Kavram
Sittlichkeit der Sitte
- Latince
- — (Nietzsche'nin Almanca terimi; *mos* ve *moralitas* bileşimi)
- Almanca
- Sittlichkeit der Sitte
- Fransızca
- moralité des mœurs
- İngilizce
- morality of custom
- Türkçe
- âdetin ahlâklılığı; âdet ahlâklılığı
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte Sittlichkeit ahlâka uygunluk, edep demektir. Nietzsche'de insanlığın tarih öncesi uzun döneminde bütün hayatı (terbiye, evlilik, hekimlik, tarım, savaş, konuşmak ve susmak) kuşatan, birey olarak kendini düşünmeden geleneğe itaat etme zorunluluğu: buyurulan şey faydalı olduğu için değil, buyurulduğu için itaat edilir; bu korkunun içinde batıl inanç vardır. Bu düzende "kötü", "bireysel", "hür", "keyfî" ile aynı anlama gelir; özgünlük kötü vicdan edinir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1821 | Hegel | Sittlichkeit ahlâkî hayatın somut kurumları (aile, sivil toplum, devlet) | Hukuk Felsefesinin İlkeleri |
| 1881 | Nietzsche | ahlâklılık = âdete itaat; en sık ve en zor yerine getirmenin ahlâklılığı; bireyin kurban edilmesi | Tan Kızıllığı § 9 |
| 1887 | Nietzsche | insanı "hesaplanabilir" kılan tarih öncesi emek; meyvesi egemen birey | Ahlâkın Soykütüğü II 2 |
Dönüşüm: Hegel'de övülen somut ahlâkî hayattan, Nietzsche'de bireyi bastıran ama onu yetiştiren tarih öncesi zorlamaya.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | Yunanca ēthos / ethos ikiliğinde aynı oyun var: "karakter" ile "alışkanlık, töre" |
| Latince | — | not adı Nietzsche'nin Almanca terimidir; bileşenleri mos (âdet) ve moralitas (ahlâk) |
| Almanca / Fransızca | Sittlichkeit der Sitte / moralité des mœurs | ilk kez Tan Kızıllığı § 9'da tanımlanır; Ahlâkın Soykütüğü II 2'de yeniden ele alınır |
| İngilizce | morality of custom |
Türkçe karşılığı
âdetin ahlâklılığı. Almancada Sittlichkeit (ahlâklılık) kelimesi Sitte'den (âdet) türer; terim bu kökteşliği açığa çıkarır. Türkçede "ahlâk" ile "âdet" kökteş değildir; bu yüzden ilişki tamlamayla kurulur. "Töre" kullanılmaz (bkz. moralitas); "geleneğin ahlâkı" Herkommen (gelenek) ile karışır. unsittlich "ahlâka aykırı", Herkommen "gelenek".
Terim bir totoloji gibi kurulmuştur: ahlâklılık, âdete itaatten "başka bir şey değildir (yani özellikle bundan fazlası değildir)". "Âdet ahlâkı" dersek bir ahlâk türünü adlandırmış oluruz; "âdetin ahlâklılığı" ise ahlâklılığın kendisinin âdetten doğduğunu söyler.
Atıf ve kaynak notu
Terim Nietzsche'nin terimidir; Hegel'in Sittlichkeit'ıyla aynı kelimeyi kullanır ama ona karşı kurulmuştur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: âdetin ahlâklılığı
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.