Kavram
scientia visionis
Tanrı'nın geçmişte, şimdi ya da gelecekte gerçekten var olan şeyleri, ebediyette hepsi kendisine hazırmış gibi gördüğü bilgi; hiçbir zaman var olmayacak mümkün şeyleri bildiği "yalın anlayış ilmi"nden ayrılır.
- Latince
- scientia visionis; scientia simplicis intelligentiae
- Almanca
- Wissen der Schau
- Fransızca
- science de vision
- İngilizce
- knowledge of vision
- Türkçe
- görme ilmi
Tanrı'nın geçmişte, şimdi ya da gelecekte gerçekten var olan şeyleri, ebediyette hepsi kendisine hazırmış gibi gördüğü bilgi; hiçbir zaman var olmayacak mümkün şeyleri bildiği "yalın anlayış ilmi"nden ayrılır.
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Görmek, gündelik dilde karşımızda duran bir şeyi algılamaktır; gördüğümüz şey bizden ayrı olarak oradadır ve o anda vardır. Hatırladığımız ya da yalnızca tasarladığımız şeyleri ise görmeyiz, düşünürüz. Skolastik teoloji bu farkı Tanrı'nın bilgisine taşır. Tanrı'nın bilgisi zamanın içinde değil, ebediyette olduğu için, bizim için geçmiş ya da gelecek olan her şey O'nun bakışına şimdiki gibi sunulur; O bunları "görür". Hiçbir zaman var olmamış ve olmayacak, ama var olabilecek şeyleri ise görmez, yalnızca anlar. Böylece "görme" kelimesi duyusal bir algıyı değil, bilinen şeyin bilenin dışında gerçek bir varlığa sahip olmasını anlatır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 5. yüzyıl | Augustinus | Tanrı şeyleri parça parça ve art arda değil, hepsini birlikte görür; şeyler O bildiği için vardır | praescientia |
| 6. yüzyıl | Boethius | Tanrı'nın bilgisi geleceği önceden görmek değil, hiç geçmeyen bir şimdide her şeyi görmektir; bu, gelecekteki olumsal şeylerin olumsallığını ortadan kaldırmaz | aeternitas |
| 13. yüzyıl | Thomas Aquinas | Var olmuş, var olan ya da var olacak şeylerin bilgisi "görme ilmi", yalnızca mümkün kalan şeylerin bilgisi "yalın anlayış ilmi"dir; Tanrı'nın bakışı ebediyetten bütün zamana yönelir | scientia |
| 16. yüzyıl | Luis de Molina | İki ilmin arasına, özgür yaratıkların belli şartlarda ne yapacaklarına dair bir "orta ilim" (scientia media) konur | liberum arbitrium |
Dönüşüm: Augustinus ve Boethius'ta ebediyetin şimdisine dayanan bir çözüm olarak beliren düşünce, Thomas'ta ilahî bilginin nesnelerine göre yapılan teknik bir ayrıma dönüşür; Molina'yla birlikte hür irade ile ilahî bilgi tartışmasının merkezine yerleşir.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | Terim Latin skolastiğinde oluşmuştur |
| Latince | scientia visionis | scientia "ilim", visio "görme"; karşıtı scientia simplicis intelligentiae "yalın anlayış ilmi" |
| Almanca | Wissen der Schau | Teoloji dilinde Latince terim de korunur |
| Fransızca | science de vision | Skolastik teoloji çevirilerinde yerleşik karşılık |
| İngilizce | knowledge of vision | "Science of vision" da kullanılır |
Türkçe karşılığı
Görme ilmi. Scientia çekirdek terimlerde "ilim" olduğu için ilk kelime korunur. Visio için "görme" seçilmiştir; "rüyet" ve "müşahede" kelam ve tasavvuf geleneğinde güçlü çağrışımlar taşır, ilki ahirette Tanrı'nın görülmesini, ikincisi tasavvufî bir hâli akla getirir. "Görü" ise felsefe dilinde Anschauung için ayrılmıştır. Karşıt terim scientia simplicis intelligentiae, intelligentia "anlayış" karşılığıyla uyumlu olarak "yalın anlayış ilmi" diye verilir.
Çeviride kullanımı
Thomas Aquinas'ın Teoloji Özeti'nde (I, 14, 9) ilk kez tanıtılır ve aynı sorunun 12., 13. ve 15. maddelerinde kullanılır: Tanrı'nın görme ilmi, ebediyet bütün zamanı kuşattığı için gelecekteki olumsal şeylere de uzanır. Praesentialiter "şimdi olarak", praesentialitas "şimdilik", intuitus "bakış", conspectus "bakış" diye karşılanır.
Açtığı problem
- Tanrı gelecekteki olumsal bir şeyi yanılmaz biçimde görüyorsa, o şey nasıl olumsal kalır?
- Ebediyetin şimdisi, zamandaki bütün anlara aynı anda hazır olabilir mi?
- Hiçbir zaman var olmayacak mümkün şeylerin bilgisi, Tanrı'nın kudretinin sınırları hakkında ne söyler?
- Özgür yaratıkların seçimleri, görme ilmiyle yalın anlayış ilmi arasında bir üçüncü bilgiyi gerektirir mi?