İçeriğe geç

Kavram

civilisatio

Latince
civilisatio; civilitas "nezaket, vatandaşça davranış"
Almanca
Civilisirung, Civilisation; civilisiren
Fransızca
civilisation
İngilizce
civilization
Türkçe
medenîleşme; medenîleştirmek

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte medenîleşme, kaba ve vahşi hâlden şehir hayatının düzenine ve nezaketine geçiştir. Kant'ta insanın pragmatik yatkınlığının gayesidir: Tür, toplumsal ilişki içinde salt kendi zoruna dayanmanın kabalığından çıkıp uyuma yönelmiş bir varlık olur. Ama Kant'a göre medenîleşme ahlâklanmayla karıştırılmamalıdır; görgü ve nezaket ahlâkın görünüşünü taşır, kendisini değil. Rousseau'nun ilk iki yazısına (kültürün ve medenîleşmenin zararları) verdiği cevap da buradadır: Asıl görev, geri dönmek değil, ahlâklanmayla medenîleşmeyi tamamlamaktır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 1. yy – MS 1. yy Roma civilitas: vatandaşça ölçülülük, kibarlık Suetonius, Augustus 51
1750–1755 Rousseau bilim, sanat ve eşitsizliğin ahlâkı bozması Bilimler ve Sanatlar Üzerine Söylev; Eşitsizliğin Kaynağı Üzerine Söylev
1784 Kant "medenîleşmişiz ama henüz ahlâklanmış değiliz" Dünya Vatandaşlığı Amacıyla Genel Bir Tarih İdeası, 7. Önerme
1798 Kant kültürlenme, medenîleşme, ahlâklanma; pragmatik yatkınlık Pragmatik Açıdan Antropoloji, AA07.323–324

Dönüşüm: Roma'da vatandaşın davranış erdeminden, Aydınlanma'da insan soyunun tarihsel ilerleme basamağına; Kant'ta ahlâka giden yolun zorunlu ama yetersiz ara basamağına.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Latince civilitas; yeni Latince civilisatio civis "vatandaş", civilis "vatandaşa ait, medenî"; civilitas Roma'da vatandaşça, kibar davranış
Almanca / Fransızca Civilisirung / civilisation Kant, Pragmatik Açıdan Antropoloji, II. Kısım, E. Türün Karakteri, AA07.323–324
İngilizce civilization

Türkçe karşılığı

medenîleşme. Arapça medîne "şehir" kökünden medenî "şehirli, medenî"; Latincenin civis → civilis yoluna birebir denk düştüğü için "uygarlaşma" yerine seçildi

Kant üç basamak ayırır: kültürlenme (cultiviren), medenîleşme (civilisiren), ahlâklanma (moralisiren). Medenîleşme, insanlarla ilişkide edepli olmaktır (gesittet), henüz ahlâklı olmak (sittlich) değildir. "Medenî" kelimesinin Türkçede "kibar, terbiyeli" anlamını da taşıması bu ayrımı iyi karşılar.

Atıf ve kaynak notu

Kant'ta medenîleşme bir övgü terimi değildir; ahlâkî değeri yoktur, yalnızca ahlâkın dış koşullarını hazırlar.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: medeniyetin, medeniyet, medenîleşmeye, medenî, medeniyetten

Metinlerde işaretlendiği yerler

7 yer · 7 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.