İçeriğe geç
Mantık Bilimi

Hegel · Mantık Bilimi

Birinci Kitap. Varlık Öğretisi › Birinci Kısım. Belirlilik (Keyfiyet) › İkinci Bölüm. Varoluş

50Varoluş belirli varlıktır; belirliliği var olan belirliliktir, keyfiyettir. Bir şey keyfiyeti sayesinde bir başkasına karşıdır, değişkendir ve sonludur; yalnızca bir başkasına karşı değil, kendisinde düpedüz olumsuz olarak belirlenmiştir. Bu olumsuzlaması, önce sonlu bir şeyin karşısında, sonsuzdur; bu belirlenimlerin içinde göründüğü soyut karşıtlık, karşıtlıksız sonsuzluğa, kendi için varlığa çözülür.

Böylece varoluşun ele alınışının üç bölümü vardır:

A. varoluş olarak varoluş,

B. bir şey ve başkası, sonluluk,

C. keyfiyetçe sonsuzluk.

A. Varoluş Olarak Varoluş

Varoluşta

a. böyle olarak onun belirliliği önce

b. keyfiyet olarak ayırt edilmelidir. Ama keyfiyet varoluşun hem bir hem öteki belirleniminde alınmalıdır: realite olarak ve olumsuzlama olarak. Ama varoluş bu belirliliklerde aynı ölçüde kendi içine refleksiyona uğramıştır; böyle konduğunda da

c. bir şeydir, var olandır.

a. Genel Olarak Varoluş

Varoluş oluştan çıkar. Varoluş varlığın ve hiçin yalın bir-olmasıdır. Bu yalınlık yüzünden dolaysız bir şeyin biçimini taşır. Dolayımı, yani oluş, arkasında kalmıştır; kendini aşmıştır; bu yüzden varoluş, kendisinden yola çıkılan ilk şey olarak görünür. Önce varlığın tek yanlı belirlenimi içindedir; içerdiği öteki belirlenim, hiç, o birinciye karşı onda kendini aynı şekilde gösterecektir.

Varoluş salt varlık değil, varoluştur; etimolojik olarak alınırsa (Da-seyn) belli bir yerde olmaktır; ama mekân tasavvuru buraya ait değildir. Varoluş, oluşuna göre, genel olarak bir yoklukla birlikte varlıktır; öyle ki bu yokluk varlıkla yalın birliğe alınmıştır. Yokluğun varlığa, somut bütünün varlığın, yani dolaysızlığın biçiminde olacağı şekilde alınmış olması, belirliliği böyle olarak oluşturur.

Bütün de aynı şekilde varlığın biçimindedir, yani belirliliğindedir; çünkü varlık oluşta kendini aynı şekilde yalnızca bir moment olarak göstermişti — aşılmış, olumsuz olarak belirlenmiş bir moment —; ama bu böyledir bizim için, bizim refleksiyonumuzda; henüz varlığın kendisinde konmuş değildir. Varoluşun belirliliği ise böyle olarak konmuş belirliliktir; bu, varoluş ifadesinde de yatar. — Bu ikisi her zaman birbirinden iyice ayırt edilmelidir; bir kavramın gelişimini izleyen incelemeye, yani kavramın içeriğine yalnızca kavramda konmuş olan şey aittir. Kavramın kendisinde henüz konmamış belirlilik ise bizim refleksiyonumuza aittir; ister kavramın kendi tabiatıyla ilgili olsun, ister dışsal bir karşılaştırma olsun. İkinci türden bir belirliliği dikkate sunmak, ancak gelişimin kendisinde ortaya çıkacak yolu açıklamaya ya da önceden ima etmeye yarayabilir. Bütünün, yani varlık ile hiçin birliğinin, varlığın tek yanlı belirliliği içinde olması dışsal bir refleksiyondur; ama olumsuzlamada, bir şeyde ve başkasında vb. bütün konmuş olmaya varacaktır. — Burada belirtilen ayrıma dikkat çekmek gerekiyordu; ama refleksiyonun belirtmeye cüret edebileceği her şeyin hesabını vermeye kalkışmak, işin kendisinde ortaya çıkması gerekeni önceden söyleme gibi bir uzunluğa yol açardı. Böyle refleksiyonlar genel görünüşü ve böylece anlamayı kolaylaştırmaya yarayabilirse de, ileride gelecekler için haksız iddialar, gerekçeler ve temeller gibi görünme sakıncasını da getirir. Bu yüzden onları olmaları gerekenden fazla bir şey saymamalı ve işin kendi ilerleyişindeki bir momentten ayırt etmelidir.

50

Der nähere Sinn und Ausdruck, den Seyn und Nichts, indem sie nunmehr Momente sind, erhalten, hat sich bei der Betrachtung des Daseyns, als der Einheit, in der sie aufbewahrt sind, zu ergeben. Seyn ist Seyn, und Nichts ist Nichts nur in ihrer Unterschiedenheit von einander; in ihrer Wahrheit aber, in ihrer Einheit, sind sie als diese Bestimmungen verschwunden, und sind nun etwas anderes. Seyn und Nichts sind dasselbe; darum weil sie dasselbe sind, sind sie nicht mehr Seyn und Nichts, und haben eine verschiedene Bestimmung; im Werden waren sie Entstehen und Vergehen; im Daseyn als einer anders bestimmten Einheit sind sie wieder anders bestimmte Momente. Diese Einheit bleibt nun ihre Grundlage, aus der sie nicht mehr zur abstrakten Bedeutung von Seyn und Nichts heraustreten. Zweites Kapitel. Das Daseyn Daseyn ist bestimmtes Seyn; seine Bestimmtheit ist seyende Bestimmtheit, Qualität. Durch seine Qualität ist Etwas gegen ein Anderes, ist veränderlich und endlich, nicht nur gegen ein Anderes, sondern an ihm schlechthin negativ bestimmt. Diese seine Negation dem endlichen Etwas zunächst gegenüber ist das Unendliche; der abstrakte Gegensatz, in welchem diese Bestimmungen erscheinen, löst sich in die gegensatzlose Unendlichkeit, in das Fürsichseyn auf. Die Abhandlung des Daseyns hat so die drei Abtheilungen: A. das Daseyn als solches, B. Etwas und Anderes, die Endlichkeit, C. die qualitative Unendlichkeit. A. Daseyn als solches. An dem Daseyn a. als solchem, ist zunächst seine Bestimmtheit b. als Qualität zu unterscheiden. Diese aber ist sowohl in der einen als in der anderen Bestimmung des Daseyns zu nehmen, als Realität und als Negation. Aber in diesen Bestimmtheiten ist Daseyn eben so sehr in sich reflektirt; und als solches gesetzt ist es c. Etwas, Daseyendes. a. Daseyn überhaupt. Aus dem Werden geht das Daseyn hervor. Das Daseyn ist das einfache Einsseyn des Seyns und Nichts. Es hat um dieser Einfachheit willen, die Form von einem Unmittelbaren. Seine Vermittelung, das Werden, liegt hinter ihm; sie hat sich aufgehoben, und das Daseyn erscheint daher als ein erstes, von dem ausgegangen werde. Es ist zunächst in der einseitigen Bestimmung des Seyns, die andere, die es enthält, das Nichts, wird sich gleichfalls an ihm hervorthun, gegen jene. Es ist nicht bloßes Seyn, sondern Daseyn; etymologisch genommen Seyn an einem gewissen Orte; aber die Raumvorstellung gehört nicht hierher. Daseyn ist, nach seinem Werden, überhaupt Seyn mit einem Nichtseyn, so daß dieß Nichtseyn in einfache Einheit mit dem Seyn aufgenommen ist. Das Nichtseyn so in das Seyn aufgenommen, daß das konkrete Ganze in der Form des Seyns, der Unmittelbarkeit ist, macht die Bestimmtheit als solche aus. Das Ganze ist gleichfalls in der Form d. i. Bestimmtheit des Seyns, denn Seyn hat im Werden sich gleichfalls nur ein Moment zu seyn gezeigt,--ein aufgehobenes, negativ bestimmtes; aber so ist es für uns in unserer Reflexion, noch nicht gesetzt an ihm selbst. Aber die Bestimmtheit des Daseyns als solche ist die gesetzte, die auch im Ausdruck Daseyn liegt.--Beides ist immer sehr wohl von einander zu unterscheiden; nur das, was gesetzt ist an einem Begriffe, gehört in die entwickelnde Betrachtung desselben, zu seinem Inhalte. Die noch nicht an ihm selbst gesetzte Bestimmtheit aber gehört unserer Reflexion, sie betreffe nun die Natur des Begriffes selbst, oder sie sey äußere Vergleichung; eine Bestimmtheit der letztern Art bemerklich zu machen kann nur zur Erläuterung oder Vorausandeutung des Ganges dienen, der in der Entwickelung selbst sich darstellen wird. Daß das Ganze, die Einheit des Seyns und des Nichts, in der einseitigen Bestimmtheit des Seyns sey, ist eine äußerliche Reflexion; in der Negation aber, im Etwas und Anderen u.s.f. wird sie dazu kommen, als gesetzte zu seyn.--Es hat hier auf den angegebenen Unterschied aufmerksam gemacht werden sollen; über alles aber, was die Reflexion sich erlauben kann zu bemerken, Rechenschaft zu geben, würde in die Weitläufigkeit führen, das zu anticipiren, was sich an der Sache selbst ergeben muß. Wenn dergleichen Reflexionen dienen können, die Übersicht und damit das Verständniß zu erleichtern, so führen sie wohl auch den Nachtheil herbei, als unberechtigte Behauptungen, Gründe und Grundlagen für das Weitere auszusehen. Man soll sie daher für nichts mehr nehmen, als was sie seyn sollen, und sie von dem unterscheiden, was ein Moment im Fortgange der Sache selbst ist.

51Varoluş önceki alanın varlığına karşılık gelir; ama varlık belirsiz olandır, bu yüzden onda hiçbir belirlenim ortaya çıkmaz. Varoluş ise belirli varlıktır, somut bir şeydir; bu yüzden onda hemen birçok belirlenim, momentlerinin farklı ilişkileri açılır.

b. Keyfiyet

Varoluşta varlık ile hiç dolaysızlık içinde bir olduğu için birbirinin ötesine geçmezler; varoluş ne kadar var olansa, o kadar yokluktur, o kadar belirlidir. Varlık küllî olan, belirlilik tikel olan değildir. Belirlilik henüz varlıktan kopmamıştır; gerçi artık ondan kopmayacaktır da; çünkü artık temelde yatan hakiki şey yokluğun varlıkla birliğidir; bütün ileri belirlenimler bu temel üzerinde ortaya çıkar. Ama belirliliğin burada varlıkla içinde durduğu ilişki, ikisinin dolaysız birliğidir; öyle ki henüz aralarında hiçbir ayrım konmamıştır.

Böylece kendi için yalıtılmış belirlilik, var olan belirlilik olarak, keyfiyettir; — büsbütün yalın, dolaysız bir şey. Genel olarak belirlilik daha genel olandır; kemiyetsel olan da daha ileri belirlenmiş olan da olabilir. Bu yalınlık yüzünden keyfiyet hakkında böyle olarak başka söylenecek bir şey yoktur.

Ama hiçi de varlığı da içeren varoluş, keyfiyetin yalnızca dolaysız ya da var olan belirlilik olarak tek yanlılığının ölçüsüdür. Keyfiyet aynı ölçüde hiç belirlenimi içinde de konmalıdır; o zaman dolaysız ya da var olan belirlilik farklı, refleksiyona uğramış bir belirlilik olarak konur; bir belirliliğin belirli hiçi olarak hiç de aynı şekilde refleksiyona uğramış bir şeydir, bir değillemedir. Keyfiyet, farklı olarak var olan sayıldığı ölçüde, realitedir; bir değillemeyle yüklü olarak ise genel olarak olumsuzlamadır; bu da bir keyfiyettir, ama bir eksiklik sayılan ve ileride sınır, kısıt olarak belirlenen bir keyfiyet.

İkisi de bir varoluştur; ama keyfiyet olarak, var olan bir şey olma vurgusunu taşıyan realitede, onun belirliliği, dolayısıyla olumsuzlamayı da içerdiği gizlenir; bu yüzden realite yalnızca olumlu bir şey sayılır, değilleme, sınırlılık, eksiklik ondan dışlanmış sayılır. Salt eksiklik olarak alınan olumsuzlama, hiç olan şey olurdu; ama o bir varoluştur, yalnızca bir yoklukla belirlenmiş bir keyfiyettir.

Not.

Realite, farklı, hatta karşıt belirlenimler için kullanıldığından çok anlamlı bir kelime gibi görünebilir. Felsefî anlamda örneğin salt ampirik realiteden, değersiz bir varoluş olarak söz edilir. Ama düşünceler, kavramlar, teoriler için realiteleri yoktur denirse, bu onlara gerçeklik düşmediği anlamına gelir; örneğin bir Platoncu devlet idesi kendinde ya da kavramda pekâlâ hakiki olabilir. İdenin değeri burada yadsınmaz, realitenin yanında yeri de ona bırakılır. Ama sözde salt idelere, salt kavramlara karşı tek hakiki olan reel olan sayılır. — Bir içeriğin hakikati hakkındaki kararın bir defasında dışsal varoluşa bırakıldığı anlam, ide, öz ya da içsel duyum dışsal varoluşa karşı kayıtsız diye tasavvur edildiğinde, hatta realiteden ne kadar uzaksa o kadar mükemmel sayıldığında da aynı ölçüde tek yanlıdır.

51

Das Daseyn entspricht dem Seyn der vorigen Sphäre; das Seyn jedoch ist das Unbestimmte, es ergeben sich deswegen keine Bestimmungen an demselben. Aber das Daseyn ist bestimmtes Seyn, ein konkretes; es thun sich daher sogleich mehrere Bestimmungen, unterschiedene Verhältnisse seiner Momente an ihm auf. b. Qualität. Um der Unmittelbarkeit willen, in der im Daseyn, Seyn und Nichts, Eins sind, gehen sie nicht übereinander hinaus; so weit das Daseyn seyend ist, so weit ist es Nichtseyn, ist es bestimmt. Das Seyn ist nicht das Allgemeine, die Bestimmtheit nicht das Besondere. Die Bestimmtheit hat sich noch nicht vom Seyn abgelöst; zwar wird sie sich auch nicht mehr von ihm ablösen; denn das nunmehr zum Grunde liegende Wahre ist die Einheit des Nichtseyns mit dem Seyn; auf ihr als dem Grunde ergeben sich alle fernern Bestimmungen. Aber die Beziehung, in der hier die Bestimmtheit mit dem Seyn steht, ist die unmittelbare Einheit beider, so daß noch keine Unterscheidung derselben gesetzt ist. Die Bestimmtheit so für sich isolirt, als seyende Bestimmtheit, ist die Qualität;--ein ganz Einfaches, Unmittelbares. Die Bestimmtheit überhaupt ist das Allgemeinere, das ebenso sehr auch das Quantitative, wie weiter Bestimmte seyn kann. Um dieser Einfachheit willen ist von der Qualität als solcher weiter nichts zu sagen. Aber das Daseyn, in welchem ebenso wohl das Nichts als das Seyn enthalten, ist selbst der Maßstab für die Einseitigkeit der Qualität als nur unmittelbarer oder seyender Bestimmtheit. Sie ist ebenso sehr in der Bestimmung des Nichts zu setzen, womit dann die unmittelbare oder die seyende Bestimmtheit als eine unterschiedene, reflektirte gesetzt wird, das Nichts so als das bestimmte einer Bestimmtheit, ist ebenso ein reflektirtes, eine Verneinung. Die Qualität, so daß sie unterschieden als seyende gelte, ist die Realität; sie als mit einer Verneinung behaftet, Negation überhaupt, gleichfalls eine Qualität, aber die für einen Mangel gilt, sich weiterhin als Grenze, Schranke bestimmt. Beide sind ein Daseyn, aber in der Realität als Qualität mit dem Accente, eine seyende, zu seyn, ist es versteckt, daß sie die Bestimmtheit, also auch die Negation enthält; die Realität gilt daher nur als etwas Positives, aus welchem Verneinung, Beschränktheit, Mangel ausgeschlossen sey. Die Negation als bloßer Mangel genommen, wäre was Nichts ist; aber sie ist ein Daseyn, eine Qualität nur mit einem Nichtseyn bestimmt. Anmerkung. Realität kann ein vieldeutiges Wort zu seyn scheinen, weil es von verschiedenen, ja entgegengesetzten Bestimmungen gebraucht wird. Im philosophischen Sinne wird etwa von bloß empirischer Realität als einem werthlosen Daseyn gesprochen. Wenn aber von Gedanken, Begriffen, Theorien gesagt wird, sie haben keine Realität, so heißt dieß, daß ihnen keine Wirklichkeit zukomme; an sich oder im Begriffe könne die Idee einer platonischen Republik z.B. wohl wahr seyn. Der Idee wird hier ihr Werth nicht abgesprochen, und sie neben der Realität auch belassen. Aber gegen sogenannte bloße Ideen, gegen bloße Begriffe gilt das Reelle als das allein Wahrhafte.--Der Sinn, in welchem das eine Mal dem äußerlichen Daseyn die Entscheidung über die Wahrheit eines Inhalts zugeschrieben wird, ist ebenso einseitig, als wenn die Idee, das Wesen oder auch die innere Empfindung als gleichgültig gegen das äußerliche Daseyn vorgestellt und gar für um so vortrefflicher gehalten wird, je mehr es von der Realität entfernt sey.

52Realite ifadesi vesilesiyle, Tanrı'nın, başta Tanrı'nın varoluşuna ilişkin sözde ontolojik ispatın temeline konmuş olan eski metafizik kavramını da anmak gerekir. Tanrı bütün realitelerin toplamı olarak belirlenmiş ve bu toplam hakkında, kendi içinde hiçbir çelişki içermediği, realitelerden hiçbirinin ötekini ortadan kaldırmadığı söylenmişti; çünkü bir realite yalnızca bir yetkinlik olarak, hiçbir olumsuzlama içermeyen olumlu bir şey olarak alınmalıydı. Dolayısıyla realiteler birbirine karşıt değildi ve birbiriyle çelişmiyordu.

Bu realite kavramında, bütün olumsuzlama düşünceden çıkarıldığında realitenin hâlâ kaldığı kabul edilir; ama bununla realitenin bütün belirliliği ortadan kalkar. Realite keyfiyettir, varoluştur; böylece olumsuz momentini içerir ve ancak bu sayede olduğu belirli şeydir. Alınması istendiği gibi sözde üstün anlamda ya da sonsuz olarak — kelimenin alışılmış anlamında — alındığında, belirlenimsiz olana genişletilir ve anlamını yitirir. Tanrı'nın iyiliği alışılmış anlamda değil, üstün anlamda iyilik olmalıdır; adaletten farklı olmamalı, onunla ılımlanmış olmalıdır (Leibniz'in uzlaştırıcı bir ifadesi), tersinden adalet de iyilikle; ama böyle olunca ne iyilik artık iyiliktir ne de adalet adalettir. Kudret bilgelikle ılımlanmış olmalıdır; ama böyle olunca kudret böyle olarak kudret değildir, çünkü bilgeliğe tabi olurdu; — bilgelik kudrete genişletilmiş olmalıdır; ama böyle olunca amacı ve ölçüyü belirleyen bilgelik olarak kaybolur. Sonsuzun ve onun mutlak birliğinin, ileride ortaya çıkacak hakiki kavramı, bir ılımlama, karşılıklı sınırlama ya da karıştırma diye kavranmamalıdır; bu, yalnızca kavramsız tasavvurun yetinebileceği, belirsiz bir sis içinde tutulan yüzeysel bir ilişkidir. — Tanrı'nın o tarifinde belirli keyfiyet olarak alınan realite, belirliliğinin ötesine götürüldüğünde realite olmaktan çıkar; soyut varlık olur; her reel şeydeki saf reel olarak ya da bütün realitelerin toplamı olarak Tanrı, her şeyin bir olduğu boş mutlakla aynı belirlenimsiz ve muhtevasız şeydir.

Buna karşılık realite belirliliği içinde alınırsa, esasen olumsuz momentini içerdiği için bütün realitelerin toplamı aynı ölçüde bütün olumsuzlamaların toplamına, bütün çelişkilerin toplamına dönüşür; önce belki her belirli şeyin içinde emildiği mutlak kudrete; ama mutlak kudretin kendisi ancak karşısında henüz kendisinin aşmadığı bir şey bulunduğu ölçüde var olduğundan, gerçekleşmiş, kısıtsız kudrete genişletilmiş olarak düşünüldüğünde soyut hiçe dönüşür. Tanrı kavramını ifade etmesi gereken o her reel şeydeki reel, her varoluştaki varlık, soyut varlıktan başka bir şey değildir; hiç neyse odur.

52

Bei dem Ausdrucke: Realität ist der sonstige metaphysische Begriff von Gott, der vornehmlich dem sogenannten ontologischen Beweise vom Daseyn Gottes zu Grunde gelegt wurde, zu erwähnen. Gott wurde als der Inbegriff aller Realitäten bestimmt, und von diesem Inbegriffe gesagt, daß er keinen Widerspruch in sich enthalte, daß keine der Realitäten die andere aufhebe; denn eine Realität sey nur als eine Vollkommenheit, als ein Affirmatives zu nehmen, das keine Negation enthalte. Somit seyen die Realitäten sich nicht entgegengesetzt und widersprechen sich nicht. Bei diesem Begriffe der Realität wird angenommen, daß sie dann noch bleibe, wenn alle Negation weggedacht werde; damit wird aber alle Bestimmtheit derselben aufgehoben. Die Realität ist Qualität, Daseyn; damit enthält sie das Moment des Negativen, und ist allein dadurch das Bestimmte, das sie ist. Im sogenannten eminenten Sinne oder als unendliche,--in der gewöhnlichen Bedeutung des Worts,--wie sie genommen werden soll, wird sie ins Bestimmungslose erweitert, und verliert ihre Bedeutung. Die Güte Gottes soll nicht Güte im gewöhnlichen, sondern im eminenten Sinne, nicht verschieden von der Gerechtigkeit, sondern durch sie temperirt seyn, (ein leibnitzischer Vermittelungs-Ausdruck) so wie umgekehrt die Gerechtigkeit durch die Güte; so ist weder Güte mehr Güte, noch Gerechtigkeit mehr Gerechtigkeit. Die Macht solle durch die Weisheit temperirt seyn, aber so ist sie nicht Macht als solche, denn sie wäre jener unterworfen,--die Weisheit solle zur Macht erweitert seyn, aber so verschwindet sie als den Zweck und Maaß bestimmende Weisheit. Der wahre Begriff des Unendlichen und dessen absolute Einheit, der sich später ergeben wird, ist nicht als ein Temperiren, gegenseitiges Beschränken oder Vermischen zu fassen, als welches eine oberflächliche, in unbestimmtem Nebel gehaltene Beziehung ist, mit der sich nur begriffloses Vorstellen begnügen kann.--Die Realität, wie sie in jener Definition Gottes als bestimmte Qualität genommen wird, über ihre Bestimmtheit hinausgeführt, hört auf Realität zu seyn; sie wird zum abstrakten Seyn; Gott als das rein Reale in allem Realen, oder als Inbegriff aller Realitäten, ist dasselbe Bestimmungs- und Gehaltlose, was das leere Absolute, in dem alles Eins ist. Wird dagegen die Realität in ihrer Bestimmtheit genommen, so wird, da sie wesentlich das Moment des Negativen enthält, der Inbegriff aller Realitäten ebenso sehr zu einem Inbegriffe aller Negationen, dem Inbegriffe aller Widersprüche, zunächst etwa zur absoluten Macht, in der alles Bestimmte absorbirt ist, aber da sie selbst nur ist, insofern sie noch ein von ihr nicht Aufgehobenes sich gegenüber hat, so wird sie, indem sie zur ausgeführten, schrankenlosen Macht erweitert gedacht wird, zum abstrakten Nichts. Jenes Reale in allem Realen, das Seyn in allem Daseyn, welches den Begriff Gottes ausdrücken soll, ist nichts anderes, als das abstrakte Seyn, dasselbe was das Nichts ist.

