İçeriğe geç

Kavram

Sittlichkeit

Yunanca
ἦθος (ēthos); ἠθικὴ ἀρετή
Latince
moralitas (dar); mos, mores
Almanca
Sittlichkeit; sittlich; Sitte; sittliche Substanz; Reich der Sittlichkeit
Fransızca
moralité objective; vie éthique
İngilizce
ethical life
Türkçe
ahlâklılık; ahlâkî; âdet; ahlâkî cevher; ahlâklılık âlemi

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte ahlâka uygunluk, edepliliktir. Kant'ta Sittlichkeit ve Moralität çoğu zaman eş anlamlıdır: ahlâk yasasına saygıdan eylemek. Hegel Tinin Fenomenolojisinde (V B'nin girişi; VI A) Sittlichkeit'ı "bireylerin bağımsız gerçekliği içinde özlerinin mutlak tinsel birliği" olarak tanımlar: Birey âdetlerde ve halkın kanunlarında kendi özünü bulur; ahlâkî cevher hem düşünülmüş kanun hem de gerçek özbilinç, yani âdettir. Hukuk Felsefesinde (§§142 vd.) aile, sivil toplum ve devlet olarak Sittlichkeit, soyut hukuk ve Moralität'ın hakikatidir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles Alışkanlıkla (ethos) edinilen ahlâkî fazilet; polis içinde iyi yaşama Nikomakhos'a Etik II
1785–1797 Kant Ahlâk yasasına uygun ve ona saygıdan eylem; Moralität ile eş Ahlâk Metafiziğinin Temellendirilmesi
1807 Hegel Bir halkın âdetlerinde gerçekleşmiş tin; bireyle küllînin dolaysız birliği Tinin Fenomenolojisi V B, VI A
1820 Hegel Aile, sivil toplum, devlet; nesnel tinin doruğu Hukuk Felsefesinin Ana Hatları §§142–360
1881 Nietzsche "Âdetin ahlâklılığı": ahlâkın âdete itaatten doğuşu Sittlichkeit der Sitte

Dönüşüm: Kant'ta özerk iradenin iç yasası olan ahlâklılık, Hegel'de yeniden âdete (Sitte) bağlanır ve toplumsal-tarihsel bir gerçeklik olur; Nietzsche bu bağı tersinden, eleştirel bir soykütükle ele alır.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἦθος (ēthos) "Alışılmış yer, âdet, karakter"; Hegel'in Sittlichkeit'ı Yunan polis hayatının ahlâkına (ēthos) bakarak kurulur.
Latince mores; moralitas Latince mos "âdet" kökü Sitte'ye tam karşılık gelir (mos); moralitas ise Hegel'in Moralität'ıdır ve Sittlichkeit'tan ayrılır.
Almanca / Fransızca Sittlichkeit / moralité objective, vie éthique
İngilizce ethical life

Türkçe karşılığı

ahlâklılık (bağlayıcı çekirdek terim); sittlich "ahlâkî". Yaygın rakip karşılıklar: "törellik" (Sitte "töre" kökünü korur ama bugün dar ve folklorik çağrışımlıdır), "etik hayat", "ahlâk düzeni", "nesnel ahlâk". Proje yönergesi Kant'tan beri Sittlichkeit'ı "ahlâklılık" diye bağlamıştır; Hegel'de de korunur. Hegel'deki özel anlam (bir halkın âdetlerinde, kurumlarında yaşayan, bireyin kendini içinde bulduğu ahlâk) bu notta ve bağlamda verilir. Sitte "âdet" (mos), Moralität "moralite" ayrı tutulur.

"Ahlâklılık" kelimesi Kant'taki öznel, vicdanî ahlâkı (Moralität) çağrıştırabilir; Hegel ise tam tersine, bireyin bilinçli olarak seçmeden içinde yaşadığı, âdetlerde ve kurumlarda gerçekleşmiş ahlâkı kasteder. Okur "ahlâklılık"ı Hegel'de Sitte'den (âdet) türeyen, toplumsal bir gerçeklik olarak okumalıdır. "Törellik" bu bağı daha görünür kılar ama proje içi tutarlılık uğruna kullanılmadı.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Phänomenologie, V B girişi) açılmış nottur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: ahlâklılık, ahlâklılıktır

Metinlerde işaretlendiği yerler

4 yer · 4 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.