İçeriğe geç

Kavram

obstinatio

İradenin kötülüğe bir kez bağlandıktan sonra ondan bir daha dönmeyecek şekilde sabitlenmesi; skolastik teolojide düşmüş meleklerin ve lanetlenmiş ruhların durumu.

Latince
obstinatio
Almanca
Verstocktheit
Fransızca
obstination
İngilizce
obstinacy
Türkçe
katılaşma

İradenin kötülüğe bir kez bağlandıktan sonra ondan bir daha dönmeyecek şekilde sabitlenmesi; skolastik teolojide düşmüş meleklerin ve lanetlenmiş ruhların durumu.

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Latince obstinatio gündelik dilde dikbaşlılık, bir karara inatla sarılmak demektir; obstinatus "kararından dönmeyen, direnen" kişidir. Teolojide kelime ahlâkî bir kusurun adı olmaktan çıkar ve bir iradenin durumunu adlandırır: İrade kötüye öyle bağlanmıştır ki artık iyiye dönme imkânı yoktur. Bunun karşılığı iyi meleklerde iyide sağlamlaşmadır (confirmatio in bono). İkisi birlikte, hür iradenin bir seçimden sonra artık başka türlü seçemeyecek hâle gelip gelemeyeceği sorusuna verilen cevabın iki yüzüdür.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
3. yüzyıl Origenes Her yaratılmış irade iyiye de kötüye de bükülebilir; şeytanlar bile dönebilir, bu yüzden kalıcı bir katılaşma yoktur Peri arkhōn (İlkeler Üzerine)
5. yüzyıl Augustinus Düşmüş melekler hakikatte durmadılar; günahlarından hiç vazgeçmezler, cezaları ebedîdir De civitate Dei XI, XXI
8. yüzyıl Ioannes Damascenus "İnsanlar için ölüm neyse, melekler için düşüş odur": düşüşten sonra tövbe yoktur Ortodoks İmanın Açıklaması II
13. yüzyıl Thomas Aquinas Katılaşmanın sebebi kusurun ağırlığı değil, melek tabiatının şartıdır: Melek akılla değişmez biçimde kavradığı için iradesi de seçimden sonra değişmez biçimde bağlanır Summa theologiae I, 64, 2

Dönüşüm: Origenes'te katılaşma reddedilen bir imkândır; Augustinus ve Damascenus'ta bir inanç hükmü olarak kabul edilir; Thomas Aquinas onu bilgi kuramına dayanan bir açıklamaya bağlar: İradenin değişebilirliği, kavrayışın akıl yürüten mi yoksa sezgisel mi olduğuna göre belirlenir.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca — Doğrudan bir terim yok; Damascenus düşüşü ölüme benzeterek anlatır
Latince obstinatio, obstinatus in malo obstinare "kararlaştırmak, direnmek" fiilinden
Almanca Verstocktheit, Verhärtung "Taşlaşma, katılaşma"; Luther çevirisinde yüreğin katılaşması için de kullanılır
Fransızca obstination, endurcissement endurcissement "katılaşma" yüreğin katılaşması bağlamında
İngilizce obstinacy, obduracy obduracy teolojik metinlerde daha yaygındır

Türkçe karşılığı

Katılaşma; kötülükte katılaşmış. "İnat" ve "inatçılık" gündelik bir karakter kusurunu anlatır ve dönüş imkânını açık bırakır; terim ise iradenin artık dönemeyecek şekilde sabitlenmesini adlandırır. "Katılaşma", hem kalpte katılık imgesini hem de bir şeyin donup bir daha biçim değiştirmemesini taşıdığı için bu anlamı daha iyi verir. "Israr" ise iradeli bir eylem bildirdiği için durumu değil davranışı anlatır.

Çeviride kullanımı

Thomas Aquinas'ın Teoloji Özeti'nde (I, 64, 2) voluntas obstinata in malo "kötülükte katılaşmış irade", obstinatio "katılaşma" diye verilmiştir; iyi melekler için kullanılan confirmata in bono "iyide sağlamlaşmış" diye karşılanmıştır.

Açtığı problem

  • Hür irade seçimden sonra değişmez hâle gelirse hâlâ hür müdür?
  • Ebedî ceza, cezalandırılanın iradesinin değişmezliğiyle mi temellendirilir, yoksa kusurun ağırlığıyla mı?
  • İlahî merhamet sonsuzsa, sonlu bir kötülüğü neden bağışlamaz?

İlgili kavramlar