53Belirlilik olumlu olarak konmuş olumsuzlamadır; Spinoza'nın şu önermesidir: Omnis determinatio est negatio, her belirlenim olumsuzlamadır. Bu önerme sonsuz önemdedir; yalnız olumsuzlama böyle olarak biçimsiz soyutlamadır; ama spekülatif felsefe, olumsuzlamayı ya da hiçi son bir şey saymakla suçlanmamalıdır: olumsuzlama spekülatif felsefe için son şey değildir, tıpkı realitenin onun için hakiki olan olmaması gibi.

Belirliliğin olumsuzlama olduğu önermesinin zorunlu sonucu Spinoza'nın cevherinin birliğidir, yani yalnızca Bir cevherin bulunmasıdır. Spinoza'nın önünde bulunan iki belirlenimi, düşünmeyi ve varlığı ya da uzamı, bu birlikte bir kılmak zorundaydı; çünkü belirli realiteler olarak olumsuzlamadırlar ve sonsuzlukları birlikleridir; Spinoza'nın aşağıda ele alınacak tarifine göre bir şeyin sonsuzluğu onun olumlanmasıdır. Bu yüzden onları sıfatlar olarak kavradı; yani tikel bir kalıcılığı, bir kendinde-ve-kendi-için-varlığı olmayan, yalnızca aşılmışlar olarak, momentler olarak bulunan şeyler olarak; daha doğrusu onlar onun için moment bile değildir; çünkü cevher kendi içinde büsbütün belirlenimsiz olandır, sıfatlar da, modlar gibi, dışsal bir anlama yetisinin yaptığı ayrımlardır. — Bireylerin cevherliği de aynı şekilde o önermeye karşı ayakta duramaz. Birey kendisiyle ilişkidir, çünkü bütün başkalarına sınır koyar; ama böylece bu sınırlar onun kendisinin de sınırlarıdır, başkasıyla ilişkilerdir; varoluşunu kendisinde taşımaz. Birey gerçi her yönden sınırlanmış olandan fazlasıdır; ama bu fazlası kavramın başka bir alanına aittir; varlığın metafiziğinde birey düpedüz belirli bir şeydir; böyle bir şeyin, sonlunun böyle olarak kendinde ve kendi için var olmasına karşı belirlilik esasen olumsuzlama olarak kendini kabul ettirir ve onu, her şeyi soyut birlikte, cevherde kaybeden aynı olumsuz anlama yetisi hareketine sürükler.

Olumsuzlama dolaysız olarak realitenin karşısında durur; ileride, refleksiyona uğramış belirlenimlerin asıl alanında, olumluya karşıt konur; olumlu ise olumsuzlamaya doğru refleksiyon yapan realitedir, — realitenin kendisinde henüz gizli olan olumsuzun görüntü verdiği realite.

Keyfiyet, ancak dışsal bir ilişkide kendini içkin bir belirlenim olarak gösterdiği bakımdan, asıl anlamıyla özelliktir. Örneğin bitkilerin özellikleri derken, bir şeye yalnızca genel olarak ait olan değil, o şeyin başkalarıyla ilişkide kendine özgü bir biçimde kendini koruduğu, içine konan yabancı etkileri kendi içinde serbest bırakmadığı, tersine kendi belirlenimlerini başkasında — onu kendinden uzak tutmasa da — kabul ettirdiği belirlenimler anlaşılır. Buna karşılık daha durağan belirliliklere, örneğin şekle, biçime, değişken, varlıkla özdeş olmayan şeyler olarak tasavvur edildikleri ölçüde, pek özellik denmez, belki keyfiyet de denmez.

53

Die Bestimmtheit ist die Negation als affirmativ gesetzt, ist der Satz des Spinoza: Omnis determinatio est negatio, dieser Satz ist von unendlicher Wichtigkeit; nur ist die Negation als solche die formlose Abstraktion; der spekulativen Philosophie muß aber nicht Schuld gegeben werden, daß ihr die Negation oder das Nichts ein Letztes sey; dieß ist es ihr so wenig als die Realität das Wahrhafte. Von diesem Satze, daß die Bestimmtheit Negation ist, ist die Einheit der Spinozistischen Substanz, oder daß nur Eine Substanz ist,--die nothwendige Konsequenz. Denken und Seyn oder Ausdehnung, die zwei Bestimmungen, die Spinoza nämlich vor sich hat, mußte er in dieser Einheit in eins setzen, denn als bestimmte Realitäten, sind sie Negationen, deren Unendlichkeit ihre Einheit ist; nach Spinozas Definition, wovon weiter unten, ist die Unendlichkeit von Etwas seine Affirmation. Er begriff sie daher als Attribute, d. h. als solche, die nicht ein besonderes Bestehen, ein An-und-für-sich-Seyn haben, sondern nur als aufgehobene, als Momente sind; oder vielmehr sind sie ihm nicht einmal Momente, denn die Substanz ist das in ihr selbst ganz bestimmungslose, und die Attribute sind, wie auch die Modi, Unterscheidungen, die ein äußerer Verstand macht.--Eben so kann die Substantialität der Individuen, nicht gegen jenen Satz bestehen. Das Individuum ist Beziehung auf sich dadurch, daß es allein Anderen Grenzen setzt; aber diese Grenzen sind damit auch Grenzen seiner selbst, Beziehungen auf Anderes, es hat sein Daseyn nicht in ihm selbst. Das Individuum ist wohl mehr als nur das nach allen Seiten beschränkte, aber dieß Mehr gehört in eine andere Sphäre des Begriffs; in der Metaphysik des Seyns ist es ein schlechthin bestimmtes; und daß ein solches, daß das Endliche als solches an und für sich sey, dagegen macht sich die Bestimmtheit wesentlich als Negation geltend, und reißt es in dieselbe negative Bewegung des Verstandes, welche alles in der abstrakten Einheit, der Substanz, verschwinden läßt. Die Negation steht unmittelbar der Realität gegenüber; weiterhin in der eigentlichen Sphäre der reflektirten Bestimmungen, wird sie dem Positiven entgegengesetzt, welches die auf die Negation reflektirende Realität ist,--die Realität, an der das Negative scheint, das in der Realität als solcher noch versteckt ist. Die Qualität ist erst in der Rücksicht vornehmlich Eigenschaft, als sie in einer äußerlichen Beziehung sich als immanente Bestimmung zeigt. Unter Eigenschaften z.B. von Kräutern versteht man Bestimmungen, die einem Etwas nicht nur überhaupt eigen sind, sondern insofern es sich dadurch in der Beziehung auf andere auf eine eigenthümliche Weise erhält, die fremden in ihm gesetzten Einwirkungen nicht in sich gewähren läßt, sondern seine eigenen Bestimmungen in dem Anderen,--ob es dieß zwar nicht von sich abhält, --geltend macht. Die mehr ruhenden Bestimmtheiten, z.B. Figur, Gestalt, nennt man dagegen nicht wohl Eigenschaften, auch etwa nicht Qualitäten, insofern sie als veränderlich, mit dem Seyn nicht identisch vorgestellt werden.

54Jacob Böhme'nin derine, ama bulanık bir derinliğe inen felsefesinin bir ifadesi olan Qualirung ya da Inqualirung ("keyfiyetlenme", Qual yani azap kelimesiyle oynanarak), bir keyfiyetin (ekşinin, burukun, ateşlinin vb.) kendi içindeki hareketi demektir; keyfiyet olumsuz tabiatı içinde (kendi azabı içinde) kendini başka bir şeyden koyar ve sağlamlaştırır, genel olarak kendi kendisinin huzursuzluğudur; buna göre kendini ancak mücadele içinde ortaya koyar ve korur.

c. Bir Şey

Varoluşta belirliliği keyfiyet olarak ayırt edildi; var olan keyfiyette de fark bulunur: realitenin ve olumsuzlamanın farkı. Bu farklar varoluşta ne kadar bulunuyorsa, o kadar da hiç mesabesinde ve aşılmıştır. Realite kendisi olumsuzlamayı içerir, varoluştur, belirsiz, soyut varlık değildir. Olumsuzlama da aynı şekilde varoluştur; soyut olması gereken hiç değildir; burada kendinde olduğu gibi, var olan olarak, varoluşa ait olarak konmuştur. Böylece keyfiyet genel olarak varoluştan ayrı değildir; varoluş ise yalnızca belirli, keyfiyetçe belirli varlıktır.

Ayrımın bu aşılması, ayrımı salt geri almaktan ve dışarıdan yeniden bırakmaktan, ya da yalın başlangıca, böyle olarak varoluşa yalın bir dönüşten fazlasıdır. Fark bırakılamaz; çünkü vardır. Demek ki fiilen bulunan şey genel olarak varoluştur, onda farktır ve bu farkın aşılmasıdır; varoluş, başlangıçta olduğu gibi farksız olarak değil, farkın aşılmasıyla yeniden kendine eşit olarak; varoluşun bu aşılmayla dolayımlanmış yalınlığı. Farkın bu aşılmış olması varoluşun kendi belirliliğidir; böylece varoluş kendi-içinde-varlıktır; varoluş var olandır, bir şeydir.

Bir şey, olumsuzlamanın olumsuzlamasının ilk biçimidir: kendisiyle yalın, var olan ilişki olarak. Varoluş, hayat, düşünme vb. esasen var olana, canlıya, düşünene (Ben'e) vb. belirlenir. Bu belirlenim, varoluşta, hayatta, düşünmede vb., hatta tanrılıkta (Tanrı yerine) küllîlikler olarak durup kalmamak için en yüksek önemdedir. Tasavvur bir şeyi haklı olarak reel bir şey sayar. Yine de bir şey henüz çok yüzeysel bir belirlenimdir; tıpkı realitenin ve olumsuzlamanın, varoluşun ve onun belirliliğinin, gerçi artık boş varlık ve hiç değilse de büsbütün soyut belirlenimler olması gibi. Bu yüzden bunlar en yaygın ifadelerdir de; felsefî eğitim almamış refleksiyon en çok bunları kullanır, ayrımlarını bunlara döker ve bunlarla pek iyi ve sağlam belirlenmiş bir şeye sahip olduğunu sanır. — Olumsuzun olumsuzu, bir şey olarak, öznenin ancak başlangıcıdır; kendi-içinde-varlık henüz büsbütün belirsizdir. Kendini ileride önce kendi için var olan olarak belirler, ve böyle sürer gider; nihayet ancak kavramda öznenin somut yoğunluğunu kazanır. Bütün bu belirlenimlerin temelinde kendisiyle olumsuz birlik yatar. Ama burada birinci olumsuzlama, genel olarak olumsuzlama olarak, ikinciden, olumsuzlamanın olumsuzlamasından iyice ayırt edilmelidir: ikincisi somut, mutlak olumsuzluktur; birincisi ise buna karşılık yalnızca soyut olumsuzluktur.

54

Die Qualirung oder Inqualirung, ein Ausdruck der Jacob-Böhmischen, einer in die Tiefe aber in eine trübe Tiefe gehenden Philosophie, bedeutet die Bewegung einer Qualität (der sauren, herben, feurigen u. s.f.) in ihr selbst, insofern sie in ihrer negativen Natur (in ihrer Qual) sich aus anderem setzt und befestigt, überhaupt die Unruhe ihrer an ihr selbst ist, nach der sie nur im Kampfe sich hervorbringt und erhält. c. Etwas. An dem Daseyn ist seine Bestimmtheit als Qualität unterschieden worden; an dieser als daseyender ist der Unterschied,--der Realität und der Negation. So sehr nun diese Unterschiede an dem Daseyn vorhanden sind, so sehr sind sie auch nichtig und aufgehoben. Die Realität enthält selbst die Negation, ist Daseyn, nicht unbestimmtes, abstraktes Seyn. Ebenso ist die Negation Daseyn, nicht das abstraktseynsollende Nichts, sondern hier gesetzt wie es an sich ist, als seyend, dem Daseyn angehörig. So ist die Qualität überhaupt nicht vom Daseyn getrennt, welches nur bestimmtes, qualitatives Seyn ist. Dieses Aufheben der Unterscheidung ist mehr als ein bloßes Zurücknehmen und äußeres Wieder-Weglassen derselben oder als ein einfaches Zurückkehren zum einfachen Anfange, dem Daseyn als solchem. Der Unterschied kann nicht weggelassen werden; denn er ist. Das Faktische, was also vorhanden ist, ist das Daseyn überhaupt, Unterschied an ihm, und das Aufheben dieses Unterschiedes; das Daseyn nicht als unterschiedlos, wie Anfangs, sondern als wieder sich selbst gleich, durch Aufheben des Unterschieds, die Einfachheit des Daseyns vermittelt durch dieses Aufheben. Dieß Aufgehobenseyn des Unterschieds ist die eigne Bestimmtheit des Daseyns; so ist es Insichseyn; das Daseyn ist Daseyendes, Etwas. Das Etwas ist die erste Negation der Negation, als einfache seyende Beziehung auf sich. Daseyn, Leben, Denken u.s.f. bestimmt sich wesentlich zum Daseyenden, Lebendigen, Denkenden (Ich) u.s.f. Diese Bestimmung ist von der höchsten Wichtigkeit, um nicht bei dem Daseyn, Leben, Denken u.s.f. auch nicht bei der Gottheit (statt Gottes), als Allgemeinheiten stehen zu bleiben. Etwas gilt der Vorstellung mit Recht als ein Reelles. Jedoch ist Etwas noch eine sehr oberflächliche Bestimmung; wie Realität und Negation, das Daseyn und dessen Bestimmtheit zwar nicht mehr die leeren: Seyn und Nichts, aber ganz abstrakte Bestimmungen sind. Deswegen sind sie auch die geläufigsten Ausdrücke, und die philosophisch nicht gebildete Reflexion gebraucht sie am meisten, gießt ihre Unterscheidungen darein, und meint daran etwas recht gut und fest Bestimmtes zu haben. --Das Negative des Negativen ist als Etwas nur der Anfang des Subjekts;--das Insichseyn nur erst ganz unbestimmt. Es bestimmt sich fernerhin zunächst als Fürsichseyendes und sofort bis es erst im Begriff die konkrete Intensität des Subjekts erhält. Allen diesen Bestimmungen liegt die negative Einheit mit sich zu Grunde. Aber dabei ist die Negation als erste, als Negation überhaupt wohl zu unterscheiden von der zweiten, der Negation der Negation, welche die konkrete, absolute Negativität, wie jene erste dagegen nur die abstrakte Negativität ist.

55Bir şey olumsuzlamanın olumsuzlaması olarak var olandır; çünkü bu olumsuzlama kendisiyle yalın ilişkinin yeniden kurulmasıdır; — ama böylece bir şey aynı ölçüde kendi kendisiyle dolayımıdır. Kendi kendisiyle dolayım daha bir şeyin yalınlığında, sonra daha belirli olarak kendi için varlıkta, öznede vb. bulunur; oluşta da zaten bulunur, ama yalnızca büsbütün soyut dolayım olarak; kendisiyle dolayım bir şeyde, bir şey yalın özdeş bir şey olarak belirlendiği ölçüde konmuştur. — Genel olarak dolayımın bulunuşuna, bilmenin dolayımdan arınmış olması gereken salt dolaysızlığını ileri süren ilkeye karşı dikkat çekilebilir; ama bundan sonra dolayım momentine ayrıca dikkat çekmeye gerek yoktur; çünkü her yerde, her kavramda bulunur.

Bir şeyin kendinde olduğu bu kendisiyle dolayım, yalnızca olumsuzlamanın olumsuzlaması olarak alındığında, yanlarında somut belirlenimler taşımaz; böylece varlık olan yalın birliğe çöker. Bir şey vardır, dolayısıyla var olan bir şeydir de; ayrıca kendinde oluştur da, ama momentleri artık yalnızca varlık ve hiç olmayan bir oluş. Bu momentlerden biri, varlık, artık varoluştur ve daha ileride var olandır. İkincisi de aynı şekilde var olan bir şeydir, ama bir şeyin olumsuzu olarak belirlenmiştir: bir başkası. Oluş olarak bir şey, momentleri kendileri bir şey olan, bu yüzden de değişim olan bir geçiştir; — artık somutlaşmış bir oluştur. — Ama bir şey önce yalnızca kendi kavramında değişir; henüz dolayımlayan ve dolayımlanmış olarak konmamıştır; önce yalnızca kendisiyle ilişkisinde yalın biçimde kendini koruyan olarak konmuştur; kendisinin olumsuzu da aynı şekilde keyfiyetçe belirli olarak, yalnızca genel olarak bir başkası olarak konmuştur.

B. Sonluluk

a. Bir şey ve başkası; bunlar önce birbirine karşı kayıtsızdır; bir başkası da dolaysız olarak var olan bir şeydir, bir şeydir; olumsuzlama böylece ikisinin dışına düşer. Bir şey kendinde, kendi başkası-için-varlığına karşıdır. Ama belirlilik onun kendindeliğine de aittir ve

b. onun belirlenimidir; belirlenim de aynı ölçüde yapıya geçer; yapı, belirlenimle özdeş olarak, içkin ve aynı zamanda olumsuzlanmış başkası-için-varlığı, bir şeyin sınırını oluşturur; sınır da

c. bir şeyin kendisinin içkin belirlenimidir; böylece bir şey sonlu olandır.

Genel olarak varoluşun incelendiği birinci bölümde, varoluş, önce ele alındığı haliyle, var olanın belirlenimini taşıyordu. Bu yüzden gelişiminin momentleri, keyfiyet ve bir şey, aynı şekilde olumlu bir belirlenim taşır. Bu bölümde ise varoluşta yatan olumsuz belirlenim gelişir; bu belirlenim orada ancak genel olarak olumsuzlama, ilk olumsuzlamaydı; şimdi ise bir şeyin kendi-içinde-varlığı noktasına, olumsuzlamanın olumsuzlamasına belirlenmiştir.

a. Bir Şey ve Bir Başkası

  1. Bir şey ve başkası önce ikisi de var olan şeylerdir, ya da bir şeydir.

İkinci olarak, her biri aynı şekilde bir başkasıdır. Hangisine önce ve yalnızca bu yüzden bir şey dendiği fark etmez (Latincede ikisi bir cümlede geçtiğinde ikisine de aliud denir, ya da biri ötekine alius alium; karşılıklılıkta alter alterum ifadesi buna benzer). Bir varoluşa A, ötekine B dersek, önce B başkası olarak belirlenmiş olur. Ama A da aynı ölçüde B'nin başkasıdır. İkisi de aynı biçimde başkadır. Farkı ve olumlu olarak alınacak bir şeyi sabitlemeye "bu" yarar. Ama "bu" tam da bu ayırt etmenin ve bir şeyi öne çıkarmanın öznel, bir şeyin kendisinin dışına düşen bir işaret etme olduğunu dile getirir. Bütün belirlilik bu dışsal göstermeye düşer; "bu" ifadesi bile hiçbir fark içermez; her bir şey, ne kadar başkaysa o kadar da "bu"dur. "Bu" ile tamamen belirli bir şey ifade edildiği sanılır; dilin, anlama yetisinin eseri olarak, tek bir nesnenin adı dışında yalnızca küllî olanı dile getirdiği gözden kaçırılır; bireysel ad ise küllî olanı ifade etmediği anlamda anlamsız bir şeydir ve aynı sebepten salt konmuş, keyfî bir şey olarak görünür; nitekim tek tek adlar da keyfî olarak alınabilir, verilebilir, ya da aynı şekilde değiştirilebilir.

55

Etwas ist seyend als die Negation der Negation; denn diese ist das Wiederherstellen der einfachen Beziehung auf sich;--aber ebenso ist damit Etwas, die Vermittelung seiner mit sich selbst. Schon in dem Einfachen des Etwas, dann noch bestimmter im Fürsichseyn, Subjekt u.s. f. ist die Vermittelung seiner mit sich selbst vorhanden, bereits auch im Werden nur die ganz abstrakte Vermittelung; die Vermittelung mit sich ist im Etwas gesetzt, insofern es als einfaches Identisches bestimmt ist.--Auf das Vorhandenseyn der Vermittelung überhaupt kann gegen das Princip der behaupteten bloßen Unmittelbarkeit des Wissens, von welcher die Vermittelung ausgeschlossen seyn solle, aufmerksam gemacht werden; aber es bedarf weiterhin nicht besonders auf das Moment der Vermittelung aufmerksam zu machen; denn es befindet sich überall und allenthalben, in jedem Begriffe. Diese Vermittelung mit sich, die Etwas an sich ist, hat nur als Negation der Negation genommen, keine konkreten Bestimmungen zu ihren Seiten; so fällt sie in die einfache Einheit zusammen, welche Seyn ist. Etwas ist, und ist denn auch Daseyendes; es ist an sich ferner auch Werden, das aber nicht mehr nur Seyn und Nichts zu seinen Momenten hat. Das eine derselben, das Seyn, ist nun Daseyn und weiter Daseyendes. Das zweite ist ebenso ein Daseyendes, aber als Negatives des Etwas bestimmt,--ein Anderes. Das Etwas als Werden ist ein Übergehen, dessen Momente selbst Etwas sind, und das darum Veränderung ist;--ein bereits konkret gewordenes Werden.--Das Etwas aber verändert sich zunächst nur in seinem Begriffe; es ist noch nicht so als vermittelnd und vermittelt gesetzt; zunächst nur als sich in seiner Beziehung auf sich einfach erhaltend, und das Negative seiner als ein ebenso qualitatives, nur ein Anderes überhaupt. B. Die Endlichkeit. a. Etwas und Anderes; sie sind zunächst gleichgültig gegeneinander; ein Anderes ist auch ein unmittelbar Daseyendes, ein Etwas; die Negation fällt so außer beiden. Etwas ist an sich gegen sein Seyn-für anderes. Aber die Bestimmtheit gehört auch seinem Ansich an, und ist b. dessen Bestimmung, welche ebenso sehr in Beschaffenheit übergeht, die mit jener identisch das immanente und zugleich negirte Seyn-für-Anders, die Grenze des Etwas ausmacht, welche c. die immanente Bestimmung des Etwas selbst, und dieses somit das Endliche ist. In der ersten Abtheilung, worin das Daseyn überhaupt betrachtet wurde, hatte dieses als zunächst aufgenommen, die Bestimmung des Seyenden. Die Momente seiner Entwicklung, Qualität und Etwas, sind darum ebenso affirmativer Bestimmung. In dieser Abtheilung hingegen entwickelt sich die negative Bestimmung, die im Daseyn liegt, welche dort nur erst Negation überhaupt, erste Negation war, nun aber zu dem Puncte des In-sichseyns des Etwas, zur Negation der Negation bestimmt ist. a. Etwas und ein Anderes. 1. Etwas und Anderes sind beide erstens Daseyende oder Etwas. Zweitens ist ebenso jedes ein Anderes. Es ist gleichgültig, welches zuerst und bloß darum Etwas genannt wird; (im Lateinischen, wenn sie in einem Satze vorkommen, heißen beide aliud, oder einer den andern, alius alium; bei einer Gegenseitigkeit ist der Ausdruck: alter alterum analog.) Wenn wir ein Daseyn A nennen, das andere aber B, so ist zunächst B als das Andere bestimmt. Aber A ist ebenso sehr das Andere des B. Beide sind auf gleiche Weise Andere. Um den Unterschied und das als affirmativ zu nehmende Etwas zu fixiren, dient das Dieses. Aber Dieses spricht eben es aus, daß dieß Unterscheiden und Herausheben des einen Etwas ein subjektives, außerhalb des Etwas selbst fallendes Bezeichnen ist. In dieses äußerliche Monstriren fällt die ganze Bestimmtheit; selbst der Ausdruck: Dieses enthält keinen Unterschied; alle und jede Etwas sind gerade so gut Diese, als sie auch Andere sind. Man meint, durch: Dieses, etwas vollkommen bestimmtes auszudrücken; es wird übersehen, daß die Sprache, als Werk des Verstandes, nur Allgemeines ausspricht, außer in dem Namen eines einzelnen Gegenstandes; der individuelle Name ist aber ein Sinnloses in dem Sinne, daß er nicht ein Allgemeines ausdrückt, und erscheint als ein bloß Gesetztes, Willkürliches aus demselben Grunde, wie denn auch Einzelnamen willkürlich angenommen, gegeben oder ebenso verändert werden können.

