Kavram
objectivitas
- Yunanca
- ἀντικείμενον (antikeimenon) "karşıda duran"
- Latince
- objectivitas; objectum "karşıya atılmış"
- Almanca
- Objektivität, objektiv; Objekt, Gegenstand
- Fransızca
- objectivité
- İngilizce
- objectivity
- Türkçe
- nesnellik
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde nesnel olan, kişisel görüşten ve çıkardan bağımsız olandır. Kant'ta nesnellik, görünüşlerin kategoriler aracılığıyla zorunlu ve küllî geçerlilik kazanmasıdır; nesne bilgimizin karşısındadır ama onun koşullarıyla kurulur. Hegel (Mantık Bilimi, Kavram Öğretisi, II. Kısım) nesnelliği kavramın kıyas yoluyla dolayımını aşıp kazandığı dolaysızlık olarak türetir: Varlık, varoluş, mevcudiyet, gerçeklik ve cevherîlikten sonra dolaysızlığın en zengin biçimi. Çifte anlamı vardır: hem bağımsız kavramın karşısında duran çeşitli dünya, hem de akla uygun ilkeler ve kusursuz sanat eserleri gibi kendinde ve kendi için var olan. Hegel ontolojik ispatın hakiki içeriğini bu geçişte görür. Nesnellik mekanizma, kimyasallık ve teleoloji diye gelişir ve ideaya varır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 14. yy | Duns Scotus, Ockham | esse objective: zihindeki tasavvur edilmiş varlık | skolastik bilgi kuramı |
| 1641 | Descartes | realitas objectiva: fikrin temsil ettiği içerik | Meditasyonlar III |
| 1781 | Kant | nesnel geçerlilik; kategorilerin nesneyi kurması | Saf Aklın Eleştirisi |
| 1816 | Hegel | kavramın kendinde ve kendi için var olan varlığı; mekanizma, kimyasallık, teleoloji | Mantık Bilimi Kavram Öğretisi, II. Kısım |
Dönüşüm: Skolastikte "zihinde olan" anlamındaki objective, modern dilde "zihinden bağımsız olan" anlamına döner; Hegel iki anlamı kavramın kendi gerçekleşmesi içinde birleştirir.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἀντικείμενον | Aristoteles'te "karşıt", ayrıca algı ve düşüncenin "karşısında duran" şey. |
| Latince | objectivitas; objectum | ob-iacere "karşıya atmak"; skolastikte esse objective zihinde tasavvur edilmiş olarak bulunmaktır (realitas objectiva); bugünkü anlam 18. yy'da tersine döner. |
| Almanca / Fransızca | Objektivität; objectivité | Kant'ta objektive Gültigkeit "nesnel geçerlilik". |
| İngilizce | objectivity |
Türkçe karşılığı
nesnellik. "nesnel" ve "nesne" ile aynı kökten; Hegel'de Objekt nesne, Gegenstand gerektiğinde "nesne (Gegenstand)" ya da "konu". "Objektiflik" yabancı kalır.
"Nesnellik" Türkçede çoğunlukla tarafsızlık demektir. Hegel'de ise kavramın kendi dolayımını aşarak kazandığı dolaysız varlıktır: Kavramın karşısında duran dünya da, kendinde ve kendi için var olan da bu adı taşır. Tarafsızlık anlamı ikinci anlamın yalnızca bir gölgesidir.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Kavram Öğretisi, Nesnellik) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: nesnellik, nesnel, nesnelliğe
Metinlerde işaretlendiği yerler
3 yer · 3 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.