İçeriğe geç

Kavram

objectivitas

Yunanca
ἀντικείμενον (antikeimenon) "karşıda duran"
Latince
objectivitas; objectum "karşıya atılmış"
Almanca
Objektivität, objektiv; Objekt, Gegenstand
Fransızca
objectivité
İngilizce
objectivity
Türkçe
nesnellik

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde nesnel olan, kişisel görüşten ve çıkardan bağımsız olandır. Kant'ta nesnellik, görünüşlerin kategoriler aracılığıyla zorunlu ve küllî geçerlilik kazanmasıdır; nesne bilgimizin karşısındadır ama onun koşullarıyla kurulur. Hegel (Mantık Bilimi, Kavram Öğretisi, II. Kısım) nesnelliği kavramın kıyas yoluyla dolayımını aşıp kazandığı dolaysızlık olarak türetir: Varlık, varoluş, mevcudiyet, gerçeklik ve cevherîlikten sonra dolaysızlığın en zengin biçimi. Çifte anlamı vardır: hem bağımsız kavramın karşısında duran çeşitli dünya, hem de akla uygun ilkeler ve kusursuz sanat eserleri gibi kendinde ve kendi için var olan. Hegel ontolojik ispatın hakiki içeriğini bu geçişte görür. Nesnellik mekanizma, kimyasallık ve teleoloji diye gelişir ve ideaya varır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
14. yy Duns Scotus, Ockham esse objective: zihindeki tasavvur edilmiş varlık skolastik bilgi kuramı
1641 Descartes realitas objectiva: fikrin temsil ettiği içerik Meditasyonlar III
1781 Kant nesnel geçerlilik; kategorilerin nesneyi kurması Saf Aklın Eleştirisi
1816 Hegel kavramın kendinde ve kendi için var olan varlığı; mekanizma, kimyasallık, teleoloji Mantık Bilimi Kavram Öğretisi, II. Kısım

Dönüşüm: Skolastikte "zihinde olan" anlamındaki objective, modern dilde "zihinden bağımsız olan" anlamına döner; Hegel iki anlamı kavramın kendi gerçekleşmesi içinde birleştirir.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἀντικείμενον Aristoteles'te "karşıt", ayrıca algı ve düşüncenin "karşısında duran" şey.
Latince objectivitas; objectum ob-iacere "karşıya atmak"; skolastikte esse objective zihinde tasavvur edilmiş olarak bulunmaktır (realitas objectiva); bugünkü anlam 18. yy'da tersine döner.
Almanca / Fransızca Objektivität; objectivité Kant'ta objektive Gültigkeit "nesnel geçerlilik".
İngilizce objectivity

Türkçe karşılığı

nesnellik. "nesnel" ve "nesne" ile aynı kökten; Hegel'de Objekt nesne, Gegenstand gerektiğinde "nesne (Gegenstand)" ya da "konu". "Objektiflik" yabancı kalır.

"Nesnellik" Türkçede çoğunlukla tarafsızlık demektir. Hegel'de ise kavramın kendi dolayımını aşarak kazandığı dolaysız varlıktır: Kavramın karşısında duran dünya da, kendinde ve kendi için var olan da bu adı taşır. Tarafsızlık anlamı ikinci anlamın yalnızca bir gölgesidir.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Kavram Öğretisi, Nesnellik) açılmış nottur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: nesnellik, nesnel, nesnelliğe

Metinlerde işaretlendiği yerler

3 yer · 3 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.