Kavram
sacra doctrina
Kutsal öğreti, ilahî vahye dayanan ve insan aklının tek başına ulaşamayacağı hakikatleri, Tanrı'yı ve her şeyi Tanrı'yla ilişkisi içinde ele alan öğretidir; Thomas Aquinas onu, ilkelerini Tanrı'nın bilgisinden alan bir ilim sayar.
- Latince
- sacra doctrina
- Almanca
- heilige Lehre
- Fransızca
- doctrine sacrée
- İngilizce
- sacred doctrine
- Türkçe
- kutsal öğreti
Kutsal öğreti, ilahî vahye dayanan ve insan aklının tek başına ulaşamayacağı hakikatleri, Tanrı'yı ve her şeyi Tanrı'yla ilişkisi içinde ele alan öğretidir; Thomas Aquinas onu, ilkelerini Tanrı'nın bilgisinden alan bir ilim sayar.
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Latince doctrina "öğretim, öğretilen şey" demektir; sacra "kutsal" sıfatı bu öğretinin kaynağını belirtir. Gündelik kullanımda kilisenin öğrettiği her şeye "kutsal öğreti" denebilir. Orta Çağ skolastiğinde, özellikle Thomas Aquinas'ta, terim teknik bir anlam kazanır: Felsefî disiplinlerin akılla araştırdığı şeylerden ayrı olarak, Kutsal Yazı'da vahyedilmiş olanı ve ondan çıkarılanları düzenli bir biçimde ele alan bilgi alanıdır. Thomas bu öğretinin bir ilim olduğunu savunur: Nasıl optik ilkelerini geometriden, musiki aritmetikten alırsa, kutsal öğreti de ilkelerini daha üstün bir ilimden, Tanrı'nın ve saadete ermiş olanların bilgisinden alır. İnsan bu ilkeleri kendiliğinden görmez, imanla kabul eder; ama onlardan akıl yürüterek sonuçlar çıkarır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 5. yy | Augustinus | Kutsal Yazı'nın anlaşılması ve öğretilmesi; imanı doğuran, besleyen ve savunan bilgi | De doctrina christiana; De Trinitate XIV 1 |
| 12. yy | Petrus Lombardus | İman esaslarının otoritelere dayanarak düzenli biçimde toplanması | Sententiae |
| 1265–1273 | Thomas Aquinas | Vahye dayanan, ilkelerini Tanrı'nın bilgisinden alan, tek, hem nazarî hem amelî ve bilgelik olan ilim; felsefenin bir kısmı olan teolojiden cins bakımından farklıdır | Teoloji Özeti I, 1 |
| 13.–14. yy | Duns Scotus, Ockham | Teolojinin Aristotelesçi anlamda bir ilim olup olamayacağının sorgulanması | Ordinatio, Prologus |
Dönüşüm: Augustinus'ta Kutsal Yazı'nın öğretimi anlamına gelen terim, Thomas'ta Aristoteles'in ilim kuramına göre kurulmuş bir bilgi alanının adı olur; sonraki skolastikte ve modern dönemde yerini "teoloji" kelimesine bırakır.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | Doğrudan karşılığı yoktur; theologia başka bir gelenekten gelir. |
| Latince | sacra doctrina | doctrina "öğretim, öğreti", docere "öğretmek" fiilinden. |
| Almanca | heilige Lehre | Thomas çevirilerinde. |
| Fransızca | doctrine sacrée; enseignement sacré | Thomas çevirilerinde. |
| İngilizce | sacred doctrine | Dominiken çevirisinde ve sonrakilerde. |
Türkçe karşılığı
kutsal öğreti. "Öğreti" doctrina'nın hem öğretim etkinliğini hem öğretilen içeriği karşılayan anlamını verir. "Kutsal ilim" scientia ile karışır; Thomas'ın asıl sorusu kutsal öğretinin bir ilim olup olmadığıdır, bu yüzden iki kelimenin ayrı tutulması gerekir. "İlahiyat" ve "teoloji" theologia'ya ayrılmıştır; Thomas kutsal öğretiye ait teolojiyi felsefenin bir kısmı olan teolojiden ayırdığı için bu kelimeler belirsizlik yaratır.
Çeviride kullanımı
Thomas Aquinas'ın Teoloji Özeti çevirisinde sacra doctrina "kutsal öğreti", sacra scriptura "Kutsal Yazı", scientia "ilim", theologia "teoloji", revelatio "vahiy" olarak verilmiştir.
Açtığı problem
- İlkeleri imanla kabul edilen bir bilgi alanı, Aristotelesçi anlamda bir ilim olabilir mi?
- Vahye dayanan bilgi ile akla dayanan felsefe arasındaki sınır nerededir; aynı konuyu ikisi de ele alabilir mi?
- Akılla ispat edilebilen hakikatler neden ayrıca vahyedilmiştir?