Kavram
obstinatio
İradenin kötülüğe bir kez bağlandıktan sonra ondan bir daha dönmeyecek şekilde sabitlenmesi; skolastik teolojide düşmüş meleklerin ve lanetlenmiş ruhların durumu.
- Latince
- obstinatio
- Almanca
- Verstocktheit
- Fransızca
- obstination
- İngilizce
- obstinacy
- Türkçe
- katılaşma
İradenin kötülüğe bir kez bağlandıktan sonra ondan bir daha dönmeyecek şekilde sabitlenmesi; skolastik teolojide düşmüş meleklerin ve lanetlenmiş ruhların durumu.
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Latince obstinatio gündelik dilde dikbaşlılık, bir karara inatla sarılmak demektir; obstinatus "kararından dönmeyen, direnen" kişidir. Teolojide kelime ahlâkî bir kusurun adı olmaktan çıkar ve bir iradenin durumunu adlandırır: İrade kötüye öyle bağlanmıştır ki artık iyiye dönme imkânı yoktur. Bunun karşılığı iyi meleklerde iyide sağlamlaşmadır (confirmatio in bono). İkisi birlikte, hür iradenin bir seçimden sonra artık başka türlü seçemeyecek hâle gelip gelemeyeceği sorusuna verilen cevabın iki yüzüdür.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 3. yüzyıl | Origenes | Her yaratılmış irade iyiye de kötüye de bükülebilir; şeytanlar bile dönebilir, bu yüzden kalıcı bir katılaşma yoktur | Peri arkhōn (İlkeler Üzerine) |
| 5. yüzyıl | Augustinus | Düşmüş melekler hakikatte durmadılar; günahlarından hiç vazgeçmezler, cezaları ebedîdir | De civitate Dei XI, XXI |
| 8. yüzyıl | Ioannes Damascenus | "İnsanlar için ölüm neyse, melekler için düşüş odur": düşüşten sonra tövbe yoktur | Ortodoks İmanın Açıklaması II |
| 13. yüzyıl | Thomas Aquinas | Katılaşmanın sebebi kusurun ağırlığı değil, melek tabiatının şartıdır: Melek akılla değişmez biçimde kavradığı için iradesi de seçimden sonra değişmez biçimde bağlanır | Summa theologiae I, 64, 2 |
Dönüşüm: Origenes'te katılaşma reddedilen bir imkândır; Augustinus ve Damascenus'ta bir inanç hükmü olarak kabul edilir; Thomas Aquinas onu bilgi kuramına dayanan bir açıklamaya bağlar: İradenin değişebilirliği, kavrayışın akıl yürüten mi yoksa sezgisel mi olduğuna göre belirlenir.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | Doğrudan bir terim yok; Damascenus düşüşü ölüme benzeterek anlatır |
| Latince | obstinatio, obstinatus in malo | obstinare "kararlaştırmak, direnmek" fiilinden |
| Almanca | Verstocktheit, Verhärtung | "Taşlaşma, katılaşma"; Luther çevirisinde yüreğin katılaşması için de kullanılır |
| Fransızca | obstination, endurcissement | endurcissement "katılaşma" yüreğin katılaşması bağlamında |
| İngilizce | obstinacy, obduracy | obduracy teolojik metinlerde daha yaygındır |
Türkçe karşılığı
Katılaşma; kötülükte katılaşmış. "İnat" ve "inatçılık" gündelik bir karakter kusurunu anlatır ve dönüş imkânını açık bırakır; terim ise iradenin artık dönemeyecek şekilde sabitlenmesini adlandırır. "Katılaşma", hem kalpte katılık imgesini hem de bir şeyin donup bir daha biçim değiştirmemesini taşıdığı için bu anlamı daha iyi verir. "Israr" ise iradeli bir eylem bildirdiği için durumu değil davranışı anlatır.
Çeviride kullanımı
Thomas Aquinas'ın Teoloji Özeti'nde (I, 64, 2) voluntas obstinata in malo "kötülükte katılaşmış irade", obstinatio "katılaşma" diye verilmiştir; iyi melekler için kullanılan confirmata in bono "iyide sağlamlaşmış" diye karşılanmıştır.
Açtığı problem
- Hür irade seçimden sonra değişmez hâle gelirse hâlâ hür müdür?
- Ebedî ceza, cezalandırılanın iradesinin değişmezliğiyle mi temellendirilir, yoksa kusurun ağırlığıyla mı?
- İlahî merhamet sonsuzsa, sonlu bir kötülüğü neden bağışlamaz?