56Böylece başkalık, böyle belirlenmiş varoluşa yabancı bir belirlenim olarak, ya da başkası bir varoluşun dışında olan olarak görünür: bir yandan bir varoluş ancak üçüncü birinin karşılaştırmasıyla, öte yandan ancak dışındaki başkası yüzünden başka olarak belirlenir, ama kendi için böyle değildir. Aynı zamanda, belirtildiği gibi, her varoluş, tasavvur için de, kendini aynı ölçüde başka bir varoluş olarak belirler; öyle ki yalnızca bir varoluş olarak belirlenmiş, bir varoluşun dışında olmayan, dolayısıyla kendisi bir başkası olmayan bir varoluş kalmaz.

İkisi de hem bir şey hem başkası olarak belirlenmiştir, dolayısıyla aynı şeydir ve aralarında henüz hiçbir fark yoktur. Ama belirlenimlerin bu aynılığı da yalnızca dışsal refleksiyona, ikisinin karşılaştırılmasına düşer; oysa başkası önce nasıl konduysa öyle, kendi için gerçi bir şeyle ilişki içindedir, ama kendi için onun dışındadır da.

Üçüncü olarak bu yüzden başkası yalıtılmış olarak, kendisiyle ilişki içinde alınmalıdır; soyut olarak başkası olarak, Platon'un "başka"sı (to heteron) olarak; Platon onu bütünlüğün momentlerinden biri olarak Bir'in karşısına koyar ve başkasına böylece kendine özgü bir tabiat yükler. Böylece başkası yalnızca böyle olarak kavranmış olur: bir şeyin başkası olarak değil, kendisinde başkası olarak, yani kendisinin başkası olarak. — Belirlenimi bakımından böyle başka olan, fiziksel tabiattır; tabiat tinin başkasıdır; tabiatın bu belirlenimi önce salt bir göreliliktir; onunla tabiatın kendisinin bir keyfiyeti değil, yalnızca ona dışsal bir ilişki ifade edilir. Ama tin hakiki bir şey olduğu, tabiat da bu yüzden kendisinde yalnızca tine karşı olduğu şey olduğu için, kendi için alındığı ölçüde tabiatın keyfiyeti tam da şudur: kendisinde başkası olmak, kendi dışında var olan olmak (mekânın, zamanın, maddenin belirlenimlerinde).

Kendi için başkası, kendisinde başkasıdır, dolayısıyla kendisinin başkasıdır, böylece başkasının başkasıdır; — yani kendi içinde düpedüz eşitsiz olan, kendini olumsuzlayan, değişen şeydir. Ama aynı şekilde kendisiyle özdeş kalır; çünkü değiştiği şey başkasıdır, bunun da başka hiçbir belirlenimi yoktur; değişen şey ise farklı bir tarzda değil, aynı tarzda, bir başkası olmak olarak belirlenmiştir; bu yüzden değiştiği şeyde yalnızca kendi kendisiyle birleşir. Böylece başkalığın aşılmasıyla kendi içine refleksiyona uğramış olarak konmuştur; kendisiyle özdeş bir şey olarak; bu durumda başkalık, aynı zamanda onun momenti olsa da, ondan farklı bir şeydir, bir şey olarak onun kendisine ait değildir.

  1. Bir şey kendi varoluş-olmayanında kendini korur; esasen onunla birdir ve esasen onunla bir değildir.

Demek ki kendi başkalığıyla ilişki içinde durur; saf olarak kendi başkalığı değildir. Başkalık aynı zamanda onda içerilmiştir ve aynı zamanda ondan hâlâ ayrıdır; başkası-için-varlıktır.

Böyle olarak varoluş dolaysızdır, ilişkisizdir; ya da varlığın belirlenimi içindedir. Ama yokluğu kendi içinde kapsayan varoluş olarak, belirli, kendi içinde değillenmiş varlıktır ve o zaman önce başkasıdır; — ama kendi değillenmesi içinde aynı zamanda kendini de koruduğu için, yalnızca başkası-için-varlıktır.

56

Es erscheint somit das Andersseyn als eine dem so bestimmten Daseyn fremde Bestimmung, oder das Andere außer dem einen Daseyn; Theils, daß ein Daseyn erst durch das Vergleichen eines Dritten, Theils, daß es nur um des Anderen willen, das außer ihm ist, als anderes bestimmt werde, aber nicht für sich so sey. Zugleich, wie bemerkt worden, bestimmt sich jedes Daseyn, auch für die Vorstellung, ebenso sehr als ein anderes Daseyn, so daß nicht ein Daseyn bleibt, das nur als ein Daseyn bestimmt, das nicht außerhalb eines Daseyns, also nicht selbst ein Anderes wäre. Beide sind sowohl als Etwas als auch als Anderes bestimmt, hiermit dasselbe und es ist noch kein Unterschied derselben vorhanden. Diese Dieselbigkeit der Bestimmungen fällt aber ebenso nur in die äußere Reflexion, in die Vergleichung beider; aber wie das Andere zunächst gesetzt ist, so ist dasselbe für sich zwar in Beziehung auf das Etwas, aber auch für sich außerhalb desselben. Drittens ist daher das Andere zu nehmen, als isolirt, in Beziehung auf sich selbst; abstrakt als das Andere, ⟦τὸ ἕτερον⟧ des Plato, der es als eins der Momente der Totalität, dem Einen entgegensetzt, und dem Anderen auf diese Weise eine eigne Natur zuschreibt. So ist das Andere allein als solches gefaßt, nicht das Andere von Etwas, sondern das Andere an ihm selbst, d. i. das Andere seiner selbst.--Solches seiner Bestimmung nach Andere ist die physische Natur; sie ist das Andere des Geistes; diese ihre Bestimmung ist so zunächst eine bloße Relativität, wodurch nicht eine Qualität der Natur selbst, sondern nur eine ihr äußerliche Beziehung ausgedrückt wird. Aber indem der Geist das wahrhafte Etwas, und die Natur daher an ihr selbst nur das ist, was sie gegen den Geist ist, so ist, insofern sie für sich genommen wird, ihre Qualität eben dieß, das Andere an ihr selbst, das Außer-sich-seyende (in den Bestimmungen des Raumes, der Zeit, der Materie) zu seyn. Das Andere für sich ist das Andere an ihm selbst, hiermit das Andere seiner selbst, so das Andere des Anderen,--also das in sich schlechthin Ungleiche, sich Negirende, das sich Verändernde. Aber ebenso bleibt es identisch mit sich, denn dasjenige, in welches es sich veränderte, ist das Andere, das sonst weiter keine Bestimmung hat; aber das sich Verändernde ist auf keine verschiedene Weise, sondern auf dieselbe, ein Anderes zu seyn, bestimmt, es geht daher in demselben nur mit sich zusammen. So ist es gesetzt als in sich Reflektirtes mit Aufheben des Andersseyns; mit sich identisches Etwas, von dem hiermit das Andersseyn, das zugleich Moment desselben ist, ein Unterschiedenes, ihm nicht als Etwas selbst zukommendes ist. 2. Etwas erhält sich in seinem Nichtdaseyn; es ist wesentlich Eins mit ihm, und wesentlich nicht Eins mit ihm. Es steht also in Beziehung auf sein Andersseyn; es ist nicht rein sein Andersseyn. Das Andersseyn ist zugleich in ihm enthalten, und zugleich noch davon getrennt; es ist Seyn-für-Anderes. Daseyn als solches ist Unmittelbares, Beziehungsloses; oder es ist in der Bestimmung des Seyns. Aber Daseyn als das Nichtseyn in sich schließend, ist bestimmtes, in sich verneintes Seyn, und dann zunächst Anderes,--aber weil es sich in seiner Verneinung zugleich auch erhält, nur Seyn-für-Anderes.

57Bir şey kendi varoluş-olmayanında kendini korur ve varlıktır; ama genel olarak varlık değil, başkasıyla ilişkisine karşı kendisiyle ilişki olarak, eşitsizliğine karşı kendisiyle eşitlik olarak. Böyle bir varlık kendinde varlıktır.

Başkası-için-varlık ve kendinde varlık, bir şeyin iki momentini oluşturur. Burada iki çift belirlenim çıkar karşımıza: 1) bir şey ve başkası; 2) başkası-için-varlık ve kendinde varlık. Birinciler belirliliklerinin ilişkisizliğini içerir; bir şey ve başkası birbirinden ayrı düşer. Ama hakikatleri ilişkileridir; bu yüzden başkası-için-varlık ve kendinde varlık, bir ve aynı şeyin momentleri olarak konmuş o belirlenimlerdir; ilişki olan ve birlikleri içinde, varoluşun birliği içinde kalan belirlenimler. Böylece her biri kendisinde, ondan farklı olan momenti de aynı zamanda içerir.

Varoluş olan birlikleri içinde varlık ve hiç artık varlık ve hiç olarak bulunmaz; — onlar ancak birliklerinin dışında böyledir; huzursuz birlikleri içinde, oluşta, doğuş ve yok oluştur. — Bir şeydeki varlık kendinde varlıktır. Varlık, yani kendisiyle ilişki, kendisiyle eşitlik, artık dolaysız değildir; yalnızca başkalığın yokluğu olarak kendisiyle ilişkidir (kendi içine refleksiyona uğramış varoluş olarak). — Aynı şekilde varlığın ve yokluğun bu birliğinde bir şeyin momenti olarak yokluk, genel olarak varoluş-olmayan değil, başkasıdır; daha belirli olarak, varlığın aynı zamanda ondan ayırt edilmesine göre, kendi varoluş-olmayanıyla ilişkidir, başkası-için-varlıktır.

Böylece kendinde varlık, ilk olarak varoluş-olmayanla olumsuz ilişkidir; başkalığı kendi dışında taşır ve ona karşıdır; bir şey kendinde olduğu ölçüde başkalıktan ve başkası-için-varlıktan çekilmiştir. Ama ikinci olarak yokluğu kendisi de kendisinde taşır; çünkü kendisi başkası-için-varlığın yokluğudur.

Başkası-için-varlık ise ilk olarak, önce varoluş ve bir şey olması gereken, varlığın kendisiyle yalın ilişkisinin olumsuzlamasıdır; bir şey bir başkasında ya da bir başkası için olduğu ölçüde, kendi varlığından yoksundur. Ama ikinci olarak, saf hiç olarak varoluş-olmayan değildir; kendi içine refleksiyona uğramış varlığı olarak kendinde varlığa işaret eden varoluş-olmayandır; tıpkı tersinden kendinde varlığın başkası-için-varlığa işaret etmesi gibi.

İki moment de bir ve aynı şeyin, yani bir şeyin belirlenimleridir. Bir şey, başkası-için-varlıktan kendi içine dönmüş olduğu ölçüde kendindedir. Ama bir şeyin bir belirlenimi ya da durumu kendinde (burada vurgu "-de" üzerindedir) ya da onun üzerinde de vardır; bu durum onun üzerinde dışsal olduğu, bir başkası-için-varlık olduğu ölçüde.

Bu, daha ileri bir belirlenime götürür. Kendinde varlık ve başkası-için-varlık önce farklıdır; ama bir şeyin kendinde olduğu şeyi kendisinde de taşıması ve tersinden, başkası-için-varlık olarak olduğu şeyin kendinde de olması, — bu, kendinde varlığın ve başkası-için-varlığın özdeşliğidir; bir şeyin kendisinin bu iki momentin bir ve aynısı olduğu, dolayısıyla onların onda ayrılmamış olduğu belirlenimine göre. — Bu özdeşlik biçimsel olarak varoluş alanında zaten ortaya çıkar; ama daha açık olarak özün, sonra içsellik ile dışsallık ilişkisinin incelenmesinde, en belirli olarak da kavramın ve gerçekliğin birliği olarak idenin incelenmesinde. — "Kendinde" ile, "iç" ile olduğu gibi, yüce bir şey söylendiği sanılır; ama bir şeyin yalnızca kendinde olduğu şey, yalnızca onun üzerinde de bulunur; "kendinde" yalnızca soyut, dolayısıyla kendisi dışsal bir belirlenimdir. "Onda hiçbir şey yok" ya da "onda bir şey var" deyişleri, belki belirsiz de olsa, bir şeyde bulunanın onun kendinde varlığına, onun içsel hakiki değerine de ait olduğunu içerir.

57

Es erhält sich in seinem Nichtdaseyn, und ist Seyn; aber nicht Seyn überhaupt, sondern als Beziehung auf sich gegen seine Beziehung auf Anderes, als Gleichheit mit sich gegen seine Ungleichheit. Ein solches Seyn ist Ansichseyn. Seyn-für-Anderes und Ansichseyn machen die zwei Momente des Etwas aus. Es sind zwei Paare von Bestimmungen, die hier vorkommen: 1) Etwas und Anderes. 2) Seyn-für-Anderes, und Ansichseyn. Die erstern enthalten die Beziehungslosigkeit ihrer Bestimmtheit; Etwas und Anderes fallen auseinander. Aber ihre Wahrheit ist ihre Beziehung; das Seyn-für-Anderes und das Ansichseyn sind daher jene Bestimmungen als Momente Eines und desselben gesetzt, als Bestimmungen, welche Beziehungen sind und in ihrer Einheit, in der Einheit des Daseyns bleiben. Jedes selbst enthält damit an ihm zugleich auch sein von ihm verschiedenes Moment. Seyn und Nichts in ihrer Einheit, welche Daseyn ist, sind nicht mehr als Seyn und Nichts;--dieß sind sie nur außer ihrer Einheit; so in ihrer unruhigen Einheit, im Werden, sind sie Entstehen und Vergehen. --Seyn im Etwas ist Ansichseyn. Seyn, die Beziehung auf sich, die Gleichheit mit sich, ist jetzt nicht mehr unmittelbar, sondern Beziehung auf sich nur als Nichtseyn des Andersseyns, (als in sich reflektirtes Daseyn).--Eben so ist Nichtseyn als Moment des Etwas in dieser Einheit des Seyns und Nichtseyns, nicht Nichtdaseyn überhaupt, sondern Anderes, und bestimmter nach der Unterscheidung des Seyns von ihm zugleich, Beziehung auf sein Nichtdaseyn, Seyn-für-Anderes. Somit ist Ansichseyn erstlich negative Beziehung auf das Nichtdaseyn, es hat das Andersseyn außer ihm und ist demselben entgegen; insofern Etwas an sich ist, ist es dem Anders-seyn und dem Seyn-für-Anderes entnommen. Aber zweitens hat es das Nichtseyn auch selbst an ihm; denn es selbst ist das Nicht-seyn des Seyns-für Anderes. Das Seyn-für-Anderes aber ist erstlich Negation der einfachen Beziehung des Seyns auf sich, die zunächst Daseyn und Etwas seyn soll; insofern Etwas in einem Anderen oder für ein Anderes ist, entbehrt es des eigenen Seyns. Aber zweitens ist es nicht das Nichtdaseyn als reines Nichts; es ist Nichtdaseyn, das auf das Ansichseyn als auf sein in sich reflektirtes Seyn hinweist, so wie umgekehrt das Ansichseyn auf das Seyn-für-Anderes hinweist. Beide Momente sind Bestimmungen eines und des selben, nämlich des Etwas. Ansich ist Etwas, insofern es aus dem Seyn-für-Anderes heraus, in sich zurückgekehrt ist. Etwas hat aber auch eine Bestimmung oder Umstand an sich (hier fällt der Accent auf an) oder an ihm, insofern dieser Umstand äußerlich an ihm, ein Seyn-für-Anderes ist. Dieß führt zu einer weitern Bestimmung. Ansichseyn und Seyn-für-Anderes sind zunächst verschieden; aber daß Etwas dasselbe, was es an sich ist, auch an ihm hat, und umgekehrt, was es als Seyn-für-Anderes ist, auch an sich ist,--dieß ist die Identität des Ansichseyns und Seyns-für-Anderes, nach der Bestimmung, daß das Etwas selbst ein und dasselbe beider Momente ist, sie also ungetrennt in ihm sind.--Es ergiebt sich formell diese Identität schon in der Sphäre des Daseyns, aber ausdrücklicher in der Betrachtung des Wesens und dann des Verhältnisses der Innerlichkeit und Äußerlichkeit, und am bestimmtesten in der Betrachtung der Idee, als der Einheit des Begriffs und der Wirklichkeit.--Man meint, mit dem Ansich etwas Hohes zu sagen, wie mit dem Inneren; was aber Etwas nur ansich ist, ist auch nur an ihm; ansich ist eine nur abstrakte, damit selbst äußerliche Bestimmung. Die Ausdrücke: es ist nichts an ihm, oder es ist etwas daran, enthalten, obgleich etwa dunkel, daß das, was an einem ist, auch zu seinem Ansichseyn, seinem inneren wahrhaften Werthe gehöre.

58Burada kendinde şeyin anlamının ortaya çıktığını belirtmek yerinde olur. Kendinde şey çok basit bir soyutlamadır; ama bir zamanlar çok önemli bir belirlenim, adeta soylu bir şey sayılmıştı; tıpkı şeylerin kendinde ne olduklarını bilmediğimiz önermesinin pek itibar gören bir bilgelik sayılması gibi. — Şeylere, her türlü başkası-için-varlıktan soyutlandıkları ölçüde, yani genel olarak hiçbir belirlenim taşımayan birer hiç olarak düşünüldükleri ölçüde "kendinde" denir. Bu anlamda kendinde şeyin ne olduğu elbette bilinemez. Çünkü "ne?" sorusu belirlenimlerin gösterilmesini ister; oysa belirlenimleri gösterilmesi istenen şeyler aynı zamanda kendinde şeyler, yani tam da belirlenimsiz olmalıdır; böylece soruya cevap verilemeyeceği, düşünülmeden sorunun içine konmuş olur, ya da ancak saçma bir cevap verilebilir. — Kendinde şey, hakkında yalnızca her şeyin onda bir olduğu bilinen o mutlakla aynı şeydir. Bu yüzden bu kendinde şeylerde ne bulunduğu pekâlâ bilinir: onlar, böyle olarak, hakikatten yoksun, boş soyutlamalardan başka bir şey değildir. Kendinde şeyin hakikatte ne olduğunu, gerçekten kendinde olanın ne olduğunu ise mantık sergiler; yalnız burada "kendinde"den soyutlamadan daha iyi bir şey anlaşılır: bir şeyin kendi kavramında ne olduğu. Kavram ise kendi içinde somuttur; genel olarak kavram olarak kavranabilir, belirli olarak ve belirlenimlerinin kendi içindeki bağlantısı olarak da bilinebilir.

Kendinde varlığın karşısında duran moment önce başkası-için-varlıktır; ama kendinde varlığın karşısına konmuş olma da konur. Bu deyimde de başkası-için-varlık vardır elbette; ama o, kendinde olmayan şeyin kendi kendinde varlığına, yani olumlu olduğu yere geri bükülmesinin artık gerçekleşmiş olduğunu açıkça içerir. Kendinde varlık genellikle kavramı ifade etmenin soyut bir tarzı olarak alınmalıdır; koymak asıl olarak ancak özün, nesnel refleksiyonun alanına düşer: temel, kendisiyle temellendirileni koyar; sebep daha da ileri giderek bir etki, bir varoluş meydana getirir; bu varoluşun bağımsızlığı doğrudan olumsuzlanmıştır ve varoluş, kendi işini, kendi varlığını bir başkasında bulmak anlamını kendi üzerinde taşır. Varlık alanında varoluş oluştan yalnızca çıkar; ya da bir şeyle birlikte bir başkası, sonluyla birlikte sonsuz konmuş olur; ama sonlu sonsuzu meydana getirmez, onu koymaz. Varlık alanında kavramın kendini belirlemesi henüz yalnızca kendindedir; bu yüzden ona geçiş denir. Varlığın yansıtıcı belirlenimleri de — bir şey ve başkası, ya da sonlu ve sonsuz gibi —, özleri gereği birbirine işaret etseler, ya da başkası-için-varlık olsalar da, keyfiyetçe kendi başlarına kalıcı sayılırlar: başkası vardır; sonlu da, sonsuz gibi, dolaysız olarak var olan ve kendi başına sabit duran bir şey sayılır; anlamları, kendi başkaları olmadan da tamamlanmış görünür. Buna karşılık olumlu ile olumsuz, sebep ile etki, ne kadar yalıtılmış olarak var olan şeyler gibi alınsalar da, birbirleri olmadan hiçbir anlam taşımazlar; onların bizzat üzerinde birbirlerinde görünmeleri (Scheinen), her birinde ötekinin görünmesi mevcuttur. — Belirlenimin farklı çevrelerinde ve özellikle sergilemenin ilerleyişinde, daha doğrusu kavramın kendini sergilemeye doğru ilerleyişinde, neyin henüz kendinde, neyin konmuş olduğunu, belirlenimlerin kavramda nasıl, konmuş ya da başkası-için-var-olan olarak nasıl bulunduklarını her zaman iyice ayırt etmek başlıca iştir. Bu, yalnızca diyalektik gelişime ait bir farktır; eleştirel felsefe de dahil olmak üzere metafizik felsefe yapma tarzı onu tanımaz; metafiziğin tarifleri de, varsayımları, ayrımları ve vardığı sonuçlar da yalnızca var olanı, hem de kendinde var olanı ileri sürmek ve ortaya koymak ister.

