince
- ecstasis, extasis; excessus mentis / excessus spiritus "zihnin, tinin kendinden çıkışı"
- Almanca
- Ekstase, Entrückung
- Fransızca
- extase
- İngilizce
- ecstasy
- Türkçe
- kendinden geçiş
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Yunancada gündelik anlamı şaşkınlık, kendini kaybetmedir. Septuaginta Âdem'in uykusunu bu kelimeyle verince, Kilise Babaları onu bir görü hâli olarak okudu. Augustinus De Genesi ad litteram VIII 25'te Tanrı'nın ruhanî yaratıklara konuşma yollarını sıralarken, rüyada ya da "tinin kendinden geçişinde" oluşan cisim benzerliklerini dış şeyler arasında sayar: Bunlar hislerden daha içeride, ama değişmez hakikatte görülenden daha dışarıdadır. IX 19'da Âdem'in uykusunu yorumlar: Tanrı bu kendinden geçişi, Âdem'in zihni meleklerin meclisine katılsın ve son şeyleri anlasın diye saldı; Âdem uyanınca bir peygamber gibi "Bu, kemiklerimden kemiktir" diyerek Mesih ile Kilise'nin büyük sırrını dile getirdi. Kavram, XII. kitaptaki üç görü türü (cisimsel, ruhanî, akli) öğretisinde ve Pavlus'un üçüncü göğe alınışı tartışmasında genişler.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 5.–4. yy | Yunan tıbbı ve trajedi | Aklın yerinden oynaması, şaşkınlık | Hippokratik yazılar; trajedi dili |
| MÖ 3. yy | Septuaginta | Âdem'in üstüne salınan derin uyku | Tekvin 2:21 |
| 1. yy | Philon | Peygamberane kendinden geçiş: akıl göçer, ilahî Ruh gelir | Quis rerum divinarum heres 249–266 |
| 3. yy | Plotinos | Bir'le birleşmede kendinden çıkış | Enneades VI 9, 11 |
| 401–415 | Augustinus | Tinin kendinden geçişi; Âdem'in peygamberane uykusu | Augustinus, De Genesi ad litteram VIII 25; IX 1, 19; XII |
Dönüşüm: Tıbbî ve gündelik bir "kendini kaybetme"den, Kutsal Kitap çevirisi aracılığıyla görü ve peygamberlik hâline; mistik gelenekte ise Tanrı'yla birleşmenin adına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἔκστασις (ekstasis) | ek-histēmi "yerinden çıkarmak"; klasik Yunancada şaşkınlık, aklın yerinden oynaması. Septuaginta Tekvin 2:21: "Tanrı Âdem'in üstüne ekstasis saldı." |
| Latince | ecstasis / extasis; excessus mentis | Augustinus Yunanca kelimeyi Latinceleşmiş olarak kullandığını açıkça söyler: "biz de bu kelimeyi artık Latince kelimenin yerine kullanıyoruz" (De Genesi ad litteram VIII 25). |
| Almanca / Fransızca | Ekstase, Entrückung; extase | |
| İngilizce | ecstasy |
Türkçe karşılığı
kendinden geçiş. vecd: tasavvufta yerleşik, ama Allah aşkıyla coşma anlamı ağır basar; Augustinus'ta ise ecstasis bir bilgi ve görü hâlidir. esrime: öz Türkçe, ama bugün coşku ve sarhoşluk çağrıştırır. istiğrak: dar ve ağır. kendinden geçiş seçildi: Yunanca ek-stasis'in yapısını ("dışarıda durma") tam karşılar, ruhun bedenî hislerden çekilip görü alanına geçişini anlatır.
Augustinus'ta ecstasis coşku değil, zihnin bedenin hislerinden uzaklaşıp ruhanî görüye (visio spiritalis) ya da akli görüye açılmasıdır. Âdem'in uykusu bu yüzden bayılma değil, peygamberane bir görüdür.
Atıf ve kaynak notu
Augustinus ecstasis'i Plotinosçu Bir'le birleşme anlamında kullanmaz; onun için bir görü (visio) hâlidir ve görülen şey cisim benzerlikleri de olabilir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kendinden geçişinde, kendinden çıkarıcıdır, kendinden geçiş, vecdlerine
Metinlerde işaretlendiği yerler
4 yer · 4 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.