İçeriğe geç

Kavram

Aithēr (αἰθήρ)

Yunanca
αἰθήρ
Latince
aether
Almanca
Äther
Fransızca
éther
İngilizce
aether
Türkçe
aithēr (esir)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik ve şiirsel dilde aithēr, bulutların üstündeki parlak, arı gök katmanıdır (tanrıların yurdu). Platon'da önce havanın en arı kısmı (Phaidon 109b–111b, Timaios 58d), Epinomis'te (981c, 984b–e) ateş, su, hava ve toprağın yanında beşinci cisim ve ateşten sonra gelen, psykhē'nin ondan saydam, görünmez canlılar (daimonlar) biçimlendirdiği öğedir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
Arkaik Homeros, Hesiodos Göğün parlak üst katmanı; Hesiodos'ta Nyks'in çocuğu Ilias 16.365; Theogonia 124
Klasik Empedokles, Anaksagoras Empedokles'te çoğu kez "hava" anlamında; Anaksagoras'ta ateşle özdeş aer
Klasik Platon Havanın en arı türü Phaidon 109b; Timaios 58d
Klasik (Akademi) Epinomis (Opuslu Philippos?) Beşinci cisim; daimon cinsinin öğesi Epinomis 981c, 984b
Klasik Aristoteles Dairesel devinen, yok olmaz "ilk cisim" (sonra quinta essentia) De Caelo I.3

Dönüşüm: Şiirsel bir gök katmanından havanın bir türüne, oradan bağımsız beşinci öğeye ve Aristoteles'te göksel cisimlerin tözüne; ortaçağda quinta essentia, modern fizikte ışığın ortamı "esir".

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca αἰθήρ, -έρος (ὁ/ἡ) aithein "yakmak, parlamak" kökü; Homeros'ta göğün üst, parlak katmanı
Latince aether Yunancadan ödünç; Cicero, Lucretius
Almanca / Fransızca Äther / éther
İngilizce aether

Türkçe karşılığı

aithēr (transliterasyon); "esir". "Esir" Osmanlıca-Arapça esîr (felek, gök katmanı) Tanzimat karşılığı olarak kullanılabilir, ama modern fizikteki "esir" (ışık ortamı) çağrışımını taşır; "gök havası" ise aēr ile karışır. Proje kararı: transliterasyon (Phaidon 96b).

"Esir" dersen onu fiziksel bir ortam (modern ether) ya da Aristotelesçi beşinci öğe gibi okursun; "gök havası" dersen aēr'in daha arı bir türü (Phaidon 109b, Timaios 58d) olarak okursun. Epinomis'te ise aithēr bağımsız beşinci cisimdir; transliterasyon bu üç okumayı açık tutar.

Atıf ve kaynak notu

Beşinci öğe olarak aithēr Platon'un kesin olarak kendisine ait diyaloglarında yoktur (Timaios beşinci düzenli cismi, onikiyüzlüyü "bütün için" ayırır ama ona öğe adı vermez). Epinomis'in yazarı tartışmalıdır; "Platoncu beşinci öğe" söylemi Akademi sonrası bir yansıtma olabilir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: aither, aither'de

Metinlerde işaretlendiği yerler

6 yer · 6 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.