58

Es kann bemerkt werden, daß sich hier der Sinn des Dings-an-sich ergiebt, das eine sehr einfache Abstraktion ist, aber eine Zeitlang eine sehr wichtige Bestimmung, gleichsam etwas Vornehmes, so wie, der Satz, daß wir nicht wissen, was die Dinge an sich sind, eine vielgeltende Weisheit war.--Die Dinge heißen an-sich, insofern von allem Seyn-für-Anderes abstrahirt wird, das heißt überhaupt, insofern sie ohne alle Bestimmung, als Nichtse gedacht werden. In diesem Sinn kann man freilich nicht wissen, was das Ding-an-sich ist. Denn die Frage: was? verlangt, daß Bestimmungen angegeben werden; indem aber die Dinge, von denen sie anzugeben verlangt würde, zugleich Dinge-an-sich seyn sollen, das heißt eben ohne Bestimmung, so ist in die Frage gedankenloserweise die Unmöglichkeit der Beantwortung gelegt, oder man macht nur eine widersinnige Antwort.--Das Ding-an-sich ist dasselbe, was jenes Absolute, von dem man nichts weiß, als daß Alles eins in ihm ist. Man weiß daher sehr wohl, was an diesen Dingen-an-sich ist; sie sind als solche nichts als Wahrheitslose, leere Abstraktionen. Was aber das Ding-an-sich in Wahrheit ist, was wahrhaft an sich ist, davon ist die Logik die Darstellung, wobei aber unter Ansich etwas Besseres als die Abstraktion verstanden wird, nämlich was etwas in seinem Begriffe ist; dieser aber ist konkret in sich, als Begriff überhaupt begreiflich, und als bestimmt und Zusammenhang seiner Bestimmungen in sich erkennbar. Das Ansichseyn hat zunächst das Seyn-für-Anderes zu seinem gegenüberstehenden Momente; aber es wird demselben auch das Gesetztseyn gegenübergestellt; in diesem Ausdruck liegt zwar auch das Seyn-für-Anderes, aber er enthält bestimmt die bereits geschehene Zurückbeugung dessen, was nicht an sich ist, in das, was sein Ansichseyn, worin es positiv ist. Das Ansichseyn ist gewöhnlich als eine abstrakte Weise den Begriff auszudrücken zu nehmen; Setzen fällt eigentlich erst in die Sphäre des Wesens, der objektiven Reflexion; der Grund setzt das, was durch ihn begründet wird; die Ursache noch mehr bringt eine Wirkung hervor, ein Daseyn, dessen Selbstständigkeit unmittelbar negirt ist und das den Sinn an ihm hat, in einem anderen seine Sache, sein Seyn zu haben. In der Sphäre des Seyns geht das Daseyn aus dem Werden nur hervor, oder mit dem Etwas ist ein Anderes, mit dem Endlichen das Unendliche gesetzt, aber das Endliche bringt das Unendliche nicht hervor, setzt dasselbe nicht. In der Sphäre des Seyns ist das Sich-bestimmen des Begriffs selbst nur erst an sich, so heißt es ein Übergehen; auch die reflektirenden Bestimmungen des Seyns, wie Etwas und Anderes, oder das Endliche und Unendliche, ob sie gleich wesentlich auf einander hinweisen, oder als Seyn-für-Anderes sind, gelten als qualitative für sich bestehend; das Andere ist, das Endliche gilt ebenso als unmittelbar seyend und für sich feststehend, wie das Unendliche; ihr Sinn erscheint als vollendet auch ohne ihr Anderes. Das Positive und Negative hingegen, Ursache und Wirkung, so sehr sie auch als isolirt seyend genommen werden, haben zugleich keinen Sinn ohne einander; es ist an ihnen selbst ihr Scheinen in einander, das Scheinen seines Anderen in jedem, vorhanden.--In den verschiedenen Kreisen der Bestimmung und besonders im Fortgange der Exposition, oder näher im Fortgange des Begriffs zu seiner Exposition ist es eine Hauptsache, dieß immer wohl zu unterscheiden, was noch an sich und was gesetzt ist, wie die Bestimmungen als im Begriffe und wie sie als gesetzt oder als seyend-für-Anderes sind. Es ist dieß ein Unterschied, der nur der dialektischen Entwickelung angehört, den das metaphysische Philosophiren, worunter auch das kritische gehört, nicht kennt; die Definitionen der Metaphysik, wie ihre Voraussetzungen, Unterscheidungen und Folgerungen, wollen nur Seyendes und zwar Ansichseyendes behaupten und hervorbringen.

59Başkası-için-varlık, bir şeyin kendisiyle birliği içinde, onun kendinde'siyle özdeştir; başkası-için-varlık böylece bir şeyin üzerindedir. Kendi içine yansımış bu belirlilik böylece yine basit, var olan bir belirliliktir, dolayısıyla yine bir keyfiyettir: belirlenimdir.

b. Belirlenim, Yapı ve Sınır

Bir şeyin başkası-için-varlığından kendi içine yansıdığı kendinde, artık soyut bir kendinde değildir; başkası-için-varlığın olumsuzlanması olarak bu başkası-için-varlık aracılığıyla dolayımlanmıştır; başkası-için-varlık böylece onun momentidir. Bu kendinde, yalnızca bir şeyin kendisiyle dolaysız özdeşliği değildir; bir şeyin kendinde olduğu şeyi kendi üzerinde de taşımasını sağlayan özdeşliktir. Başkası-için-varlık onun üzerindedir; çünkü kendinde, başkası-için-varlığı aşmaktır, ondan çıkarak kendi içindedir; ama aynı ölçüde, zaten soyut olduğu, dolayısıyla özü gereği olumsuzlamayla, başkası-için-varlıkla yüklü olduğu için de. Burada yalnızca keyfiyet ve realite, yani var olan belirlilik değil, kendinde var olan belirlilik de mevcuttur; gelişim de onu, kendi içine yansımış bu belirlilik olarak koymaktır.

  1. Basit bir şeyde kendindenin, özü gereği onun öteki momentiyle, yani onun-üzerinde-olmayla birlik içinde bulunduğu keyfiyet, bu kelime daha kesin anlamıyla genel olarak belirlilikten ayırt edildiği ölçüde, o şeyin belirlenimi diye adlandırılabilir. Belirlenim olumlayıcı belirliliktir: bir şeyin, varoluşunda, kendisini belirleyecek olan başkasıyla karışmasına karşı uygun kaldığı, kendisiyle eşitliği içinde koruduğu ve başkası-için-varlığında geçerli kıldığı kendinde varlıktır. Başlangıçta başkasıyla ilişkisinden çeşitli biçimlerde doğan daha ileri belirlilik, bir şeyin kendinde varlığına uygun olarak onun doluluğu hâline geldiği ölçüde, o şey belirlenimini yerine getirir. Belirlenim şunu içerir: bir şeyin kendinde olduğu şey, onun üzerinde de bulunmalıdır.

İnsanın belirlenimi (Bestimmung; kelime aynı zamanda insanın varmakla yükümlü olduğu yeri de anlatır) düşünen akıldır: genel olarak düşünme onun basit belirliliğidir; insan bununla hayvandan ayrılır. Düşünme, insanın başkası-için-varlığından, yani onu dolaysız olarak başka şeylere bağlayan kendi tabiîliğinden ve duyarlığından da ayrıldığı ölçüde, insan kendinde düşünmedir. Ama düşünme onun üzerinde de bulunur: insanın kendisi düşünmedir, düşünen olarak oradadır; bu onun mevcudiyeti ve gerçekliğidir. Dahası düşünme onun varoluşunda, varoluşu da düşünmede olduğu için düşünme somuttur, içeriği ve doluluğuyla birlikte alınmalıdır; düşünen akıldır ve böylece insanın belirlenimidir. Ama bu belirlenim de yine yalnızca kendindedir, bir olması gereken (Sollen) olarak; yani kendi kendindesine katılmış doluluğuyla birlikte genel olarak kendinde biçiminde durur, kendisine katılmamış varoluşun karşısında; bu varoluş da aynı zamanda hâlâ dışsal olarak karşısında duran dolaysız duyarlık ve tabiattır.

  1. Kendinde varlığın belirlilikle dolması, yalnızca başkası-için-varlık olan ve belirlenimin dışında kalan belirlilikten de ayrıdır. Çünkü keyfiyet alanında farklar aşılmış olsalar bile, birbirlerine karşı dolaysız, keyfiyetçe varlıkları da kalır. Bir şeyin kendi üzerinde taşıdığı şey böylece bölünür; bu yanıyla bir şeyin dışsal varoluşudur; bu da onun varoluşudur, ama kendinde varlığına ait değildir. — Belirlilik böylece yapıdır.

    59

    Das Seyn-für-Anderes ist in der Einheit des Etwas mit sich, identisch mit seinem Ansich; das Seyn-für-Anderes ist so am Etwas. Diese in sich reflektirte Bestimmtheit ist damit wieder einfache seyende, somit wieder eine Qualität,--die Bestimmung. b. Bestimmung, Beschaffenheit und Grenze. Das Ansich, in welches das Etwas aus seinem Seyn-für-Anderes in sich reflektirt ist, ist nicht mehr abstraktes Ansich, sondern als Negation seines Seyns-für-Anderes durch dieses vermittelt, welches so sein Moment ist. Es ist nicht nur die unmittelbare Identität des Etwas mit sich, sondern die, durch welche das Etwas das, was es an sich ist, auch an ihm ist; das Seyn-für-Anderes ist an ihm, weil das Ansich das Aufheben desselben ist, aus demselben in sich ist; aber ebenso sehr auch schon, weil es abstrakt, also wesentlich mit Negation, mit Seyn-für-Anderes behaftet ist. Es ist hier nicht nur Qualität und Realität, seyende Bestimmtheit, sondern an-sich-seyende Bestimmtheit vorhanden, und die Entwickelung ist, sie als diese in sich reflektirte Bestimmtheit zu setzen. 1. Die Qualität, die das Ansich im einfachen Etwas wesentlich in Einheit mit dessen anderen Momente, dem An-ihm-Seyn, ist, kann seine Bestimmung genannt werden, insofern dieses Wort in genauerer Bedeutung von Bestimmtheit überhaupt unterschieden wird. Die Bestimmung ist die affirmative Bestimmtheit, als das Ansichseyn, dem das Etwas in seinem Daseyn gegen seine Verwicklung mit Anderem, wovon es bestimmt würde, gemäß bleibt, sich in seiner Gleichheit mit sich erhält, sie in seinem Seyn-für-Anderes geltend macht. Es erfüllt seine Bestimmung, insofern die weitere Bestimmtheit, welche zunächst durch sein Verhalten zu Anderem mannigfaltig erwächst, seinem Ansichseyn gemäß, seine Fülle wird. Die Bestimmung enthält dieß, daß was Etwas an sich ist, auch an ihm sey. Die Bestimmung des Menschen ist die denkende Vernunft: Denken überhaupt ist seine einfache Bestimmtheit, er ist durch dieselbe von dem Thiere unterschieden; er ist Denken an sich, insofern dasselbe auch von seinem Seyn-für-Anderes, seiner eigenen Natürlichkeit und Sinnlichkeit, wodurch er unmittelbar mit Anderem zusammenhängt, unterschieden ist. Aber das Denken ist auch an ihm; der Mensch selbst ist Denken, er ist da als denkend, es ist seine Existenz und Wirklichkeit; und ferner indem es in seinem Daseyn, und sein Daseyn im Denken ist, ist es konkret, ist mit Inhalt und Erfüllung zu nehmen, es ist denkende Vernunft, und so ist es Bestimmung des Menschen. Aber selbst diese Bestimmung ist wieder nur an sich, als ein Sollen, d. i. sie mit der Erfüllung, die ihrem Ansich einverleibt ist, in der Form des Ansich überhaupt, gegen das ihr nicht einverleibte Daseyn, das zugleich noch als äußerlich gegenüberstehende, unmittelbare Sinnlichkeit und Natur ist. 2. Die Erfüllung des Ansichseyns mit Bestimmtheit ist auch unterschieden von der Bestimmtheit, die nur Seyn-für-Anderes ist und außer der Bestimmung bleibt. Denn im Felde des Qualitativen bleibt den Unterschieden in ihrem Aufgehobenseyn auch das unmittelbare, qualitative Seyn gegeneinander. Das, was das Etwas an ihm hat, theilt sich so, und ist nach dieser Seite äußerliches Daseyn des Etwas, das auch sein Daseyn ist, aber nicht seinem Ansichseyn angehört.--Die Bestimmtheit ist so Beschaffenheit.

    60

Şöyle ya da böyle bir yapıda olan bir şey, dışsal etkilere ve ilişkilere girmiş olarak bulunur. Yapının bağlı olduğu bu dışsal ilişki ve bir başkası tarafından belirlenme, tesadüfî bir şey gibi görünür. Ama bu dışsallığa terk edilmiş olmak ve bir yapıya sahip olmak, bir şeyin keyfiyetidir.

Bir şey değiştiği ölçüde, değişim yapıya düşer; yapı, bir şeyin üzerinde başka bir şey hâline gelen yandır. Bir şeyin kendisi değişimde kendini korur; değişim yalnızca onun başkalığının bu kararsız yüzeyine dokunur, belirlenimine değil.

Belirlenim ile yapı böylece birbirinden ayrıdır; bir şey, belirlenimi bakımından yapısına karşı kayıtsızdır. Ama bir şeyin kendi üzerinde taşıdığı şey, bu kıyasta ikisini birbirine bağlayan orta terimdir. Ne var ki bir-şeyin-üzerinde-olma, daha çok bu iki uca ayrışır görünmüştü. Basit orta terim, belirliliğin kendisidir; onun özdeşliğine hem belirlenim hem yapı aittir. Ama belirlenim kendiliğinden yapıya, yapı da belirlenime geçer. Bu, şimdiye kadar söylenenlerde zaten vardır; bağlantı daha yakından şöyledir: Bir şeyin kendinde olduğu şey onun üzerinde de bulunduğu ölçüde, bir şey başkası-için-varlıkla yüklüdür; belirlenim de böylece, böyle olarak, başkasıyla ilişkiye açıktır. Belirlilik aynı zamanda momenttir, ama aynı zamanda keyfiyet farkını da içerir: kendinde varlıktan farklı olmayı, bir şeyin olumsuzu olmayı, başka bir varoluş olmayı. Başkasını böylece kendi içine alan belirlilik, kendinde varlıkla birleşince başkalığı kendinde varlığa, yani belirlenime sokar; belirlenim de böylece yapıya indirgenmiş olur. Tersinden, yapı olarak yalıtılıp kendi başına konan başkası-için-varlık, kendi üzerinde, başkasının böyle olarak olduğu şeyle, yani kendi üzerinde başka olan, kendi kendisinin başkası olan başkayla aynı şeydir; ama böyle olunca kendisiyle ilişki kuran varoluştur, dolayısıyla bir belirlilikle birlikte kendinde varlıktır, yani belirlenimdir. — Buna göre, ikisinin birbirinden ayrı da tutulması gerektiği ölçüde, dışsal bir şeye, genel olarak bir başkasına dayanıyor görünen yapı belirlenime de bağlıdır; yabancı belirleme, aynı zamanda bir şeyin kendi içkin belirlemesi tarafından belirlenmiştir. Dahası yapı, bir şeyin kendinde olduğu şeye aittir: bir şey yapısıyla birlikte değişir.

Bir şeyin bu değişmesi artık, onun yalnızca başkası-için-varlığına göre olan ilk değişimi değildir; o ilk değişim yalnızca kendinde var olan, iç kavrama ait değişimdi; değişim şimdi bir şeyin üzerinde konmuş değişimdir de. — Bir şeyin kendisi daha ileri belirlenmiştir; olumsuzlama ona içkin olarak, onun gelişmiş kendi-içinde-varlığı olarak konmuştur.

İlk olarak belirlenimle yapının birbirine geçmesi, aralarındaki farkın aşılmasıdır; bununla varoluş ya da genel olarak bir şey konmuş olur. Bu da keyfiyetçe başkalığı kendi içinde kapsayan o farktan sonuç olarak çıktığı için, iki bir şey vardır; ama yalnızca genel olarak birbirine karşı başkalar olarak değil — böyle olsaydı bu olumsuzlama hâlâ soyut kalır ve yalnızca karşılaştırmaya düşerdi —; olumsuzlama artık bir şeylere içkindir. Var olanlar olarak birbirlerine karşı kayıtsızdırlar; ama bu olumlamaları artık dolaysız değildir: her biri, belirlenimde kendinde varlığa yansımış olan başkalığın aşılması aracılığıyla kendi kendisiyle ilişki kurar.

60

So oder anders beschaffen, ist Etwas als in äußerem Einfluß und Verhältnissen begriffen. Diese äußerliche Beziehung, von der die Beschaffenheit abhängt, und das Bestimmtwerden durch ein Anderes, erscheint als etwas Zufälliges. Aber es ist Qualität des Etwas, dieser Äußerlichkeit preisgegeben zu seyn und eine Beschaffenheit zu haben. Insofern Etwas sich verändert, so fällt die Veränderung in die Beschaffenheit; sie ist am Etwas das, was ein Anderes wird. Es selbst erhält sich in der Veränderung, welche nur diese unstäte Oberfläche seines Andersseyns, nicht seine Bestimmung trifft. Bestimmung und Beschaffenheit sind so von einander unterschieden; Etwas ist seiner Bestimmung nach gleichgültig gegen seine Beschaffenheit. Das aber, was Etwas an ihm hat, ist die sie beide verbindende Mitte dieses Schlusses. Das Am Etwas seyn zeigte sich aber vielmehr in jene beide Extreme zu zerfallen. Die einfache Mitte ist die Bestimmtheit als solche; ihrer Identität gehört sowohl Bestimmung als Beschaffenheit an. Aber die Bestimmung geht für sich selbst in Beschaffenheit und diese in jene über. Dieß liegt im Bisherigen; der Zusammenhang ist näher dieser: Insofern das, was Etwas an sich ist, auch an ihm ist, ist es mit Seyn-für-Anderes behaftet; die Bestimmung ist damit als solche offen dem Verhältniß zu Anderem. Die Bestimmtheit ist zugleich Moment, enthält aber zugleich den qualitativen Unterschied, vom Ansichseyn verschieden, das Negative des Etwas, ein anderes Daseyn zu seyn. Die so das Andere in sich fassende Bestimmtheit mit dem Ansichseyn vereinigt bringt das Andersseyn in das Ansichseyn oder in die Bestimmung hinein, welche dadurch zur Beschaffenheit herabgesetzt ist. Umgekehrt das Seyn-für-Anders als Beschaffenheit isolirt und für sich gesetzt ist es an ihm dasselbe, was das Andere als solches, das Andere an ihm selbst d. i. seiner selbst ist; so ist es aber sich auf sich beziehendes Daseyn, so Ansichseyn mit einer Bestimmtheit, also Bestimmung.--Es hängt hiermit, insofern beide auch außereinander zu halten sind, die Beschaffenheit, die in einem Äußerlichen, einem Anderen überhaupt gegründet erscheint, auch von der Bestimmung ab, und das fremde Bestimmen ist durch die eigene, immanente des Etwas zugleich bestimmt. Aber ferner gehört die Beschaffenheit zu dem, was das Etwas an sich ist; mit seiner Beschaffenheit ändert sich Etwas. Diese Änderung des Etwas ist nicht mehr die erste Veränderung des Etwas bloß nach seinem Seyn-für-Anderes; jene erste war nur die an sich seyende, dem innern Begriffe angehörige Veränderung; die Veränderung ist nunmehr auch die am Etwas gesetzte.--Das Etwas selbst ist weiter bestimmt, und die Negation als ihm immanent gesetzt, als sein entwickeltes Insichseyn. Zunächst ist das Übergehen der Bestimmung und Beschaffenheit ineinander das Aufheben ihres Unterschiedes, damit ist das Daseyn oder Etwas überhaupt gesetzt; und, indem es aus jenem Unterschiede resultirt, der das qualitative Andersseyn ebenso in sich befaßt, sind Zwei Etwas, aber nicht nur Andere gegen einander überhaupt, so daß diese Negation noch abstrakt wäre und nur in die Vergleichung fiele, sondern sie ist nunmehr den Etwas immanent. Sie sind als daseyend gleichgültig gegeneinander, aber diese ihre Affirmation ist nicht mehr unmittelbare, jedes bezieht sich auf sich selbst vermittelst des Aufhebens des Andersseyns, welches in der Bestimmung in das Ansichseyn reflektirt ist.

61Bir şey böylece kendiliğinden başkasıyla ilişki kurar; çünkü başkalık onun kendi momenti olarak onda konmuştur: kendi-içinde-varlığı olumsuzlamayı kendi içinde kapsar ve bir şey artık genel olarak olumlayıcı varoluşunu bu olumsuzlama aracılığıyla taşır. Ama başkası bu olumlayıcı varoluştan keyfiyetçe de farklıdır; böylece bir şeyin dışına konmuştur. Başkasının olumsuzlanması yalnızca bir şeyin keyfiyetidir; çünkü bir şey, başkasını bu şekilde aşan olarak bir şeydir. Başkası ancak bununla, asıl anlamıyla bir varoluşun kendisinin karşısına çıkar. İlk bir şeyin karşısında başkası yalnızca dışsal olarak durur; ya da gerçekte mutlak olarak, yani kavramları bakımından birbirine bağlı oldukları ölçüde, bağlantıları şudur: varoluş başkalığa, bir şey başkasına geçmiştir; bir şey, başkası ne kadar başkaysa o kadar bir başkadır. Kendi-içinde-varlık başkalığın yokluğu olduğu ölçüde — bu başkalık onda kapsanmış, ama aynı zamanda var olan bir şey olarak ondan ayrılmıştır —, bir şeyin kendisi olumsuzlamadır, bir başkasının onun üzerinde sona ermesidir; bir şey, başkasına karşı olumsuz tavır alan ve böylece kendini koruyan olarak konmuştur. — Bu başka, yani bir şeyin olumsuzlamanın olumsuzlaması olarak kendi-içinde-varlığı, onun kendinde varlığıdır; aynı zamanda bu aşma, onun üzerinde basit olumsuzlama olarak, yani kendisine dışsal olan öteki bir şeyi olumsuzlaması olarak bulunur. Bu bir şeylerin tek bir belirliliği vardır ki hem olumsuzlamanın olumsuzlaması olarak onların kendi-içinde-varlığıyla özdeştir, hem de bu olumsuzlamalar birbirine karşı başka bir şeyler olarak bulunduğu ölçüde onları kendi içlerinden birbirine bağlar ve aynı şekilde, her biri ötekini olumsuzlayarak, onları birbirinden ayırır: sınır.

  1. Başkası-için-varlık, bir şeyin kendi başkasıyla belirsiz, olumlayıcı ortaklığıdır; sınırda ise başkası-için-olmayan-varlık, yani başkasının keyfiyetçe olumsuzlanması öne çıkar; başkası bununla kendi içine yansımış bir şeyden uzak tutulur. Bu kavramın gelişimini izlemek gerekir; ama bu gelişim daha çok bir karışıklık ve çelişki olarak kendini gösterir. Çelişki hemen şurada mevcuttur: sınır, bir şeyin kendi içine yansımış olumsuzlaması olarak, bir şeyin ve başkasının momentlerini kendinde ideel olarak kapsar; oysa bu momentler, farklı momentler olarak, aynı zamanda varoluş alanında reel, keyfiyetçe farklı şeyler olarak konmuştur.

α. Demek ki bir şey, kendisiyle ilişki kuran dolaysız varoluştur ve önce başkasına karşı bir sınıra sahiptir; sınır, bir şeyin kendisinin değil, başkasının yokluğudur; bir şey onda kendi başkasını sınırlar. — Ama başkası da genel olarak bir bir şeydir; demek ki bir şeyin başkasına karşı sahip olduğu sınır, bir şey olarak başkasının da sınırıdır: başkasının, ilk bir şeyi kendi başkası olarak kendinden uzak tuttuğu sınırdır, ya da o ilk bir şeyin yokluğudur. Böylece sınır yalnızca başkasının değil, bir şeylerin hem birinin hem ötekinin, dolayısıyla genel olarak bir şeyin yokluğudur.

Ama sınır özü gereği aynı ölçüde başkasının yokluğu da olduğu için, bir şey aynı zamanda sınırı sayesinde vardır. Bir şey sınırlayan olduğu için, kendisi de sınırlanmış olmaya indirgenir elbette; ama sınırı, başkasının onun üzerinde sona ermesi olarak, aynı zamanda yalnızca bir şeyin varlığıdır; bir şey sınır sayesinde ne ise odur, keyfiyetini onda bulur. — Bu ilişki, sınırın basit olumsuzlama ya da ilk olumsuzlama, başkasının ise aynı zamanda olumsuzlamanın olumsuzlaması, yani bir şeyin kendi-içinde-varlığı olmasının dış görünüşüdür.

