Kavram
civilisatio
- Latince
- civilisatio; civilitas "nezaket, vatandaşça davranış"
- Almanca
- Civilisirung, Civilisation; civilisiren
- Fransızca
- civilisation
- İngilizce
- civilization
- Türkçe
- medenîleşme; medenîleştirmek
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte medenîleşme, kaba ve vahşi hâlden şehir hayatının düzenine ve nezaketine geçiştir. Kant'ta insanın pragmatik yatkınlığının gayesidir: Tür, toplumsal ilişki içinde salt kendi zoruna dayanmanın kabalığından çıkıp uyuma yönelmiş bir varlık olur. Ama Kant'a göre medenîleşme ahlâklanmayla karıştırılmamalıdır; görgü ve nezaket ahlâkın görünüşünü taşır, kendisini değil. Rousseau'nun ilk iki yazısına (kültürün ve medenîleşmenin zararları) verdiği cevap da buradadır: Asıl görev, geri dönmek değil, ahlâklanmayla medenîleşmeyi tamamlamaktır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 1. yy – MS 1. yy | Roma | civilitas: vatandaşça ölçülülük, kibarlık | Suetonius, Augustus 51 |
| 1750–1755 | Rousseau | bilim, sanat ve eşitsizliğin ahlâkı bozması | Bilimler ve Sanatlar Üzerine Söylev; Eşitsizliğin Kaynağı Üzerine Söylev |
| 1784 | Kant | "medenîleşmişiz ama henüz ahlâklanmış değiliz" | Dünya Vatandaşlığı Amacıyla Genel Bir Tarih İdeası, 7. Önerme |
| 1798 | Kant | kültürlenme, medenîleşme, ahlâklanma; pragmatik yatkınlık | Pragmatik Açıdan Antropoloji, AA07.323–324 |
Dönüşüm: Roma'da vatandaşın davranış erdeminden, Aydınlanma'da insan soyunun tarihsel ilerleme basamağına; Kant'ta ahlâka giden yolun zorunlu ama yetersiz ara basamağına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Latince | civilitas; yeni Latince civilisatio | civis "vatandaş", civilis "vatandaşa ait, medenî"; civilitas Roma'da vatandaşça, kibar davranış |
| Almanca / Fransızca | Civilisirung / civilisation | Kant, Pragmatik Açıdan Antropoloji, II. Kısım, E. Türün Karakteri, AA07.323–324 |
| İngilizce | civilization |
Türkçe karşılığı
medenîleşme. Arapça medîne "şehir" kökünden medenî "şehirli, medenî"; Latincenin civis → civilis yoluna birebir denk düştüğü için "uygarlaşma" yerine seçildi
Kant üç basamak ayırır: kültürlenme (cultiviren), medenîleşme (civilisiren), ahlâklanma (moralisiren). Medenîleşme, insanlarla ilişkide edepli olmaktır (gesittet), henüz ahlâklı olmak (sittlich) değildir. "Medenî" kelimesinin Türkçede "kibar, terbiyeli" anlamını da taşıması bu ayrımı iyi karşılar.
Atıf ve kaynak notu
Kant'ta medenîleşme bir övgü terimi değildir; ahlâkî değeri yoktur, yalnızca ahlâkın dış koşullarını hazırlar.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: medeniyetin, medeniyet, medenîleşmeye, medenî, medeniyetten
Metinlerde işaretlendiği yerler
7 yer · 7 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.