Kavram
contractus
- Latince
- contractus; pactum; promissum / acceptatio; oblatio / approbatio; translatio
- Almanca
- Vertrag; Versprechen / Annehmung; Angebot / Billigung; Übertragung; Veräußerung
- Fransızca
- contrat
- İngilizce
- contract
- Türkçe
- sözleşme; vaat / kabul; teklif / onay; devir; temlik
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte sözleşme iki tarafın anlaşmasıdır. Kant'ta (Ahlâk Metafiziği, Özel Hukuk § 18–21, AA06.271–) sözleşme, birinin kendisinin olanının ötekine geçtiği, iki kişinin birleşik seçme iradesinin edimidir. Her sözleşmede iki hazırlayıcı (teklif, onay) ve iki kurucu (vaat, kabul) edim vardır. Vaat ile kabul zamanda ardışık olduğundan sözleşmenin imkânı ancak transandantal bir dedüksiyonla, intelligibl zilyetlik (possessio noumenon) kavramıyla kurulur. Sözleşmeyle kazanılan şey, ötekinin vaadi, yani onun seçme iradesinin nedenselliğidir; bu yüzden sözleşmeden doğan hak şahsi haktır, ayni hak değil.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Roma hukuku | Gaius | stipulatio; sözlü sözleşmenin şekil şartları | — |
| 1625 | Grotius | vaadin bağlayıcılığı tabiî hukuka dayanır | — |
| 1783 | Mendelssohn | Kudüs: vaadin bağlayıcılığını ispat girişimi | — |
| 1797 | Kant | sözleşme yoluyla kazanmanın transandantal dedüksiyonu; vaadi tutma vazifesi ispatlanamaz bir postulattır | Ahlâk Metafiziği, § 18–20 (AA06.271–274) |
Dönüşüm: Şekil şartlarıyla (el sıkışma, saman çöpü kırma) güvenceye alınan empirik bir uzlaşmadan, iradelerin intelligibl birliğine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Latince | contractus / pactum | con-trahere "bir araya çekmek"; pacisci "anlaşmak" (pacta sunt servanda) |
| Almanca | Vertrag | vertragen "uzlaşmak"; Paciscenten "akit taraflar" |
| Fransızca | contrat | — |
| İngilizce | contract |
Türkçe karşılığı
sözleşme. hukuk dilinde yerleşik; "akit" eski ve dar; "mukavele" eskimiş. schließen "akdetmek"
Kant'ta sözleşme, iki iradenin zamanda birbirini izleyen beyanlarının toplamı değil, "tek bir ortak irade"dir; vaat ile kabulün "aynı anda" olması empirik değil intelligibl bir aynı andalıktır.
Atıf ve kaynak notu
Kant'ın Mendelssohn eleştirisi, vaadi tutma vazifesinin teorik olarak ispatlanamayacağı, kategorik emperatif olarak doğrudan kavrandığı tezine dayanır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sözleşme, sözleşmelerin
Metinlerde işaretlendiği yerler
5 yer · 5 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.