61

Etwas verhält sich so aus sich selbst zum Anderen, weil das Andersseyn als sein eigenes Moment in ihm gesetzt ist, sein Insichseyn befaßt die Negation in sich, vermittelst deren überhaupt es nun sein affirmatives Daseyn hat. Aber von diesem ist das Andere auch qualitativ unterschieden, es ist hiermit außer dem Etwas gesetzt. Die Negation seines Anderen ist nur die Qualität des Etwas, denn als dieses Aufheben seines Anderen ist es Etwas. Damit tritt erst eigentlich das Andere einem Daseyn selbst gegenüber; dem ersten Etwas ist das Andere nur äußerlich gegenüber, oder aber indem sie in der That schlechthin, d. i. ihrem Begriffe nach zusammenhängen, ist ihr Zusammenhang dieser, daß das Daseyn in Andersseyn, Etwas in Anderes übergegangen, Etwas sosehr als das Andere, ein Anderes ist. Insofern nun das Insichseyn das Nichtseyn des Andersseyns, welches in ihm enthalten, aber zugleich als seyend unterschieden, ist das Etwas selbst, die Negation, das Aufhören eines Anderen an ihm; es ist als sich negativ dagegen verhaltend und sich damit erhaltend gesetzt; --dieß Andere, das Insichseyn des Etwas als Negation der Negation ist sein Ansichseyn, und zugleich ist dieß Aufheben als einfache Negation an ihm, nämlich als seine Negation des ihm äußerlichen anderen Etwas. Es ist Eine Bestimmtheit derselben, welche sowohl mit dem Insichseyn der Etwas identisch, als Negation der Negation, als auch indem diese Negationen als andere Etwas gegeneinander sind, sie aus ihnen selbst zusammenschließt und ebenso von einander, jedes das Andere negirend, abscheidet,--die Grenze. 3. Seyn-für-Anderes ist unbestimmte, affirmative Gemeinschaft von Etwas mit seinem Anderen; in der Grenze hebt sich das Nichtseyn-für-Anderes hervor, die qualitative Negation des Anderen, welches dadurch von dem in sich reflektirten Etwas abgehalten wird. Die Entwickelung dieses Begriffs ist zu sehen, welche sich aber vielmehr als Verwicklung und Widerspruch zeigt. Dieser ist sogleich darin vorhanden, daß die Grenze als in sich reflektirte Negation des Etwas die Momente des Etwas und des Anderen in ihr ideell enthält, und diese als unterschiedene Momente zugleich in der Sphäre des Daseyns als reell, qualitativ unterschieden gesetzt sind. α. Etwas also ist unmittelbares sich auf sich beziehendes Daseyn und hat eine Grenze zunächst als gegen Anderes; sie ist das Nichtseyn des Anderen, nicht des Etwas selbst; es begrenzt in ihr sein Anderes. --Aber das Andere ist selbst ein Etwas überhaupt; die Grenze also, welche das Etwas gegen das Andere hat, ist auch Grenze des Anderen als Etwas, Grenze desselben, wodurch es das erste Etwas als sein Anderes von sich abhält, oder ist ein Nichtseyn jenes Etwas; so ist sie nicht nur Nichtseyn des Andern, sondern des einen wie des anderen Etwas, somit des Etwas überhaupt. Aber sie ist wesentlich ebenso das Nichtseyn des Anderen, so ist Etwas zugleich durch seine Grenze. Indem Etwas begrenzend ist, wird es zwar dazu herabgesetzt, selbst begrenzt zu seyn; aber seine Grenze ist, als Aufhören des Anderen an ihm, zugleich selbst nur das Seyn des Etwas; dieses ist durch sie das, was es ist, hat in ihr seine Qualität.--Dieß Verhältniß ist die äußere Erscheinung dessen, daß die Grenze einfache Negation oder die erste Negation, das Andere aber zugleich die Negation der Negation, das Insichseyn des Etwas, ist.

62Demek ki bir şey, dolaysız varoluş olarak başka bir şeye karşı sınırdır; ama sınırı kendi üzerinde taşır ve aynı ölçüde kendi yokluğu da olan sınırın dolayımı sayesinde bir şeydir. Sınır, bir şeyin de başkasının da hem var olmasını hem var olmamasını sağlayan dolayımdır.

β. Bir şey sınırında hem var olduğu hem olmadığı ve bu momentler dolaysız, keyfiyetçe bir fark olduğu ölçüde, bir şeyin varoluşu ile var-olmayışı birbirinin dışına düşer. Bir şey varoluşunu sınırının dışında (ya da insanların tasavvur ettiği gibi, içinde) bulur; aynı şekilde başkası da, bir şey olduğu için, sınırın dışındadır. Sınır, ikisinin arasındaki orta yerdir; ikisi de orada sona erer. Varoluşlarını sınırlarının öbür yanında, birbirinden ayrı olarak bulurlar; sınır, her birinin yokluğu olarak, ikisinin de başkasıdır.

— Bir şeyin sınırından bu farklılığına göre çizgi, çizgi olarak yalnızca sınırının, yani noktanın dışında görünür; yüzey, yüzey olarak çizginin dışında; cisim, cisim olarak yalnızca kendisini sınırlayan yüzeyin dışında. — Bu, sınırın önce tasavvura — kavramın kendi-dışında-varlığına — düştüğü ve özellikle mekânsal nesnelerde ele alındığı yandır.

γ. Ama dahası, bir şey sınırın dışında olduğu hâliyle sınırsız bir şeydir, yalnızca genel olarak varoluştur. Böyle olunca başkasından ayrılmaz; yalnızca varoluştur, dolayısıyla başkasıyla aynı belirlenime sahiptir; her biri yalnızca genel olarak bir şeydir ya da her biri başkadır; ikisi de böylece aynı şeydir. Ama onların önce dolaysız olan bu varoluşu şimdi sınır olarak belirlilikle birlikte konmuştur; ikisi de bu sınırda, birbirinden farklı olarak, ne iseler odurlar. Ama sınır, aynı şekilde onların ortak farklılığıdır; varoluş gibi, onların birliği ve farklılığıdır. İkisinin bu çifte özdeşliği, yani varoluş ve sınır, şunu içerir: bir şey varoluşunu yalnızca sınırda bulur; ve sınır ile dolaysız varoluş aynı zamanda birbirinin olumsuzu olduğu için, yalnızca sınırında var olan bir şey, aynı ölçüde kendini kendinden ayırır, kendi ötesine, kendi yokluğuna işaret eder ve bunu kendi varlığı olarak dile getirir; böylece ona geçer. Bunu önceki örneğe uygularsak, birinci belirlenim şudur: bir şey ne ise ancak sınırında odur. — Buna göre nokta, çizginin yalnızca, çizgi onda sona erip varoluş olarak onun dışında kalacak şekilde sınırı değildir; — çizgi de yüzeyin yalnızca, yüzey çizgide sona erecek şekilde sınırı değildir; yüzeyin cismin sınırı olması da böyledir. Tersine çizgi noktada başlar da; nokta onun mutlak başlangıcıdır; çizgi her iki yanından sınırsız, ya da denildiği gibi, sonsuza dek uzatılmış olarak tasavvur edildiğinde bile nokta onun öğesini oluşturur; tıpkı çizginin yüzeyin, yüzeyin de cismin öğesi olması gibi. Bu sınırlar, sınırladıkları şeyin ilkesidir; tıpkı birin, örneğin yüzüncü olarak, sınır olması, ama aynı zamanda yüzün bütününün öğesi olması gibi.

62

Etwas ist also als unmittelbares Daseyn die Grenze gegen anderes Etwas, aber es hat sie an ihm selbst und ist Etwas durch die Vermittelung derselben, die ebenso sehr sein Nichtseyn ist. Sie ist die Vermittelung, wodurch Etwas und Anderes sowohl ist, als nicht ist. β. Insofern nun Etwas in seiner Grenze ist und nicht ist, und diese Momente ein unmittelbarer, qualitativer Unterschied sind, so fällt das Nichtdaseyn und das Daseyn des Etwas außer einander. Etwas hat sein Daseyn außer (oder wie man es sich auch vorstellt, innerhalb) seiner Grenze; eben so ist auch das Andere, weil es Etwas ist, außerhalb derselben. Sie ist die Mitte zwischen beiden, in der sie aufhören. Sie haben das Daseyn jenseits von einander von ihrer Grenze; die Grenze als das Nichtseyn eines jeden ist das Andere von beiden. --Nach dieser Verschiedenheit des Etwas von seiner Grenze, erscheint die Linie als Linie nur außerhalb ihrer Grenze, des Punktes; die Fläche als Fläche außerhalb der Linie; der Körper als Körper nur außerhalb seiner begrenzenden Fläche.--Dieß ist die Seite, von welcher die Grenze zunächst in die Vorstellung,--das Außersichseyn des Begriffes,--fällt, als vornehmlich auch in den räumlichen Gegenständen genommen wird. γ. Ferner aber ist das Etwas, wie es außer der Grenze ist, das unbegrenzte Etwas, nur das Daseyn überhaupt. So ist es nicht von seinem Anderen unterschieden; es ist nur Daseyn, hat also mit seinem Anderen dieselbe Bestimmung, jedes ist nur Etwas überhaupt oder jedes ist Anderes; beide sind so Dasselbe. Aber dieß ihr zunächst unmittelbares Daseyn ist nun gesetzt mit der Bestimmtheit als Grenze, in welcher beide sind, was sie sind, unterschieden von einander. Sie ist aber ebenso ihre gemeinschaftliche Unterschiedenheit, die Einheit und Unterschiedenheit derselben, wie das Dasein. Diese doppelte Identität beider, das Daseyn und die Grenze enthält dieß, daß das Etwas sein Daseyn nur in der Grenze hat, und daß, indem die Grenze und das unmittelbare Daseyn beide zugleich das Negative von einander sind, das Etwas, welches nur in seiner Grenze ist, eben so sehr sich von sich selbst trennt und über sich hinaus auf sein Nichtseyn weist und dieß als sein Seyn ausspricht, und so in dasselbe übergeht. Um dieß auf das vorige Beispiel anzuwenden, so ist die eine Bestimmung, daß Etwas, das was es ist, nur in seiner Grenze ist;--so ist also der Punkt nicht nur so Grenze der Linie, daß diese in ihm nur aufhört und sie als Daseyn außer ihm ist;--die Linie nicht nur so Grenze der Fläche, daß diese in der Linie nur aufhört, ebenso die Fläche als Grenze des Körpers. Sondern im Punkte fängt die Linie auch an; er ist ihr absoluter Anfang, auch insofern sie als nach ihren beiden Seiten unbegrenzt, oder wie man es ausdrückt, als ins Unendliche verlängert vorgestellt wird, macht der Punkt ihr Element aus, wie die Linie das Element der Fläche, die Fläche das des Körpers. Diese Grenzen sind Princip dessen, das sie begrenzen; wie das Eins, z.B. als Hundertstes, Grenze ist, aber auch Element des ganzen Hundert.

63Öteki belirlenim, bir şeyin sınırındaki huzursuzluğudur: bir şey bu sınırda, kendisini kendi ötesine gönderen çelişki olmaya içkindir. Böylece nokta, kendi kendisinin diyalektiğidir: çizgi olmak; çizgi, yüzey olmanın diyalektiği; yüzey de bütün mekân olmanın diyalektiğidir. Çizgiye, yüzeye ve bütün mekâna ikinci bir tarif de verilir: noktanın hareketiyle çizgi, çizginin hareketiyle yüzey meydana gelir vb. Ama noktanın, çizginin vb. bu hareketi tesadüfî ya da yalnızca öyle tasavvur edilen bir şey sayılır. Oysa çizginin vb. kendilerinden meydana geleceği belirlenimlerin onların öğeleri ve ilkeleri olduğu söylenince bu aslında geri alınmış olur; bu öğe ve ilkeler ise aynı zamanda onların sınırlarından başka bir şey değildir; meydana gelme böylece tesadüfî ya da yalnızca öyle tasavvur edilmiş sayılmaz. Nokta, çizgi ve yüzeyin kendi başlarına, kendileriyle çelişerek, kendilerini kendilerinden iten başlangıçlar olduğu; noktanın böylece kendi kavramıyla kendiliğinden çizgiye geçtiği, kendinde hareket edip çizgiyi meydana getirdiği vb. — bütün bunlar, bir şeye içkin olan sınırın kavramında yatar. Bunun uygulanması ise mekânın incelenmesine aittir; burada ona yalnızca işaret etmek için şunu söyleyelim: nokta tamamen soyut sınırdır, ama bir varoluşun içinde; bu varoluş henüz tamamen belirsiz alınmıştır; mutlak, yani soyut denen mekândır, mutlak olarak sürekli birbirinin-dışında-olmadır. Sınır soyut olumsuzlama olmayıp bu varoluşun içinde bulunduğu, mekânsal belirlilik olduğu için, nokta mekânsaldır; soyut olumsuzlama ile sürekliliğin çelişkisidir, dolayısıyla çizgiye vb. geçiş ve geçmiş olmadır. Nitekim çizgi ve yüzey olmadığı gibi, nokta diye bir şey de yoktur.

İçkin sınırıyla birlikte, kendini kendi ötesine yönelten ve iten kendi çelişkisi olarak konmuş bir şey, sonludur.

c. Sonluluk

Varoluş belirlidir; bir şeyin bir keyfiyeti vardır ve bu keyfiyette yalnızca belirlenmiş değil, sınırlanmıştır da; keyfiyeti onun sınırıdır; bir şey bu sınırla yüklü olarak önce olumlayıcı, durgun bir varoluş olarak kalır. Ama bu olumsuzlama gelişir de bir şeyin varoluşu ile ona içkin sınır olarak olumsuzlama arasındaki karşıtlık bir şeyin kendi-içinde-varlığının ta kendisi olursa, bir şey de böylece yalnızca kendi üzerinde oluş olursa, bu onun sonluluğunu oluşturur. Şeyler için sonludur dediğimizde, bundan yalnızca bir belirliliğe sahip oldukları, keyfiyetin onlarda yalnızca realite ve kendinde var olan belirlenim olarak bulunduğu, yalnızca sınırlanmış oldukları — öyle olsa sınırlarının dışında hâlâ varoluşları olurdu — anlaşılmaz; tersine, yokluğun onların tabiatını, varlığını oluşturduğu anlaşılır. Sonlu şeyler vardır; ama kendileriyle ilişkileri, kendileriyle olumsuz olarak ilişki kurmaları, tam da kendileriyle bu ilişkide kendilerini kendi ötelerine, varlıklarının ötesine göndermeleridir. Vardırlar, ama bu varlığın hakikati onların sonudur. Sonlu, genel olarak bir şey gibi yalnızca değişmekle kalmaz, yok olur da; yok olması da yalnızca mümkün değildir — öyle olsaydı yok olmadan da var olabilirdi —. Tersine sonlu şeylerin varlığı, böyle olarak, yok oluşun tohumunu kendi-içinde-varlıkları olarak taşımaktır: doğdukları saat, ölüm saatleridir.

63

Die andere Bestimmung ist die Unruhe des Etwas in seiner Grenze, in der es immanent ist, der Widerspruch zu seyn, der es über sich selbst hinausschickt. So ist der Punkt, diese Dialektik seiner selbst, zur Linie zu werden, die Linie die Dialektik, zur Fläche, die Fläche die zum totalen Raume zu werden. Von Linie, Fläche, und ganzem Raum wird eine zweite Definition so gegeben, daß durch die Bewegung des Punktes die Linie, durch die Bewegung der Linie die Fläche entsteht u.s.f. Diese Bewegung des Punkts, der Linie u.s.f. wird aber als etwas Zufälliges oder nur so Vorgestelltes angesehen. Dieß ist jedoch eigentlich darin zurückgenommen, daß die Bestimmungen, aus denen Linie u.s.f. entstehen sollen, ihre Elemente und Principien seyen, und diese sind nichts anderes als zugleich ihre Grenzen; das Entstehen wird so nicht für zufällig oder nur so vorgestellt, betrachtet. Daß Punkt, Linie, Fläche, für sich, sich widersprechend, Anfänge sind, welche selbst sich von sich abstossen, und der Punkt somit aus sich durch seinen Begriff in die Linie übergeht, sich an sich bewegt und sie entstehen macht, u.s.f.--liegt in dem Begriffe der dem Etwas immanenten Grenze. Die Anwendung jedoch selbst gehört in die Betrachtung des Raums; um sie hier anzudeuten, so ist der Punkt die ganz abstrakte Grenze, aber in einem Daseyn; dieses ist noch ganz unbestimmt genommen, es ist der sogenannte absolute, d. h. abstrakte Raum, das schlechthin kontinuirliche Außereinanderseyn. Damit daß die Grenze nicht abstrakte Negation, sondern in diesem Daseyn, daß sie räumliche Bestimmtheit ist, ist der Punkt räumlich, der Widerspruch der abstrakten Negation und der Kontinuität und damit das Übergehen und Übergegangenseyn in Linie u.s.f. wie es denn keinen Punkt giebt, wie auch nicht eine Linie und Fläche. Etwas mit seiner immanenten Grenze gesetzt als der Widerspruch seiner selbst, durch den es über sich hinausgewiesen und getrieben wird, ist das Endliche. c. Die Endlichkeit. Das Daseyn ist bestimmt; Etwas hat eine Qualität, und ist in ihr nicht nur bestimmt, sondern begrenzt; seine Qualität ist seine Grenze, mit welcher behaftet, es zunächst affirmatives, ruhiges Daseyn bleibt. Aber diese Negation entwickelt, so daß der Gegensatz seines Daseyns und der Negation als ihm immanenter Grenze selbst das Insichseyn des Etwas, und dieses somit nur Werden an ihm selbst sey, macht seine Endlichkeit aus. Wenn wir von den Dingen sagen, sie sind endlich, so wird darunter verstanden, daß sie nicht nur eine Bestimmtheit haben, die Qualität nicht nur als Realität und ansichseyende Bestimmung, daß sie nicht blos begrenzt sind, sie haben so noch Daseyn außer ihrer Grenze,--sondern daß vielmehr das Nichtseyn ihre Natur, ihr Seyn, ausmacht. Die endlichen Dinge sind, aber ihre Beziehung auf sich selbst ist, daß sie als negativ sich auf sich selbst beziehen, eben in dieser Beziehung auf sich selbst sich über sich, über ihr Seyn, hinauszuschicken. Sie sind, aber die Wahrheit dieses Seyns ist ihr Ende. Das Endliche verändert sich nicht nur, wie Etwas überhaupt, sondern es vergeht, und es ist nicht bloß möglich, daß es vergeht, so daß es seyn könnte, ohne zu vergehen. Sondern das Seyn der endlichen Dinge als solches ist, den Keim des Vergehens als ihr Insichseyn zu haben, die Stunde ihrer Geburt ist die Stunde ihres Todes.

641. Sonluluğun Dolaysızlığı

Şeylerin sonluluğunu düşünmek beraberinde bu hüznü getirir; çünkü sonluluk en uca vardırılmış keyfiyetçe olumsuzlamadır: böyle bir belirlenimin basitliği içinde şeylere, batmaya yazgılı oluşlarından ayrı, olumlayıcı bir varlık artık bırakılmamıştır. Sonluluk, hiçin ve yok oluşun varlığa karşı soyut karşıtlığına geri dönmüş olan olumsuzlamanın bu keyfiyetçe basitliği yüzünden, anlama yetisinin en inatçı kategorisidir. Genel olarak olumsuzlama, yapı ve sınır kendi başkalarıyla, yani varoluşla bağdaşır; soyut hiçten de kendi başına bir soyutlama olarak vazgeçilir; ama sonluluk, kendinde olarak sabitlenmiş olumsuzlamadır ve bu yüzden kendi olumlusunun karşısında sert bir şekilde durur. Sonlu akışa elbette sokulabilir; o bizzat sonuna doğru belirlenmiş olmaktır, ama yalnızca sonuna doğru. — Daha doğrusu sonlu, kendi olumlusuna, yani sonsuza doğru olumlayıcı biçimde götürülmeyi, onunla birleştirilmeyi reddetmektir; demek ki kendi hiçinden ayrılmaz olarak konmuştur ve bununla kendi başkasıyla, olumluyla her türlü uzlaşmanın yolu kesilmiştir. Sonlu şeylerin belirlenimi, sonlarından öte bir şey değildir. Anlama yetisi, yokluğu şeylerin belirlenimi yaparken onu aynı zamanda yok olmaz ve mutlak kıldığı için, sonluluğun bu hüznünde direnir. Şeylerin geçiciliği ancak kendi başkasında, olumluda yok olabilirdi; o zaman sonlulukları onlardan ayrılırdı. Ama sonluluk onların değişmez, yani kendi başkasına, kendi olumlusuna geçmeyen keyfiyetidir; böylece ebedîdir.

Bu çok önemli bir incelemedir. Sonlunun mutlak olduğu görüşünü elbette hiçbir felsefe, hiçbir görüş, hiçbir anlama yetisi üstlenmek istemeyecektir; tersine, sonlu hakkındaki iddiada bunun karşıtı açıkça mevcuttur: sonlu, kısıtlı olandır, geçici olandır; sonlu yalnızca sonludur, yok olmayan değildir; bu, dolaysız olarak onun belirleniminde ve adında yatar. Ama mesele şudur: bu görüşte sonluluğun varlığında mı direniliyor, geçicilik kalıcı mı oluyor, yoksa geçicilik ve yok oluşun kendisi mi yok oluyor? Bunun olmadığı ise tam da yok oluşu sonlunun en son şeyi yapan sonlu görüşündeki olgudur. Bu görüş, sonlunun sonsuzla bağdaşmaz ve birleştirilemez olduğunu, sonlunun sonsuza mutlak olarak karşıt olduğunu açıkça ileri sürer. Sonsuza varlık, mutlak varlık yüklenir; sonlu ise onun karşısında, onun olumsuzu olarak sabit tutulur; sonsuzla birleştirilemeyince mutlak olarak kendi tarafında kalır. Olumlamayı olumludan, sonsuzdan alsaydı, böylece yok olurdu; ama onunla birleşme, imkânsız ilan edilen şeydir. Sonlu sonsuzun karşısında direnmeyip yok olacaksa, demin söylendiği gibi, en son şey tam da onun yok oluşudur; yok oluşun yok oluşu olacak olan olumlu değil. Ama sonlu olumluda yok olmayacak, sonu da hiç olarak kavranacaksa, kendisi çoktan yok olup gitmiş olan o ilk, soyut hiçe geri dönmüş oluruz.

64
  1. Die Unmittelbarkeit der Endlichkeit. Der Gedanke an die Endlichkeit der Dinge führt diese Trauer mit sich, weil sie die auf die Spitze getriebene qualitative Negation ist, in der Einfachheit solcher Bestimmung ihnen nicht mehr ein affirmatives Seyn unterschieden von ihrer Bestimmung zum Untergange gelassen ist. Die Endlichkeit ist um dieser qualitativen Einfachheit der Negation, die zum abstrakten Gegensatze des Nichts und Vergehens gegen das Seyn zurückgegangen ist, die hartnäckigste Kategorie des Verstandes; die Negation überhaupt, Beschaffenheit, Grenze vertragen sich mit ihrem Anderen, dem Daseyn; auch das abstrakte Nichts wird für sich als Abstraktion aufgegeben; aber Endlichkeit ist die als an sich fixirte Negation, und steht daher seinem Affirmativen schroff gegenüber. Das Endliche läßt sich so in Fluß wohl bringen, es ist selbst dieß, zu seinem Ende bestimmt zu seyn, aber nur zu seinem Ende;--es ist vielmehr das Verweigern, sich zu seinem Affirmativen, dem Unendlichen hin affirmativ bringen, mit ihm sich verbinden zu lassen; es ist also untrennbar von seinem Nichts gesetzt, und alle Versöhnung mit seinem Anderen, dem Affirmativen, dadurch abgeschnitten. Die Bestimmung der endlichen Dinge ist nicht eine weitere als ihr Ende. Der Verstand verharrt in dieser Trauer der Endlichkeit, indem er das Nichtseyn zur Bestimmung der Dinge, es zugleich unvergänglich und absolut macht. Ihre Vergänglichkeit könnte nur in ihrem Anderen, dem Affirmativen, vergehen; so trennte sich ihre Endlichkeit von ihnen ab; aber sie ist ihre unveränderliche, d. i. nicht in ihr Anderes d. i. nicht in ihr Affirmatives übergehende Qualität, so ist sie ewig. Dieß ist eine sehr wichtige Betrachtung daß aber das Endliche absolut sey, solchen Standpunkt wird sich freilich irgend eine Philosophie oder Ansicht oder der Verstand nicht aufbürden lassen wollen; vielmehr ist das Gegentheil ausdrücklich in der Behauptung des Endlichen vorhanden; das Endliche ist das Beschränkte, Vergängliche; das Endliche ist nur das Endliche, nicht das Unvergängliche; dieß liegt unmittelbar in seiner Bestimmung und Ausdruck. Aber es kommt darauf an, ob in der Ansicht beim Seyn der Endlichkeit beharrt wird, die Vergänglichkeit bestehen bleibt, oder ob die Vergänglichkeit und das Vergehen vergeht? Daß dieß aber nicht geschieht, ist das Faktum eben in derjenigen Ansicht des Endlichen, welche das Vergehen zum Letzten des Endlichen macht. Es ist die ausdrückliche Behauptung, daß das Endliche mit dem Unendlichen unverträglich und unvereinbar sey, das Endliche dem Unendlichen schlechthin entgegen gesetzt sey. Dem Unendlichen ist Seyn, absolutes Seyn zugeschrieben; ihm gegenüber bleibt so das Endliche festgehalten, als das Negative desselben; unvereinbar mit dem Unendlichen bleibt es absolut auf seiner eigenen Seite; Affirmation erhielte es vom Affirmativen, dem Unendlichen und verginge so; aber eine Vereinigung mit demselben ist das, was für das Unmögliche erklärt wird. Soll es nicht beharren dem Unendlichen gegenüber, sondern vergehen, so ist, wie vorhin gesagt, eben sein Vergehen das Letzte, nicht das Affirmative, welches nur das Vergehen des Vergehens seyn würde. Sollte aber das Endliche nicht im Affirmativen vergehen, sondern sein Ende als das Nichts gefaßt werden, so wären wir wieder bei jenem ersten, abstrakten Nichts, das selbst längst vergangen ist.

