Kavram
Sittlichkeit
- Yunanca
- ἦθος (ēthos); ἠθικὴ ἀρετή
- Latince
- moralitas (dar); mos, mores
- Almanca
- Sittlichkeit; sittlich; Sitte; sittliche Substanz; Reich der Sittlichkeit
- Fransızca
- moralité objective; vie éthique
- İngilizce
- ethical life
- Türkçe
- ahlâklılık; ahlâkî; âdet; ahlâkî cevher; ahlâklılık âlemi
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte ahlâka uygunluk, edepliliktir. Kant'ta Sittlichkeit ve Moralität çoğu zaman eş anlamlıdır: ahlâk yasasına saygıdan eylemek. Hegel Tinin Fenomenolojisinde (V B'nin girişi; VI A) Sittlichkeit'ı "bireylerin bağımsız gerçekliği içinde özlerinin mutlak tinsel birliği" olarak tanımlar: Birey âdetlerde ve halkın kanunlarında kendi özünü bulur; ahlâkî cevher hem düşünülmüş kanun hem de gerçek özbilinç, yani âdettir. Hukuk Felsefesinde (§§142 vd.) aile, sivil toplum ve devlet olarak Sittlichkeit, soyut hukuk ve Moralität'ın hakikatidir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Alışkanlıkla (ethos) edinilen ahlâkî fazilet; polis içinde iyi yaşama | Nikomakhos'a Etik II |
| 1785–1797 | Kant | Ahlâk yasasına uygun ve ona saygıdan eylem; Moralität ile eş | Ahlâk Metafiziğinin Temellendirilmesi |
| 1807 | Hegel | Bir halkın âdetlerinde gerçekleşmiş tin; bireyle küllînin dolaysız birliği | Tinin Fenomenolojisi V B, VI A |
| 1820 | Hegel | Aile, sivil toplum, devlet; nesnel tinin doruğu | Hukuk Felsefesinin Ana Hatları §§142–360 |
| 1881 | Nietzsche | "Âdetin ahlâklılığı": ahlâkın âdete itaatten doğuşu | Sittlichkeit der Sitte |
Dönüşüm: Kant'ta özerk iradenin iç yasası olan ahlâklılık, Hegel'de yeniden âdete (Sitte) bağlanır ve toplumsal-tarihsel bir gerçeklik olur; Nietzsche bu bağı tersinden, eleştirel bir soykütükle ele alır.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἦθος (ēthos) | "Alışılmış yer, âdet, karakter"; Hegel'in Sittlichkeit'ı Yunan polis hayatının ahlâkına (ēthos) bakarak kurulur. |
| Latince | mores; moralitas | Latince mos "âdet" kökü Sitte'ye tam karşılık gelir (mos); moralitas ise Hegel'in Moralität'ıdır ve Sittlichkeit'tan ayrılır. |
| Almanca / Fransızca | Sittlichkeit / moralité objective, vie éthique | |
| İngilizce | ethical life |
Türkçe karşılığı
ahlâklılık (bağlayıcı çekirdek terim); sittlich "ahlâkî". Yaygın rakip karşılıklar: "törellik" (Sitte "töre" kökünü korur ama bugün dar ve folklorik çağrışımlıdır), "etik hayat", "ahlâk düzeni", "nesnel ahlâk". Proje yönergesi Kant'tan beri Sittlichkeit'ı "ahlâklılık" diye bağlamıştır; Hegel'de de korunur. Hegel'deki özel anlam (bir halkın âdetlerinde, kurumlarında yaşayan, bireyin kendini içinde bulduğu ahlâk) bu notta ve bağlamda verilir. Sitte "âdet" (mos), Moralität "moralite" ayrı tutulur.
"Ahlâklılık" kelimesi Kant'taki öznel, vicdanî ahlâkı (Moralität) çağrıştırabilir; Hegel ise tam tersine, bireyin bilinçli olarak seçmeden içinde yaşadığı, âdetlerde ve kurumlarda gerçekleşmiş ahlâkı kasteder. Okur "ahlâklılık"ı Hegel'de Sitte'den (âdet) türeyen, toplumsal bir gerçeklik olarak okumalıdır. "Törellik" bu bağı daha görünür kılar ama proje içi tutarlılık uğruna kullanılmadı.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Phänomenologie, V B girişi) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: ahlâklılık, ahlâklılıktır
Metinlerde işaretlendiği yerler
4 yer · 4 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.