İçeriğe geç

Kavram

Ecstasis

Yunanca
ἔκστασις (ekstasis)
Latince
ecstasis, extasis; excessus mentis / excessus spiritus "zihnin, tinin kendinden çıkışı"
Almanca
Ekstase, Entrückung
Fransızca
extase
İngilizce
ecstasy
Türkçe
kendinden geçiş

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Yunancada gündelik anlamı şaşkınlık, kendini kaybetmedir. Septuaginta Âdem'in uykusunu bu kelimeyle verince, Kilise Babaları onu bir görü hâli olarak okudu. Augustinus De Genesi ad litteram VIII 25'te Tanrı'nın ruhanî yaratıklara konuşma yollarını sıralarken, rüyada ya da "tinin kendinden geçişinde" oluşan cisim benzerliklerini dış şeyler arasında sayar: Bunlar hislerden daha içeride, ama değişmez hakikatte görülenden daha dışarıdadır. IX 19'da Âdem'in uykusunu yorumlar: Tanrı bu kendinden geçişi, Âdem'in zihni meleklerin meclisine katılsın ve son şeyleri anlasın diye saldı; Âdem uyanınca bir peygamber gibi "Bu, kemiklerimden kemiktir" diyerek Mesih ile Kilise'nin büyük sırrını dile getirdi. Kavram, XII. kitaptaki üç görü türü (cisimsel, ruhanî, akli) öğretisinde ve Pavlus'un üçüncü göğe alınışı tartışmasında genişler.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 5.–4. yy Yunan tıbbı ve trajedi Aklın yerinden oynaması, şaşkınlık Hippokratik yazılar; trajedi dili
MÖ 3. yy Septuaginta Âdem'in üstüne salınan derin uyku Tekvin 2:21
1. yy Philon Peygamberane kendinden geçiş: akıl göçer, ilahî Ruh gelir Quis rerum divinarum heres 249–266
3. yy Plotinos Bir'le birleşmede kendinden çıkış Enneades VI 9, 11
401–415 Augustinus Tinin kendinden geçişi; Âdem'in peygamberane uykusu Augustinus, De Genesi ad litteram VIII 25; IX 1, 19; XII

Dönüşüm: Tıbbî ve gündelik bir "kendini kaybetme"den, Kutsal Kitap çevirisi aracılığıyla görü ve peygamberlik hâline; mistik gelenekte ise Tanrı'yla birleşmenin adına.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἔκστασις (ekstasis) ek-histēmi "yerinden çıkarmak"; klasik Yunancada şaşkınlık, aklın yerinden oynaması. Septuaginta Tekvin 2:21: "Tanrı Âdem'in üstüne ekstasis saldı."
Latince ecstasis / extasis; excessus mentis Augustinus Yunanca kelimeyi Latinceleşmiş olarak kullandığını açıkça söyler: "biz de bu kelimeyi artık Latince kelimenin yerine kullanıyoruz" (De Genesi ad litteram VIII 25).
Almanca / Fransızca Ekstase, Entrückung; extase
İngilizce ecstasy

Türkçe karşılığı

kendinden geçiş. vecd: tasavvufta yerleşik, ama Allah aşkıyla coşma anlamı ağır basar; Augustinus'ta ise ecstasis bir bilgi ve görü hâlidir. esrime: öz Türkçe, ama bugün coşku ve sarhoşluk çağrıştırır. istiğrak: dar ve ağır. kendinden geçiş seçildi: Yunanca ek-stasis'in yapısını ("dışarıda durma") tam karşılar, ruhun bedenî hislerden çekilip görü alanına geçişini anlatır.

Augustinus'ta ecstasis coşku değil, zihnin bedenin hislerinden uzaklaşıp ruhanî görüye (visio spiritalis) ya da akli görüye açılmasıdır. Âdem'in uykusu bu yüzden bayılma değil, peygamberane bir görüdür.

Atıf ve kaynak notu

Augustinus ecstasis'i Plotinosçu Bir'le birleşme anlamında kullanmaz; onun için bir görü (visio) hâlidir ve görülen şey cisim benzerlikleri de olabilir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kendinden geçişinde, kendinden çıkarıcıdır, kendinden geçiş, vecdlerine

Metinlerde işaretlendiği yerler

4 yer · 4 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.