65Ama yalnızca hiç olması gereken ve aynı zamanda kendisine düşünmede, tasavvurda ya da konuşmada bir mevcudiyet tanınan bu hiçte de, demin sonluda gösterilen çelişkinin aynısı ortaya çıkar; şu farkla ki orada yalnızca ortaya çıkar, sonlulukta ise açıkça dile getirilmiştir. Orada öznel görünür; burada ise sonlunun sonsuzun karşısında sürekli olarak durduğu, kendinde hiç mesabesinde olanın var olduğu, hem de kendinde hiç mesabesinde olan olarak var olduğu ileri sürülür. Bunu bilince çıkarmak gerekir. Sonlunun gelişimi de onun, kendi üzerinde bu çelişki olarak kendi içine çöktüğünü, ama bu çelişkiyi gerçekten şu yolda çözdüğünü gösterir: sonlu yalnızca geçici değildir ve yalnızca yok olmaz; yok oluş, hiç, en son şey değildir; o da yok olur.

2. Kısıt ve Olması Gereken

Bu çelişki, soyut olarak, bir şeyin sonlu olmasında ya da sonlunun var olmasında hemen mevcuttur elbette. Ama bir şey ya da varlık artık soyut olarak konmuş değildir; kendi içine yansımıştır ve kendi-içinde-varlık olarak gelişmiştir: kendi üzerinde bir belirlenim ve yapı, daha belirli olarak da bir sınır taşır; bu sınır, bir şeye içkin olan ve onun kendi-içinde-varlığının keyfiyetini oluşturan şey olarak, sonluluktur. Sonlu bir şeyin bu kavramında hangi momentlerin kapsandığını görmek gerekir.

Belirlenim ve yapı, dışsal refleksiyon için iki yan olarak ortaya çıkmıştı; ama belirlenim, başkalığı bir şeyin kendindesine ait olarak zaten içeriyordu. Başkalığın dışsallığı bir yandan bir şeyin kendi içselliğindedir; öte yandan dışsallık olarak ondan farklı kalır, hâlâ böyle olarak dışsallıktır, ama bir şeyin üzerindedir. Ama dahası, başkalık sınır olarak, hem de bizzat olumsuzlamanın olumsuzlaması olarak belirlendiği için, bir şeye içkin olan başkalık iki yanın ilişkisi olarak konmuştur. Bir şeyin, hem belirlenimin hem yapının ait olduğu kendisiyle birliği de onun kendi kendisine yönelmiş ilişkisidir: kendinde var olan belirleniminin, kendi içindeki içkin sınırla, bu sınırı olumsuzlayarak kurduğu ilişkidir. Kendisiyle özdeş kendi-içinde-varlık böylece kendi kendisiyle, kendi yokluğuyla ilişki kurar gibi ilişki kurar; ama olumsuzlamanın olumsuzlaması olarak, bu yokluğu olumsuzlayan olarak; bu yokluk da aynı zamanda onda varoluşu korur, çünkü onun kendi-içinde-varlığının keyfiyetidir. Bir şeyin kendi sınırı, böylece bir şey tarafından aynı zamanda özsel olan bir olumsuz olarak konunca, artık yalnızca böyle olarak sınır değil, kısıttır. Ama kısıt yalnızca olumsuzlanmış olarak konan şey değildir; olumsuzlama iki ağızlıdır, çünkü onun tarafından olumsuzlanmış olarak konan şey sınırdır; sınır ise genel olarak bir şeyin ve başkasının ortak olanıdır, aynı zamanda belirlenimin böyle olarak kendinde varlığının belirliliğidir. Bu kendinde varlık da böylece, kendisinden farklı olan sınırıyla, yani kısıt olarak kendisiyle olumsuz ilişki olarak, olması gerekendir.

Genel olarak bir şeyin üzerinde bulunan sınırın kısıt olabilmesi için, bir şeyin aynı zamanda kendi içinde onun ötesine geçmesi, kendi üzerinde onunla var olmayan bir şeyle ilişki kurar gibi ilişki kurması gerekir. Bir şeyin varoluşu sınırının yanında, adeta kayıtsızca, sakin durur. Ama bir şey sınırının ötesine ancak sınırın aşılmış olması, yani ona karşı olumsuz olan kendinde varlık olduğu ölçüde geçer. Ve sınır belirlenimin kendisinde kısıt olarak bulunduğu için, bir şey bununla kendi kendisinin ötesine geçer.

65

Bei diesem Nichts jedoch, welches nur Nichts seyn soll und dem zugleich eine Existenz, im Denken, Vorstellen oder Sprechen zugegeben wird, kommt derselbe Widerspruch vor, als so eben bei dem Endlichen, angegeben worden, nur daß er dort nur vorkommt, aber in der Endlichkeit ausdrücklich ist. Dort erscheint er als subjektiv, hier wird behauptet, das Endliche stehe perennirend dem Unendlichen entgegen, das an sich Nichtige sey, und es sey als an sich Nichtiges. Dieß ist zum Bewußtseyn zu bringen; und die Entwickelung des Endlichen zeigt, daß es an ihm als dieser Widerspruch in sich zusammenfällt, aber ihn dahin wirklich auflöst, nicht daß es nur vergänglich ist und vergeht, sondern daß das Vergehen, das Nichts, nicht das Letzte ist, sondern vergeht. 2. Die Schranke und das Sollen. Dieser Widerspruch ist zwar abstrakt sogleich darin vorhanden, daß das Etwas endlich ist, oder daß das Endliche ist. Aber Etwas oder das Seyn ist nicht mehr abstrakt gesetzt, sondern in sich reflektirt, und entwickelt als Insichseyn, das eine Bestimmung und Beschaffenheit an ihm hat, und noch bestimmter, daß es eine Grenze an ihm hat, welche als das dem Etwas immanente und die Qualität seines Insichseyns ausmachend, die Endlichkeit ist. In diesem Begriffe des endlichen Etwas ist zu sehen, was für Momente enthalten sind. Bestimmung und Beschaffenheit ergaben sich als Seiten für die äußerliche Reflexion; jene enthielt aber schon das Andersseyn als dem Ansich des Etwas angehörig; die Äußerlichkeit des Andersseyns ist einer Seits in der eigenen Innerlichkeit des Etwas, andererseits bleibt sie als Äußerlichkeit unterschieden davon, sie ist noch Äußerlichkeit als solche, aber an dem Etwas. Indem aber ferner das Andersseyn als Grenze, selbst als Negation der Negation, bestimmt ist, so ist das dem Etwas immanente Andersseyn, als die Beziehung der beiden Seiten gesetzt, und die Einheit des Etwas mit sich, dem sowohl die Bestimmung als die Beschaffenheit angehört, seine gegen sich selbst gekehrte Beziehung, die seine immanente Grenze in ihm negirende Beziehung seiner an sich seyenden Bestimmung darauf. Das mit sich identische Insichseyn bezieht sich so auf sich selbst als sein eigenes Nichtseyn, aber als Negation der Negation, als dasselbe negirend, das zugleich Daseyn in ihm behält, denn es ist die Qualität seines Insichseyns. Die eigene Grenze des Etwas, so von ihm als ein Negatives, das zugleich wesentlich ist, gesetzt, ist nicht nur Grenze als solche, sondern Schranke. Aber die Schranke ist nicht allein das als negirt gesetzte; die Negation ist zweischneidig, indem das von ihr als negirt Gesetzte, die Grenze ist; diese nämlich ist überhaupt das Gemeinschaftliche des Etwas und des Anderen, auch Bestimmtheit des Ansichseyns der Bestimmung als solcher. Dieses Ansichseyn hiermit ist als die negative Beziehung auf seine von ihm auch unterschiedene Grenze, auf sich als Schranke, Sollen. Daß die Grenze, die am Etwas überhaupt ist, Schranke sey, muß es zugleich in sich selbst über sie hinausgehen, sich an ihm selbst auf sie als auf ein Nichtseyendes beziehen. Das Daseyn des Etwas liegt ruhig gleichgültig, gleichsam neben seiner Grenze. Etwas geht aber über seine Grenze nur hinaus, insofern es deren Aufgehobenseyn, das gegen sie negative Ansichseyn ist. Und indem sie in der Bestimmung selbst als Schranke ist, geht Etwas damit über sich selbst hinaus.

66Demek ki olması gereken çifte bir belirlenimi içerir: bir kez onu olumsuzlamaya karşı kendinde var olan belirlenim olarak, öbür kez ise aynı belirlenimi, kısıt olarak ondan farklı olan, ama aynı zamanda kendisi de kendinde var olan belirlenim olan bir yokluk olarak.

Sonlu böylece kendi belirleniminin kendi sınırıyla ilişkisi olarak belirlenmiştir; bu ilişkide belirlenim olması gerekendir, sınır kısıttır. İkisi de böylece sonlunun momentleridir; dolayısıyla ikisi de, hem olması gereken hem kısıt, kendileri sonludur. Ama yalnızca kısıt sonlu olarak konmuştur; olması gereken yalnızca kendinde, dolayısıyla bizim için kısıtlıdır. Kendisine zaten içkin olan sınırla ilişkisi yüzünden kısıtlıdır; ama bu kısıtlılığı kendinde varlığın içine sarılıdır; çünkü varoluşu bakımından, yani kısıta karşı belirliliği bakımından kendinde varlık olarak konmuştur.

Olması gereken şey hem vardır hem aynı zamanda yoktur. Var olsaydı, yalnızca olması gerekmekle kalmazdı. Demek ki olması gerekenin özü gereği bir kısıtı vardır. Bu kısıt yabancı bir şey değildir; yalnızca olması gereken şey belirlenimdir; ama bu belirlenim şimdi gerçekte olduğu gibi, yani aynı zamanda yalnızca bir belirlilik olarak konmuştur.

Bir şeyin kendi belirlenimindeki kendinde varlığı böylece olması gerekene iner; çünkü onun kendinde varlığını oluşturan şey, bir ve aynı bakımdan yokluk olarak bulunur. Hem de öyle ki kendi-içinde-varlıkta, yani olumsuzlamanın olumsuzlamasında, o kendinde varlık bir olumsuzlama (olumsuzlayan) olarak ötekiyle birliktir; bu öteki olumsuzlama ise aynı zamanda keyfiyetçe başka olan olarak sınırdır; o birlik de bu yüzden sınırla ilişki olarak bulunur. Sonlunun kısıtı dışsal bir şey değildir; tersine onun kendi belirlenimi aynı zamanda onun kısıtıdır; bu kısıt da hem kendisidir hem olması gerekendir; ikisinin ortak olanıdır, daha doğrusu ikisinin özdeş olduğu şeydir.

Ama dahası sonlu, olması gereken olarak kısıtının ötesine geçer; onun olumsuzlaması olan aynı belirlilik aşılmıştır da ve böylece onun kendinde varlığıdır; sınırı aynı zamanda onun sınırı değildir.

Böylece bir şey, olması gereken olarak kısıtının üstündedir; ama tersinden, kısıtı da yalnızca olması gereken olarak vardır. İkisi birbirinden ayrılamaz. Bir şeyin, belirleniminde olumsuzlamayı taşıdığı ölçüde bir kısıtı vardır; belirlenim de kısıtın aşılmış olmasıdır.

Not.

Olması gereken, son zamanlarda felsefede, özellikle moraliteyle ilgili olarak, genel olarak metafizikte de, kendinde varlığın ya da kendi kendisiyle ilişkinin belirlilikle ya da sınırla özdeşliğinin son ve mutlak kavramı olarak büyük bir rol oynamıştır.

"Yapabilirsin, çünkü yapmalısın": çok şey söylemesi gereken bu deyiş, olması gereken kavramında yatar. Çünkü olması gereken, kısıtın ötesinde olmaktır; sınır onda aşılmıştır; olması gerekenin kendinde varlığı böylece kendisiyle özdeş ilişkidir, dolayısıyla yapabilmenin soyutlamasıdır. — Ama tersi de aynı ölçüde doğrudur: "Yapamazsın, tam da yapman gerektiği için." Çünkü olması gerekende kısıt da kısıt olarak aynı ölçüde yatar; imkânın o formalizmi, kısıtta karşısına çıkan bir realite, keyfiyetçe bir başkalık bulur; ikisinin birbiriyle ilişkisi çelişkidir, dolayısıyla yapamamaktır, daha doğrusu imkânsızlıktır.

66

Das Sollen enthält also die verdoppelte Bestimmung, einmal sie als an sich seyende Bestimmung gegen die Negation, das andere Mal aber dieselbe als ein Nichtseyn, das als Schranke von ihr unterschieden, aber zugleich selbst ansichseyende Bestimmung ist. Das Endliche hat sich so als die Beziehung seiner Bestimmung auf seine Grenze bestimmt; jene ist in dieser Beziehung Sollen, diese ist Schranke. Beide sind so Momente des Endlichen, somit beide selbst endlich, sowohl das Sollen, als die Schranke. Aber nur die Schranke ist als das Endliche gesetzt; das Sollen ist nur an sich, somit für uns, beschränkt. Durch seine Beziehung auf die ihm selbst schon immanente Grenze ist es beschränkt, aber diese seine Beschränkung ist in das Ansichseyn eingehüllt, denn nach seinem Daseyn, d. i. nach seiner Bestimmtheit gegen die Schranke ist es als das Ansichseyn gesetzt. Was seyn soll, ist und ist zugleich nicht. Wenn es wäre, so sollte es nicht bloß seyn. Also das Sollen hat wesentlich eine Schranke. Diese Schranke ist nicht ein Fremdes; das, was nur seyn soll, ist die Bestimmung, die nun gesetzt ist, wie sie in der That ist, nämlich zugleich nur eine Bestimmtheit. Das An-sich-seyn des Etwas in seiner Bestimmung setzt sich also zum Sollen herab, dadurch daß dasselbe, was sein Ansichseyn ausmacht, in einer und derselben Rücksicht als Nichtseyn ist; und zwar so, daß im Insichseyn, der Negation der Negation, jenes Ansichseyn als die eine Negation (das Negirende) Einheit mit der anderen ist, die zugleich als qualitativ andere, Grenze ist, wodurch jene Einheit als Beziehung auf sie ist. Die Schranke des Endlichen ist nicht ein Äußeres, sondern seine eigene Bestimmung ist auch seine Schranke; und diese ist sowohl sie selbst als auch Sollen; sie ist das Gemeinschaftliche beider, oder vielmehr das, worin beide identisch sind. Als Sollen geht nun aber ferner das Endliche über seine Schranke hinaus; dieselbe Bestimmtheit, welche seine Negation ist, ist auch aufgehoben, und ist so sein Ansichseyn; seine Grenze ist auch nicht seine Grenze. Als Sollen ist somit Etwas über seine Schranke erhaben, umgekehrt hat es aber nur als Sollen seine Schranke. Beides ist untrennbar. Etwas hat insofern eine Schranke, als es in seiner Bestimmung die Negation hat, und die Bestimmung ist auch das Aufgehobenseyn der Schranke. Anmerkung. Das Sollen hat neuerlich eine große Rolle in der Philosophie, vornehmlich in Beziehung auf Moralität, und metaphysisch überhaupt auch als der letzte und absolute Begriff von der Identität des Ansichseyns oder der Beziehung auf sich selbst und der Bestimmtheit oder der Grenze gespielt. Du kannst, weil du sollst,--dieser Ausdruck, der viel sagen sollte, liegt im Begriffe des Sollens. Denn das Sollen ist das Hinausseyn über die Schranke; die Grenze ist in demselben aufgehoben, das Ansichseyn des Sollens ist so identische Beziehung auf sich, somit die Abstraktion des Könnens.--Aber umgekehrt ist es eben so richtig: Du kannst nicht, eben weil du sollst. Denn im Sollen liegt ebenso sehr die Schranke als Schranke; jener Formalismus der Möglichkeit hat an ihr eine Realität, ein qualitatives Andersseyn, sich gegenüber, und die Beziehung beider auf einander ist der Widerspruch, somit das Nicht-Können oder vielmehr die Unmöglichkeit.

67Olması gerekende sonluluğun ötesine geçiş, yani sonsuzluk başlar. Olması gereken, daha ileri gelişimde, o imkânsızlık yüzünden, sonsuza ilerleme olarak kendini gösteren şeydir.

Kısıtın ve olması gerekenin biçimiyle ilgili iki önyargı daha yakından eleştirilebilir. Önce düşünmenin, aklın vb. kısıtlarına çok önem verilir ve kısıtın ötesine geçilemeyeceği ileri sürülür. Bu iddiada, bir şeyin kısıt olarak belirlenmesinin kendisinde onun ötesine zaten geçilmiş olduğunun farkında olmamak yatar. Çünkü bir belirlilik, bir sınır, ancak genel olarak kendi başkasıyla, yani kendi kısıtsızıyla karşıtlık içinde kısıt olarak belirlenir; bir kısıtın başkası, tam da onun ötesidir. Taş, maden kendi kısıtının ötesinde değildir; çünkü kısıt onun için kısıt değildir. Ama anlama yetisine dayanan düşünmenin, kısıtın ötesine geçilemeyeceği yolundaki bu genel önermelerinde düşünme, kavramda neyin yattığını görmek için kendini zahmete sokmak istemezse, gerçekliğe başvurulabilir; bu önermeler orada en gerçek dışı şeyler olarak görünür. Düşünme, gerçeklikten daha yüksek bir şey olmak, ondan uzak, daha yüksek bölgelerde durmak zorunda tutulduğu, yani kendisi bir olması gereken olarak belirlendiği için, bir yandan kavrama ilerlemez, öte yandan da hem gerçekliğe hem kavrama karşı aynı ölçüde hakikatsiz bir tavır alır. — Taş düşünmediği, hatta duyumlamadığı için, kısıtlılığı kendisi için bir kısıt değildir; yani onda, sahip olmadığı duyum, tasavvur, düşünme vb. için bir olumsuzlama değildir. Ama taş da bir şey olarak, belirlenimi ya da kendinde varlığı ile varoluşu diye ayrılmıştır ve bu ölçüde o da kısıtının ötesine geçer: kendinde olduğu kavram, kendi başkasıyla özdeşliği içerir. Asitlenebilir bir bazsa, oksitlenebilir, nötrleştirilebilir vb. Oksitlenmede, nötrleşmede vb. yalnızca baz olarak var olma kısıtı aşılır; taş bunun ötesine geçer. Tıpkı asidin asit olma kısıtını aşması gibi; asitte de kostik bazda da kısıtlarının ötesine geçmeye yönelik olması gereken öyle mevcuttur ki bunlar ancak zorla, susuz, yani hiç nötr olmayan saf asit ve kostik baz olarak tutulabilirler.

Ama bir mevcudiyet kavramı yalnızca soyut kendinde varlık olarak değil, kendi için var olan bütünlük olarak, dürtü, hayat, duyum, tasavvur vb. olarak içeriyorsa, kısıtın ötesinde olmayı ve onun ötesine geçmeyi kendisi kendinden gerçekleştirir. Bitki tohum olma kısıtının ötesine, aynı şekilde çiçek, meyve, yaprak olma kısıtının ötesine geçer; tohum açılıp gelişmiş bitki olur, çiçek solar vb. Açlığın, susuzluğun vb. kısıtı içindeki duyumlayan varlık, bu kısıtın ötesine geçme dürtüsüdür ve bu ötesine geçişi gerçekleştirir. Acı duyumlar; acı duyumlamak da duyumlayan tabiatın ayrıcalığıdır. Acı, onun benliğindeki bir olumsuzlamadır ve duygusunda bir kısıt olarak belirlenmiştir; çünkü duyumlayan varlık kendi benliğinin duygusuna sahiptir; bu duygu ise o belirliliğin ötesinde olan bütünlüktür. Onun ötesinde olmasaydı, onu kendi olumsuzlaması olarak duyumlamaz ve acı çekmezdi. — Oysa akıl, düşünme, kısıtın ötesine geçemeyecekmiş! Küllî olan, kendi için tikelliğin, yani bütün tikelliğin ötesinde olan akıl, kısıtın ötesine geçmekten başka bir şey değildir. — Elbette kısıtın her ötesine geçiş ve ötesinde oluş ondan hakiki bir kurtuluş, hakiki bir olumlama değildir; olması gerekenin kendisi de, genel olarak soyutlama da böyle eksik bir ötesine geçiştir. Ama kısıtın ötesine geçilemeyeceği yolundaki aynı ölçüde soyut güvenceye karşı tamamen soyut küllîye işaret etmek yeter; sonlunun ötesine geçilemeyeceği yolundaki güvenceye karşı ise genel olarak sonsuza işaret etmek bile yeter.

67

Im Sollen beginnt das Hinausgehen über die Endlichkeit, die Unendlichkeit. Das Sollen ist dasjenige, was sich in weiterer Entwickelung, nach jener Unmöglichkeit als der Progreß ins Unendliche darstellt. In Ansehung der Form der Schranke und des Sollens können zwei Vorurtheile näher gerügt werden. Es pflegt zuerst viel auf die Schranken des Denkens, der Vernunft u.s.f. gehalten zu werden, und es wird behauptet, es könne über die Schranke nicht hinausgegangen werden. In dieser Behauptung liegt die Bewußtlosigkeit, daß darin selbst, daß etwas als Schranke bestimmt ist, darüber bereits hinausgegangen ist. Denn eine Bestimmtheit, Grenze, ist als Schranke nur bestimmt, im Gegensatz gegen sein Anderes überhaupt, also gegen sein Unbeschränktes; das Andere einer Schranke ist eben das Hinaus über dieselbe. Der Stein, das Metall ist nicht über seine Schranke hinaus, darum weil sie für ihn nicht Schranke ist. Wenn jedoch bei solchen allgemeinen Sätzen des verständigen Denkens, daß über die Schranke nicht hinausgegangen werden könne, das Denken sich nicht anwenden will, um zu sehen, was im Begriffe liegt, so kann an die Wirklichkeit verwiesen werden, wo denn solche Sätze sich als das Unwirklichste zeigen. Dadurch eben, daß das Denken etwas Höheres, als die Wirklichkeit seyn, von ihr sich entfernt in höheren Regionen halten soll, dasselbe also selbst als ein Sollen bestimmt ist, geht es einer Seits nicht zum Begriffe fort, und geschieht ihm andererseits, daß es sich ebenso unwahr gegen die Wirklichkeit als gegen den Begriff verhält.--Weil der Stein nicht denkt, nicht einmal empfindet, ist seine Beschränktheit für ihn keine Schranke, d. h. in ihm nicht eine Negation für die Empfindung, Vorstellung, Denken u.s.f. die er nicht hat. Aber auch selbst der Stein ist als Etwas in seine Bestimmung oder sein Ansichseyn und sein Daseyn unterschieden, und insofern geht auch er über seine Schranke hinaus; der Begriff der er an sich ist, enthält die Identität mit seinem Anderen. Ist er eine säurungsfähige Basis, so ist er oxidirbar, neutralisirbar u.s.f. In der Oxidation, Neutralisation u.s.f. hebt sich seine Schranke, nur als Basis da zu seyn, auf; er geht darüber hinaus; sowie die Säure ihre Schranke als Säure zu seyn aufhebt, und es ist in ihr wie in der kaustischen Basis sosehr das Sollen, über ihre Schranke hinauszugehen, vorhanden, daß sie nur mit Gewalt als--wasserlose, d. i. rein nicht neutrale--Säure und kaustische Basis festgehalten werden können. Enthält aber eine Existenz den Begriff nicht bloß als abstraktes Ansichseyn, sondern als für sich seyende Totalität, als Trieb, als Leben, Empfindung, Vorstellen u.s.f., so vollbringt sie selbst aus ihr dieß, über die Schranke hinaus zu seyn und hinaus zu gehen. Die Pflanze geht über die Schranke, als Keim zu seyn, ebenso über die, als Blüthe, als Frucht, als Blatt zu seyn, hinaus; der Keim wird entfaltete Pflanze, die Blüthe verblüht u.s.f. Das Empfindende in der Schranke des Hungers, Durstes u.s.f. ist der Trieb über diese Schranke hinauszugehen und vollführt dieß Hinausgehen. Es empfindet Schmerz, und das Vorrecht empfindender Natur ist Schmerz zu empfinden; es ist eine Negation in seinem Selbst, und sie ist als eine Schranke in seinem Gefühle bestimmt, eben weil das Empfindende das Gefühl seiner Selbst hat, welches die Totalität ist, das über jene Bestimmtheit hinaus ist. Wäre es nicht darüber hinaus, so empfände es dieselbe nicht als seine Negation und hätte keinen Schmerz.--Die Vernunft aber, das Denken, sollte nicht über die Schranke hinausgehen können,--sie, die das Allgemeine, das für sich über die, d. i. über alle Besonderheit hinaus ist, nur das Hinausgehen über die Schranke ist.--Freilich ist nicht jedes Hinausgehen und Hinausseyn über die Schranke eine wahrhafte Befreiung von derselben, wahrhafte Affirmation; schon das Sollen selbst ist ein solches unvollkommenes Hinausgehen, und die Abstraktion überhaupt. Aber das Hinweisen auf das ganz abstrakte Allgemeine reicht aus gegen die ebenso abstrakte Versicherung, es könne nicht über die Schranke hinausgegangen werden, oder schon das Hinweisen auf das Unendliche überhaupt gegen die Versicherung, daß nicht über das Endliche hinausgegangen werden könne.

68Burada Leibniz'in zekice görünen bir buluşu anılabilir: Bir mıknatısın bilinci olsaydı, kuzeye yönelişini kendi iradesinin bir belirlenimi, hürriyetinin bir kanunu sayardı. Tersine, bilinci, dolayısıyla iradesi ve hürriyeti olsaydı, düşünen bir varlık olurdu; bu durumda mekân onun için bütün yönleri içeren küllî mekân olurdu ve kuzeye doğru tek yön daha çok onun hürriyeti için bir kısıt olurdu; tıpkı bir yerde tutulmanın insan için bir kısıt olması, bitki içinse olmaması gibi.

Öte yandan olması gereken, kısıtın ötesine geçiştir, ama kendisi de yalnızca sonlu bir ötesine geçiş. Bu yüzden yeri ve geçerliliği sonluluk alanındadır; orada kendinde varlığı kısıtlı olana karşı sağlam tutar ve onu hiç mesabesinde olana karşı kural ve özsel olan olarak ileri sürer. Vazife, tikel iradeye, bencil arzuya ve keyfî çıkara karşı yöneltilmiş bir olması gerekendir; irade, oynaklığı içinde kendini hakiki olandan yalıtabildiği ölçüde, hakiki olan ona bir olması gereken olarak gösterilir. Ahlâkın olması gerekenini bu kadar yüksek tutanlar ve olması gerekenin son ve hakiki şey olarak tanınmamasıyla moralitenin yıkılacağını sananlar, tıpkı var olan her şeye karşı bir olması gereken, dolayısıyla bir daha-iyi-bilme ileri sürebilmekten anlama yetileri bitmez tükenmez bir tatmin duyan ve bu yüzden olması gerekeni ellerinden aldırmak istemeyen akıl yürütücüler gibi, kendi çevrelerinin sonluluğu için olması gerekenin tamamen tanındığını görmezler. — Ama gerçekliğin kendisinde akıllılığın ve kanunun durumu, bunlar yalnızca olmaları gereken şeylermiş gibi bu kadar acıklı değildir — böyle olsaydı geriye yalnızca kendinde varlığın soyutu kalırdı —; olması gerekenin kendi üzerinde sürüp gittiği, ya da aynı anlama gelmek üzere, sonluluğun mutlak olduğu da doğru değildir. Kant ve Fichte felsefesi, aklın çelişkilerinin çözümünün en yüksek noktası olarak olması gerekeni gösterir; oysa bu daha çok yalnızca sonlulukta, dolayısıyla çelişkide direnmenin bakış açısıdır.

3. Sonlunun Sonsuza Geçişi

Olması gereken kendi başına kısıtı, kısıt da olması gerekeni içerir. Birbirleriyle ilişkileri, ikisini de kendi-içinde-varlığında kapsayan sonlunun kendisidir. Sonlunun belirleniminin bu momentleri birbirine keyfiyetçe karşıttır: kısıt olması gerekenin olumsuzu, olması gereken de aynı şekilde kısıtın olumsuzu olarak belirlenmiştir. Sonlu böylece kendi içinde kendi kendisinin çelişkisidir; kendini aşar, yok olur. Ama onun bu sonucu, yani genel olarak olumsuz, α) onun belirleniminin kendisidir; çünkü olumsuzun olumsuzudur. Böylece sonlu, yok oluşta yok olup gitmiş değildir; önce yalnızca başka bir sonlu olmuştur; ama bu da aynı şekilde yok oluştur, başka bir sonluya geçiştir, ve böyle devam eder, belki sonsuza dek. Ama β) bu sonuca daha yakından bakılırsa, sonlu kendi yok oluşunda, yani kendi kendisinin bu olumsuzlamasında, kendi kendinde varlığına ulaşmıştır; bunda kendi kendisiyle birleşmiştir. Momentlerinin her biri tam da bu sonucu içerir: olması gereken kısıtın, yani kendi kendisinin ötesine geçer; ama onun ötesi, ya da onun başkası, yalnızca kısıtın kendisidir. Kısıt ise dolaysız olarak kendi ötesine, kendi başkasına işaret eder; bu başkası olması gerekendir; ama olması gereken de kendinde varlıkla varoluşun, kısıttaki ikiye bölünmenin aynısıdır, kısıtla aynı şeydir; demek ki kısıt kendi ötesine geçerken de yalnızca kendisiyle birleşir. Kendisiyle bu özdeşlik, yani olumsuzlamanın olumsuzlaması, olumlayıcı varlıktır; böylece ilk olumsuzlamayı belirliliği olarak taşıması gereken sonlunun başkasıdır; — o başkası sonsuzdur.

68

Es kann hierbei ein sinnreich scheinender Einfall Leibnitzens erwähnt werden,--wenn ein Magnet Bewußtseyn hätte, so würde derselbe seine Richtung nach Norden für eine Bestimmung seines Willens, ein Gesetz seiner Freyheit ansehen. Vielmehr wenn er Bewußtseyn damit Willen und Freiheit hätte, wäre er denkend, somit würde der Raum für ihn als allgemeiner alle Richtung enthaltender, und damit die eine Richtung nach Norden vielmehr als eine Schranke für seine Freyheit seyn, so sehr als es für den Menschen eine Schranke auf einer Stelle festgehalten zu werden, für die Pflanze aber nicht ist. Das Sollen andererseits ist das Hinausgehen über die Schranke, aber ein selbst nur endliches Hinausgehen. Es hat daher seine Stelle und sein Gelten im Felde der Endlichkeit, wo es das Ansichseyn gegen das Beschränkte festhält und es als die Regel und das Wesentliche gegen das Nichtige behauptet. Die Pflicht ist ein Sollen gegen den besonderen Willen, gegen die selbstsüchtige Begierde und das willkürliche Interesse gekehrt; dem Willen, insofern er in seiner Beweglichkeit sich vom Wahrhaften isoliren kann, wird dieses als ein Sollen vorgehalten. Diejenigen, welche das Sollen der Moral so hoch halten, und darin, daß das Sollen nicht als Letztes und Wahrhaftes anerkannt wird, meinen, daß die Moralität zerstört werden solle, sowie die Raisonneurs, deren Verstand sich die unaufhörliche Befriedigung giebt, gegen Alles, was da ist, ein Sollen und somit ein Besser-wissen vorbringen zu können, die sich das Sollen darum ebenso wenig wollen rauben lassen, sehen nicht, daß für die Endlichkeit ihrer Kreise das Sollen vollkommen anerkannt wird.--Aber in der Wirklichkeit selbst steht es nicht so traurig um Vernünftigkeit und Gesetz, daß sie nur seyn sollten, dabei bleibt nur das Abstraktum des Ansichseyns,--so wenig als daß das Sollen an ihm selbst perennirend und, was dasselbe ist, die Endlichkeit absolut wäre. Die Kantische und Fichtesche Philosophie giebt als den höchsten Punkt der Auflösung der Widersprüche der Vernunft das Sollen an, was aber vielmehr nur der Standpunkt des Beharrens in der Endlichkeit und damit im Widerspruche, ist. 3. Übergang des Endlichen in das Unendliche. Das Sollen für sich enthält die Schranke, und die Schranke das Sollen. Ihre Beziehung auf einander ist das Endliche selbst, das sie beide in seinem Insichseyn enthält. Diese Momente seiner Bestimmung sind sich qualitativ entgegengesetzt; die Schranke ist bestimmt als das Negative des Sollens, und das Sollen ebenso als das Negative der Schranke. Das Endliche ist so der Widerspruch seiner in sich; es hebt sich auf, vergeht. Aber dieß sein Resultat, das Negative überhaupt, ist α) seine Bestimmung selbst; denn es ist das Negative des Negativen. So ist das Endliche in dem Vergehen nicht vergangen; es ist zunächst nur ein anderes Endliches geworden, welches aber ebenso das Vergehen als Übergehen in ein anderes Endliches ist, und so fort, etwa ins Unendliche. Aber β) näher dieß Resultat betrachtet, so hat das Endliche in seinem Vergehen, dieser Negation seiner selbst, sein Ansichseyn erreicht, es ist darin mit sich selbst zusammengegangen. Jedes seiner Momente enthält eben dieß Resultat; das Sollen geht über die Schranke, d. i. über sich selbst hinaus; über es hinaus aber oder sein Anderes ist nur die Schranke selbst. Die Schranke aber weist über sich selbst unmittelbar hinaus zu seinem Anderen, welches das Sollen ist; dieses aber ist dieselbe Entzweiung des Ansichseyns und des Daseyns wie die Schranke, ist dasselbe; über sich hinaus geht sie daher ebenso nur mit sich zusammen. Diese Identität mit sich, die Negation der Negation, ist affirmatives Seyn, so das Andere des Endlichen, als welches die erste Negation zu seiner Bestimmtheit haben soll;--jenes Andere ist das Unendliche.

69C. Sonsuzluk

Sonsuz, basit kavramıyla, önce mutlakın yeni bir tarifi olarak görülebilir: belirlenimsiz kendisiyle ilişki olarak, varlık ve oluş olarak konmuştur. Varoluşun biçimleri, mutlakın tarifleri sayılabilecek belirlenimler dizisinde yer almaz; çünkü o alanın biçimleri kendi başlarına dolaysız olarak yalnızca belirlilikler, genel olarak sonlu belirlilikler olarak konmuştur. Sonsuz ise mutlak olarak mutlak sayılır; çünkü açıkça sonlunun olumsuzlaması olarak belirlenmiştir: sonsuzda, varlığın ve oluşun — kendi üzerlerinde bir kısıtlılık taşımasalar ya da göstermeseler bile — belki yatkın olabilecekleri kısıtlılığa açıkça değinilmiş ve böyle bir kısıtlılık onda olumsuzlanmıştır.

Ama bununla sonsuz gerçekte henüz kısıtlılıktan ve sonluluktan kurtulmuş değildir. Asıl mesele, sonsuzluğun hakiki kavramını kötü sonsuzluktan, aklın sonsuzunu anlama yetisinin sonsuzundan ayırmaktır. Anlama yetisinin sonsuzu sonlulaştırılmış sonsuzdur; sonsuzun, tam da sonludan saf ve uzak tutulmak istendiği için yalnızca sonlulaştırıldığı ortaya çıkacaktır.

Sonsuz,

a. basit belirlenimiyle, sonlunun olumsuzlaması olarak olumludur;

b. ama bununla sonluyla karşılıklı belirlenim içindedir ve soyut, tek yanlı sonsuzdur;

c. bu sonsuzun da sonlunun da tek bir süreç olarak kendini aşması ise hakiki sonsuzdur.

a. Genel Olarak Sonsuz

Sonsuz, olumsuzlamanın olumsuzlamasıdır, olumludur; kendini kısıtlılıktan yeniden kurmuş olan varlıktır. Sonsuz vardır, hem de ilk dolaysız varlıktan daha yoğun bir anlamda; o hakiki varlıktır, kısıttan yükseliştir. Sonsuz adı anılınca gönülde ve tinde ışık doğar; çünkü tin bunda yalnızca soyut olarak kendi yanında olmakla kalmaz, kendi kendisine, kendi düşünmesinin, küllîliğinin, hürriyetinin ışığına yükselir.

Sonsuzun kavramı için önce şu sonuç çıkmıştı: varoluş kendi kendinde varlığında kendini sonlu olarak belirler ve kısıtın ötesine geçer. Kendi ötesine geçmek, kendi olumsuzlamasını olumsuzlamak ve sonsuz olmak, sonlunun kendi tabiatıdır. Böylece sonsuz, sonlunun üstünde kendi başına bitmiş bir şey olarak durmaz; sonlu da onun dışında ya da altında kalışını sürdürmez. Sonludan sonsuza yalnızca öznel bir akıl olarak da geçmeyiz. Sonsuzun bir akıl kavramı olduğu ve akıl sayesinde zamansal olanın üstüne yükseldiğimiz söylendiğinde olduğu gibi, bu yükseliş sonluya hiçbir zarar vermeden gerçekleşir; ona dışsal kalan bu yükseliş sonluyu hiç ilgilendirmez. Ama sonlunun kendisi sonsuzluğa yükseltildiği ölçüde, bunu ona yapan yabancı bir güç değildir; tersine kendisiyle kısıt olarak — hem böyle olarak kısıt hem olması gereken olarak — ilişki kurmak ve onun ötesine geçmek, daha doğrusu kendisiyle ilişki olarak kısıtı olumsuzlamış ve onun ötesinde olmak, sonlunun tabiatıdır. Sonsuzluk, genel olarak sonluluğun aşılmasıyla genel olarak meydana gelmez; tersine sonlu yalnızca, kendi tabiatı gereği bizzat sonsuz olmaktan ibarettir. Sonsuzluk onun olumlayıcı belirlenimidir, onun gerçekte kendinde olduğu şeydir.

69

C. Die Unendlichkeit Das Unendliche in seinem einfachen Begriff kann zunächst als eine neue Definition des Absoluten angesehen werden; es ist als die bestimmungslose Beziehung auf sich gesetzt als Seyn und Werden. Die Formen des Daseyns fallen aus in der Reihe der Bestimmungen, die für Definitionen des Absoluten angesehen werden können, da die Formen jener Sphäre für sich unmittelbar nur als Bestimmtheiten, als endliche überhaupt, gesetzt sind. Das Unendliche aber gilt schlechthin für absolut, da es ausdrücklich als Negation des Endlichen bestimmt ist, hiermit auf die Beschränktheit, deren das Seyn und Werden, wenn sie auch an ihnen keine Beschränktheit haben oder zeigen, doch etwa fähig seyn könnten, im Unendlichen ausdrücklich Beziehung genommen und eine solche an ihm negirt ist. Damit aber selbst ist das Unendliche nicht schon in der That der Beschränktheit und Endlichkeit entnommen; die Hauptsache ist, den wahrhaften Begriff der Unendlichkeit von der schlechten Unendlichkeit, das Unendliche der Vernunft von dem Unendlichen des Verstandes zu unterscheiden; doch Letzteres ist das verendlichte Unendliche, und es wird sich ergeben, daß eben indem das Unendliche vom Endlichen rein und entfernt gehalten werden soll, es nur verendlicht wird. Das Unendliche ist a. in einfacher Bestimmung das Affirmative als Negation des Endlichen; b. es ist aber damit in Wechselbestimmung mit dem Endlichen, und ist das abstrakte, einseitige Unendliche; c. das Sich-aufheben dieses Unendlichen, wie des Endlichen als Ein Proceß,--ist das wahrhafte Unendliche. a. Das Unendliche überhaupt. Das Unendliche ist die Negation der Negation, das Affirmative, das Seyn, das sich aus der Beschränktheit wieder hergestellt hat. Das Unendliche ist, und in intensiverem Sinn als das erste unmittelbare Seyn; es ist das wahrhafte Seyn; die Erhebung aus der Schranke. Bei dem Namen des Unendlichen geht dem Gemüth und dem Geiste sein Licht auf, denn er ist darin nicht nur abstrakt bei sich, sondern erhebt sich zu sich selbst, zum Lichte seines Denkens, seiner Allgemeinheit, seiner Freiheit. Zuerst hat sich für den Begriff des Unendlichen ergeben, daß das Daseyn in seinem Ansichseyn sich als Endliches bestimmt, und über die Schranke hinausgeht. Es ist die Natur des Endlichen selbst, über sich hinauszugehen, seine Negation zu negiren und unendlich zu werden. Das Unendliche steht somit nicht als ein für sich Fertiges über dem Endlichen, so daß das Endliche außer oder unter jenem sein Bleiben hätte und behielte. Noch gehen wir nur als eine subjektive Vernunft über das Endliche ins Unendliche hinaus. Wie wenn man sagt, daß das Unendliche der Vernunftbegriff sey, und wir uns durch die Vernunft über das Zeitliche erheben, so läßt man dieß ganz unbeschadet des Endlichen geschehen, welches jene ihm äußerlich bleibende Erhebung nichts angeht. Insofern aber das Endliche selbst in die Unendlichkeit erhoben wird, ist es eben so wenig eine fremde Gewalt, welche ihm dieß anthut, sondern es ist dieß seine Natur, sich auf sich als Schranke, sowohl als Schranke als solche, wie als Sollen, zu beziehen, und über dieselbe hinauszugehen, oder vielmehr als Beziehung auf sich sie negirt zu haben und über sie hinaus zu seyn. Nicht im Aufheben der Endlichkeit überhaupt wird die Unendlichkeit überhaupt, sondern das Endliche ist nur dieß, selbst durch seine Natur dazu zu werden. Die Unendlichkeit ist seine affirmative Bestimmung, das was es wahrhaft an sich ist.

70Böylece sonlu sonsuzda kaybolmuştur ve var olan yalnızca sonsuzdur.

b. Sonlu ile Sonsuzun Karşılıklı Belirlenimi

Sonsuz vardır; bu dolaysızlığı içinde aynı zamanda bir başkasının, sonlunun olumsuzlamasıdır. Böylece, var olan olarak ve aynı zamanda bir başkasının yokluğu olarak, genel olarak belirli bir şey olarak bir şey kategorisine geri düşmüştür; daha yakından bakılırsa, kendi içine yansımış, genel olarak belirliliğin aşılması aracılığıyla sonuç olarak çıkan varoluş, dolayısıyla kendi belirliliğinden ayrılmış varoluş olarak konduğu için, sınırı olan bir şey kategorisine geri düşmüştür. Bu belirliliğe göre sonlu, sonsuzun karşısında reel bir varoluş olarak durur; böylece birbirinin dışında kalan şeyler olarak keyfiyetçe bir ilişki içinde dururlar; sonsuzun dolaysız varlığı, kendi olumsuzlamasının, yani önce sonsuzda kaybolmuş görünen sonlunun varlığını yeniden uyandırır.

Ama sonsuz ve sonlu yalnızca bu ilişki kategorileri içinde değildir; iki yan, birbirine karşı yalnızca başkalar olmaktan daha ileri belirlenmiştir. Şöyle ki sonlu, kısıt olarak konmuş kısıttır; kendi kendinde varlığına geçme, sonsuz olma belirlenimiyle konmuş varoluştur. Sonsuzluk, sonlunun hiçidir, onun kendinde varlığı ve olması gerekenidir; ama bu olması gereken aynı zamanda kendi içine yansımış olarak, yerine getirilmiş olması gerekendir, yalnızca kendisiyle ilişki kuran, tamamen olumlayıcı varlıktır. Sonsuzlukta şu tatmin vardır: bütün belirlilik, değişim, bütün kısıt ve onunla birlikte olması gerekenin kendisi kaybolmuş, aşılmış, sonlunun hiçi konmuştur. Kendinde varlık, sonlunun bu olumsuzlaması olarak belirlenmiştir; böylece olumsuzlamanın olumsuzlaması olarak kendi içinde olumludur. Ama bu olumlama, keyfiyetçe dolaysız kendisiyle ilişki, yani varlık olarak bulunur; bu yüzden sonsuz, sonluyu bir başka olarak karşısında bulunduran kategoriye geri götürülmüştür; onun olumsuz tabiatı, var olan, dolayısıyla ilk ve dolaysız olumsuzlama olarak konmuştur. Sonsuz bu şekilde sonluya karşıtlıkla yüklüdür; sonlu ise, başka olarak, kendi kendinde varlığında, yani sonsuzda aynı zamanda aşılmış olarak konmuş olsa da, aynı zamanda belirli, reel varoluş olarak kalır; sonsuz ise sonlu-olmayandır: olumsuzlama belirliliği içinde bir varlık. Sonluya, yani var olan belirliliklerin, realitelerin çevresine karşı sonsuz belirsiz boşluktur, sonlunun ötesidir; bu öte, kendinde varlığını, belirli bir varoluş olan kendi varoluşu üzerinde taşımaz.

Sonsuz, sonluya karşı böylece birbirine karşı başkaların keyfiyetçe ilişkisi içinde konunca, kötü sonsuz, anlama yetisinin sonsuzu diye adlandırılmalıdır; anlama yetisi için bu, en yüksek, mutlak hakikat sayılır. Anlama yetisi tatmine hakikatin uzlaşmasında ulaştığını sanırken uzlaşmamış, çözülmemiş, mutlak bir çelişkinin içinde bulunduğunu fark etmeliydi; bunu ona, kendi kategorilerini uygulamaya ve açımlamaya giriştiği anda her yandan düştüğü çelişkiler göstermeliydi.

70

So ist das Endliche im Unendlichen verschwunden, und was ist, ist nur das Unendliche. b. Wechselbestimmung des Endlichen und Unendlichen. Das Unendliche ist; in dieser Unmittelbarkeit ist es zugleich die Negation eines Andern, des Endlichen. So als seyend und zugleich als Nichtseyn eines Andern ist es in die Kategorie des Etwas als eines bestimmten überhaupt, näher weil es das in sich-reflektirte, vermittelst des Aufhebens der Bestimmtheit überhaupt resultirende Daseyn, hiermit als das von seiner Bestimmtheit unterschiedene Daseyn gesetzt ist,--in die Kategorie des Etwas mit einer Grenze, zurückgefallen. Das Endliche steht nach dieser Bestimmtheit dem Unendlichen als reales Daseyn gegenüber; so stehen sie in qualitativer Beziehung als außer einander bleibende; das unmittelbare Seyn des Unendlichen erweckt das Seyn seiner Negation, des Endlichen wieder, das zunächst im Unendlichen verschwunden schien. Aber das Unendliche und Endliche sind nicht nur in diesen Kategorien der Beziehung; die beiden Seiten sind weiter bestimmt, als bloß Andere gegeneinander zu seyn. Das Endliche ist nämlich die als Schranke gesetzte Schranke, es ist das Daseyn mit der Bestimmung gesetzt in sein Ansichseyn überzugehen, unendlich zu werden. Die Unendlichkeit ist das Nichts des Endlichen, dessen Ansichseyn und Sollen, aber dieses zugleich als in sich reflektirt, das ausgeführte Sollen, nur sich auf sich beziehendes ganz affirmatives Seyn. In der Unendlichkeit ist die Befriedigung vorhanden, daß alle Bestimmtheit, Veränderung, alle Schranke und mit ihr das Sollen selbst verschwunden, als aufgehoben, das Nichts des Endlichen gesetzt ist. Als diese Negation des Endlichen ist das Ansichseyn bestimmt, welches so als Negation der Negation in sich affirmativ ist. Diese Affirmation jedoch ist als qualitativ unmittelbare Beziehung auf sich; Seyn; hierdurch ist das Unendliche auf die Kategorie zurückgeführt, daß es das Endliche als ein Anderes sich gegenüber hat; seine negative Natur ist als die seyende, hiermit erste und unmittelbare Negation gesetzt. Das Unendliche ist auf diese Weise mit dem Gegensatze gegen das Endliche behaftet, welches, als Anderes, das bestimmte, reale Daseyn zugleich bleibt, obschon es in seinem Ansichseyn, dem Unendlichen, zugleich als aufgehoben gesetzt ist; dieses ist das Nicht-endliche; --ein Seyn in der Bestimmtheit der Negation. Gegen das Endliche, den Kreis der seyenden Bestimmtheiten, der Realitäten, ist das Unendliche das unbestimmte Leere, das Jenseits des Endlichen, welches sein Ansichseyn nicht an seinem Daseyn, das ein bestimmtes ist, hat. So das Unendliche gegen das Endliche in qualitativer Beziehung von Anderen zu einander gesetzt, ist es das Schlecht-Unendliche, das Unendliche des Verstandes zu nennen, dem es für die höchste, für die absolute Wahrheit gilt; ihn zum Bewußtseyn darüber zu bringen, daß, indem er seine Befriedigung in der Versöhnung der Wahrheit erreicht zu haben meint, er in dem unversöhnten, unaufgelösten, absoluten Widerspruche sich befindet, müßten die Widersprüche bewirken, in die er nach allen Seiten verfällt, so wie er sich auf die Anwendung und Explikation dieser seiner Kategorien einläßt.

71Bu çelişki, sonsuzun karşısında sonlunun varoluş olarak kalmasında hemen mevcuttur; böylece iki belirlilik vardır; iki dünya vardır, sonsuz bir dünya ve sonlu bir dünya; ilişkileri içinde sonsuz yalnızca sonlunun sınırıdır ve bununla yalnızca belirli, kendisi sonlu bir sonsuzdur.

Bu çelişki içeriğini daha açık biçimlere doğru geliştirir. — Sonlu, reel varoluştur; kendi yokluğuna, sonsuza geçildiğinde de öyle kalır. Sonsuz ise, gösterildiği gibi, sonluya karşı belirliliği olarak yalnızca ilk, dolaysız olumsuzlamayı taşır; tıpkı sonlunun da bu olumsuzlamaya karşı, olumsuzlanmış olarak, yalnızca bir başkası anlamını taşıması ve bu yüzden hâlâ bir şey olması gibi. Böylece bu sonlu dünyadan yükselen anlama yetisi kendi en yükseğine, sonsuza çıktığında, bu sonlu dünya onun için bir beri yan olarak yerinde kalır; öyle ki sonsuz yalnızca sonlunun üstüne konmuş, ondan ayrılmıştır ve tam bununla sonlu da sonsuzdan ayrılmıştır. İkisi ayrı yerlere konmuştur: sonlu buradaki varoluş olarak; sonsuz ise, sonlunun kendindesi olmakla birlikte, bir öte olarak bulanık, ulaşılamaz bir uzaklığa; sonlu bu uzaklığın dışında bulunur ve orada kalır.

Böyle ayrılmış olarak, tam da onları birbirinden ayıran olumsuzlama sayesinde, özü gereği aynı ölçüde birbirleriyle ilişkilidirler. Onları, yani kendi içine yansımış bir şeyleri birbiriyle ilişkilendiren bu olumsuzlama, birinin ötekine karşı karşılıklı sınırıdır; hem de öyle ki her biri sınırı yalnızca ötekine karşı kendi üzerinde taşımaz; olumsuzlama onların kendinde varlığıdır; her biri sınırı böylece, ötekinden ayrılmışlığı içinde, kendi başına kendi üzerinde taşır. Ama sınır ilk olumsuzlamadır; böylece ikisi de kendi kendilerinde sınırlanmış, sonludur. Ne var ki her biri, kendisiyle olumlayıcı olarak ilişki kuran olarak, sınırının da olumsuzlamasıdır; böylece sınırı kendi yokluğu olarak dolaysız olarak kendinden iter ve ondan keyfiyetçe ayrılarak onu kendi dışında başka bir varlık olarak koyar: sonlu kendi yokluğunu bu sonsuz olarak, sonsuz da aynı şekilde sonlu olarak. Sonludan sonsuza zorunlu olarak, yani sonlunun belirlenimi gereği geçildiği ve sonlunun kendinde varlığa yükseltildiği kolayca kabul edilir. Çünkü sonlu, kalıcı varoluş olarak, ama aynı zamanda kendinde hiç mesabesinde olan, dolayısıyla belirlenimi gereği çözülen olarak belirlenmiştir; sonsuz ise olumsuzlama ve sınırla yüklü olarak belirlenmiş olsa da, aynı zamanda kendinde var olan olarak da belirlenmiştir; öyle ki kendisiyle ilişki kuran olumlamanın bu soyutlaması onun belirlenimini oluşturur ve bu belirlenime göre sonlu varoluş onda yatmaz. Ama şu gösterilmiştir: sonsuzun kendisi ancak olumsuzlama aracılığıyla, olumsuzlamanın olumsuzlaması olarak, olumlayıcı varlık olarak sonuçlanır; bu olumlaması da yalnızca basit, keyfiyetçe varlık olarak alınınca, kendisinde kapsanan olumsuzlamayı basit dolaysız olumsuzlamaya, dolayısıyla belirliliğe ve sınıra indirir; bu sınır da o zaman aynı şekilde sonsuzun kendinde varlığıyla çelişen, ondan dışlanmış, onun kendisinin olmayan, daha çok onun kendinde varlığına karşıt olan olarak, yani sonlu olarak konur. Böylece her biri kendi üzerinde ve kendi belirleniminden ötürü kendi başkasını koymak olduğu için, ayrılmazdırlar. Ama onların bu birliği, keyfiyetçe başkalıkları içinde gizlidir; yalnızca temelde yatan içsel birliktir.

71

Dieser Widerspruch ist sogleich darin vorhanden, daß dem Unendlichen das Endliche als Daseyn gegenüber bleibt; es sind damit zwei Bestimmtheiten; es giebt zwei Welten, eine unendliche und eine endliche, und in ihrer Beziehung ist das Unendliche nur Grenze des Endlichen, und ist damit nur ein bestimmtes, selbst endliches Unendliches. Dieser Widerspruch entwickelt seinen Inhalt zu ausdrücklicheren Formen.--Das Endliche ist das reale Daseyn, welches so verbleibt, auch indem zu seinem Nichtseyn, dem Unendlichen, übergegangen wird;-- dieses hat, wie gezeigt, nur die erste, unmittelbare Negation zu seiner Bestimmtheit gegen das Endliche, so wie dieses gegen jene Negation, als Negirtes nur die Bedeutung eines Anderen hat, und daher noch Etwas ist. Wenn somit der sich aus dieser endlichen Welt erhebende Verstand zu seinem Höchsten, dem Unendlichen, aufsteigt, so bleibt ihm diese endliche Welt als ein Diesseits stehen, so daß das Unendliche nur über dem Endlichen gesetzt, von diesem abgesondert und eben damit das Endliche von dem Unendlichen abgesondert wird;--beide an einen verschiedenen Platz gestellt,--das Endliche als das hiesige Daseyn, das Unendliche aber, zwar das Ansich des Endlichen, doch als ein Jenseits in die trübe, unerreichbare Ferne, außerhalb welcher jenes sich befinde und dableibe. So abgesondert sind sie ebenso wesentlich eben durch die sie abscheidende Negation auf einander bezogen. Diese sie, die in sich reflektirten Etwas, beziehende Negation ist die gegenseitige Grenze des einen gegen das Andere; und zwar so, daß jedes derselben, sie nicht bloß gegen das Andere an ihm hat, sondern die Negation ist ihr Ansichseyn, jedes hat die Grenze so an ihm selbst für sich, in seiner Absonderung von dem Anderen. Die Grenze ist aber als die erste Negation, so sind beide begrenzte, endliche an sich selbst. Jedoch ist jedes auch als sich auf sich affirmativ beziehend die Negation seiner Grenze; so stößt es sie als sein Nichtseyn unmittelbar von sich ab, und qualitativ davon getrennt, setzt es sie als ein anderes Seyn außer ihm, das Endliche sein Nichtseyn als dieß Unendliche, dieses ebenso das Endliche. Daß von dem Endlichen zum Unendlichen nothwendig d. h. durch die Bestimmung des Endlichen übergegangen und es als zum Ansichseyn erhoben werde, wird leicht zugegeben, indem das Endliche zwar als bestehendes Daseyn aber zugleich auch als das an sich nichtige also sich nach seiner Bestimmung auflösende bestimmt ist, das Unendliche aber zwar als mit Negation und Grenze behaftet, bestimmt ist, aber zugleich auch als das Ansichseyende, so daß diese Abstraktion der sich auf sich beziehenden Affirmation seine Bestimmung ausmache, nach dieser hiermit das endliche Daseyn nicht in ihr liege. Aber es ist gezeigt worden, daß das Unendliche selbst nur vermittelst der Negation, als Negation der Negation, zum affirmativen Seyn resultirt, und daß diese seine Affirmation als nur einfaches, qualitatives Seyn genommen, die in ihm enthaltene Negation, zur einfachen unmittelbaren Negation, und damit zur Bestimmtheit und Grenze herabsetzt, welches dann ebenso als widersprechend seinem Ansichseyn, aus ihm ausgeschlossen, als nicht das Seinige, vielmehr seinem Ansichseyn entgegengesetzte, das Endliche, gesetzt wird. Indem so jedes, an ihm selbst und aus seiner Bestimmung das Setzen seines Anderen ist, sind sie untrennbar. Aber diese ihre Einheit ist in dem qualitativen Andersseyn derselben verborgen, sie ist die innerliche, die nur zu Grunde liegt.

72Bu birliğin görünüş tarzı bununla belirlenmiştir: varoluşta konunca, sonludan sonsuza ve tersine bir devrilme ya da geçiş olarak bulunur; öyle ki sonsuz sonluda, sonlu sonsuzda, başka ötekinde yalnızca ortaya çıkar; yani her biri ötekinin üzerinde kendine özgü dolaysız bir doğuştur ve ilişkileri yalnızca dışsal bir ilişkidir.

Geçişlerinin süreci şu ayrıntılı biçime sahiptir. Sonlunun ötesine, sonsuza geçilir. Bu ötesine geçiş, dışsal bir iş gibi görünür. Sonlunun ötesindeki bu boşlukta ne doğar? Oradaki olumlu nedir? Sonsuzla sonlunun ayrılmazlığı yüzünden (ya da kendi tarafında duran bu sonsuz kendisi kısıtlı olduğu için) sınır doğar; sonsuz kaybolmuştur, onun başkası, sonlu ortaya çıkmıştır. Ama sonlunun bu ortaya çıkışı, sonsuza dışsal bir olay gibi görünür; yeni sınır da sonsuzun kendisinden doğmayan, aynı şekilde hazır bulunan bir şey gibi görünür. Bununla önceki, boş yere aşılmış belirlenime geri düşülmüş olur. Ama bu yeni sınır da yalnızca aşılması ya da ötesine geçilmesi gereken bir şeydir. Böylece yine boşluk, hiç doğmuştur; bu boşlukta da aynı şekilde o belirlilik, yeni bir sınır bulunur, — ve sonsuza dek böyle.

Sonlu ile sonsuzun karşılıklı belirlenimi mevcuttur: sonlu ancak olması gerekenle ya da sonsuzla ilişkide sonludur, sonsuz da ancak sonluyla ilişkide sonsuzdur. Ayrılmazdırlar ve aynı zamanda birbirlerine karşı mutlak olarak başkadırlar; her biri kendi başkasını kendi üzerinde taşır; böylece her biri kendisinin ve kendi başkasının birliğidir ve belirliliği içinde, kendisinin ve kendi başkasının ne ise o olmayan bir varoluştur.

Kendi kendisini ve kendi olumsuzlamasını olumsuzlayan bu karşılıklı belirlenimdir ki sonsuza ilerleme olarak ortaya çıkar. Bu ilerleme pek çok biçim ve uygulamada, ötesine artık geçilmeyen en son şey sayılır; düşünce o "ve sonsuza dek böyle"ye varınca sonuna ulaşmış sayılır. — Bu ilerleme, göreli belirlenimlerin karşıtlıklarına kadar sürüldüğü, böylece ayrılmaz bir birlik içinde bulundukları, ama yine de her birine ötekine karşı bağımsız bir varoluş yüklendiği her yerde ortaya çıkar. Bu yüzden bu ilerleme çözülmemiş çelişkidir; bu çelişkinin her seferinde yalnızca mevcut olduğu söylenir.

Burada eksik kalan soyut bir ötesine geçiş vardır; çünkü bu ötesine geçişin kendisinin ötesine geçilmez. Sonsuz vardır; onun ötesine elbette geçilir, çünkü yeni bir sınır konur; ama tam bununla daha çok yalnızca sonluya geri dönülür. Bu kötü sonsuzluk kendinde, sürüp giden olması gerekenle aynı şeydir; sonlunun olumsuzlamasıdır elbette, ama ondan hakikaten kurtulamaz: sonlu onun kendi üzerinde, onun başkası olarak yeniden ortaya çıkar; çünkü bu sonsuz yalnızca kendisine başka olan sonluyla ilişki içinde vardır. Bu yüzden sonsuza ilerleme yalnızca kendini tekrarlayan aynılıktır, bu sonluyla bu sonsuzun bir ve aynı sıkıcı nöbetleşmesidir.

72

Dadurch ist die Weise der Erscheinung dieser Einheit bestimmt; im Daseyn gesetzt ist sie als ein Umschlagen oder Übergehen des Endlichen zum Unendlichen, und umgekehrt; so daß das Unendliche an dem Endlichen, und das Endliche an dem Unendlichen, das Andere an dem Anderen, nur hervortrete, das heißt, jedes ein eigenes unmittelbares Entstehen an dem Anderen und ihre Beziehung nur eine äußerliche sey. Der Proceß ihres Übergehens hat folgende, ausführliche Gestalt. Es wird über das Endliche hinausgegangen in das Unendliche. Dieß Hinausgehen erscheint als ein äußerliches Thun. In diesem dem Endlichen jenseitigen Leeren was entsteht? Was ist das Positive darin? Um der Untrennbarkeit des Unendlichen und Endlichen willen, (oder weil dieß auf seiner Seite stehende Unendliche selbst beschränkt ist), entsteht die Grenze; das Unendliche ist verschwunden, sein Anderes, das Endliche, ist eingetreten. Aber dieß Eintreten des Endlichen, erscheint als ein dem Unendlichen äußerliches Geschehen, und die neue Grenze als ein solches, das nicht aus dem Unendlichen selbst entstehe, sondern ebenso vorgefunden werde. Es ist damit der Rückfall in die vorherige, vergebens aufgehobene Bestimmung vorhanden. Diese neue Grenze aber ist selbst nur ein solches, das aufzuheben, oder über das hinaus zu gehen ist. Somit ist wieder das Leere, das Nichts entstanden, in welchem ebenso jene Bestimmtheit, eine neue Grenze, angetroffen wird,--und sofort ins Unendliche. Es ist die Wechselbestimmung des Endlichen und Unendlichen vorhanden; das Endliche ist endlich nur in der Beziehung auf das Sollen oder auf das Unendliche, und das Unendliche ist nur unendlich in Beziehung auf das Endliche. Sie sind untrennbar und zugleich schlechthin Andere gegeneinander; jedes hat das Andere seiner an ihm selbst; so ist jedes die Einheit seiner und seines Anderen, und ist in seiner Bestimmtheit Daseyn, das nicht zu seyn, was es selbst und was sein Anderes ist. Diese sich selbst und seine Negation negirende Wechselbestimmung ist es, welche als der Progreß ins Unendliche auftritt, der in so vielen Gestalten und Anwendungen als ein Letztes gilt, über das nicht mehr hinausgegangen wird, sondern angekommen bei jenem: Und so fort ins Unendliche, pflegt der Gedanke sein Ende erreicht zu haben.--Dieser Progreß tritt allenthalben ein, wo relative Bestimmungen bis zu ihrer Entgegensetzung getrieben sind, so daß sie in untrennbarer Einheit sind, und doch jeder gegen die andere ein selbstständiges Daseyn zugeschrieben wird. Dieser Progreß ist daher der Widerspruch, der nicht aufgelöst ist, sondern immer nur als vorhanden ausgesprochen wird. Es ist ein abstraktes Hinausgehen vorhanden, das unvollständig bleibt, indem über dieß Hinausgehen nicht selbst hinausgegangen wird. Es ist das Unendliche vorhanden; über dasselbe wird allerdings hinausgegangen, denn es wird eine neue Grenze gesetzt, aber damit eben wird vielmehr nur zum Endlichen zurückgekehrt. Diese schlechte Unendlichkeit ist an sich dasselbe, was das perennirende Sollen, sie ist zwar die Negation des Endlichen, aber sie vermag sich nicht in Wahrheit davon zu befreien; dieß tritt an ihr selbst wieder hervor, als ihr Anderes, weil dieß Unendliche nur ist als in Beziehung auf das ihm andere Endliche. Der Progreß ins Unendliche ist daher nur die sich wiederholende Einerleiheit, eine und dieselbe langweilige Abwechslung dieses Endlichen und Unendlichen.

73Sonsuz ilerlemenin sonsuzluğu, böyle olarak sonluyla yüklü kalır; bu yüzden sınırlıdır ve kendisi sonludur. Ama böylece gerçekte sonluyla sonsuzun birliği olarak konmuş olurdu. Ne var ki bu birlik üzerine düşünülmez. Oysa sonluda sonsuzu, sonsuzda sonluyu ortaya çağıran yalnızca bu birliktir; o, deyim yerindeyse, sonsuz ilerlemenin güdüsüdür. Sonsuz ilerleme o birliğin dış yüzüdür; tasavvur bunda takılıp kalır: bir ve aynı nöbetleşmenin sürüp giden tekrarında, sınırın ötesine, sonsuzluğa doğru gitmenin boş huzursuzluğunda. Bu gidiş o sonsuzda yeni bir sınır bulur, ama bu sınırda da sonsuzda olduğundan daha fazla tutunamaz. Bu sonsuz, ulaşılamayan bir öte olma belirlenimini sabit olarak taşır; ona ulaşılamaz, çünkü ulaşılmaması gerekir; çünkü öte olmanın belirliliğinden, var olan olumsuzlamadan vazgeçilmez. Bu belirlenime göre karşısında bir beri yan olarak sonlu durur; sonlu da aynı ölçüde sonsuza yükselemez; çünkü onun da bir başkası olma, dolayısıyla sürüp giden, kendini kendi ötesinde yeniden, hem de ondan farklı olarak üreten bir varoluş olma belirlenimi vardır.

c. Olumlayıcı Sonsuzluk

Sonlu ile sonsuzun gösterilen, beriye ve öteye gidip gelen karşılıklı belirlenmesinde onların hakikati kendinde zaten mevcuttur; yalnızca mevcut olanı almak gerekir. Bu beriye ve öteye gidiş kavramın dışsal gerçekleşmesini oluşturur: bu gerçekleşmede kavramın içerdiği şey konmuştur, ama dışsal olarak, birbirinin dışına düşerek; yalnızca bu farklı momentleri karşılaştırmak gerekir; bu karşılaştırmada kavramın kendisini veren birlik ortaya çıkar. — Sonsuzla sonlunun birliği, daha önce sık sık belirtildiği, ama burada özellikle hatırlatılması gerektiği gibi, birliğin gerçekte olduğu hâlinin çarpık ifadesidir; ama bu çarpık belirlenimin giderilmesi de kavramın önümüzde duran o dışa vurumunda mevcut olmalıdır.

En yakın, yalnızca dolaysız belirlenimleriyle alınırsa, sonsuz yalnızca sonlunun ötesine geçiş olarak vardır; belirlenimi bakımından sonlunun olumsuzlamasıdır; böylece sonlu da yalnızca ötesine geçilmesi gereken şey olarak, kendi üzerinde kendi olumsuzlaması olarak vardır; bu olumsuzlama da sonsuzluktur. Demek ki her birinde ötekinin belirliliği yatar; sonsuz ilerlemenin kanaatine göre bunlar birbirini dışlamalı ve yalnızca nöbetleşerek birbirini izlemelidir; oysa hiçbiri öteki olmadan konamaz ve kavranamaz: sonsuz sonlu olmadan, sonlu sonsuz olmadan. Sonsuzun ne olduğu, yani sonlunun olumsuzlaması olduğu söylenince sonlu da birlikte söylenmiş olur; sonsuzun belirlenimi için sonlu vazgeçilmezdir. Sonlunun belirlenimini sonsuzda bulmak için insanın yalnızca ne söylediğini bilmesi yeter. Sonluya gelince, onun hiç mesabesinde olduğu hemen kabul edilir; ama tam da onun hiç mesabesinde oluşu sonsuzluktur ve sonlu ondan aynı ölçüde ayrılamaz. — Bu kavrayışta onlar, başkalarıyla ilişkileri bakımından alınmış gibi görünebilir. Böylece ilişkisiz alınırlar, yalnızca "ve" ile birbirine bağlanırlarsa, bağımsız olarak, her biri yalnızca kendi üzerinde var olarak birbirinin karşısında dururlar. Bu şekilde nasıl bir yapıda olduklarını görmek gerekir. Böyle konan sonsuz ikisinden biridir; ama ikisinden yalnızca biri olarak kendisi sonludur; bütün değil, yalnızca bir yandır; sınırını karşısında duranda bulur; böylece sonlu sonsuzdur. Yalnızca iki sonlu vardır. Tam da sonludan böyle ayrılıp tek yanlı bir şey olarak konmasında onun sonluluğu, dolayısıyla sonluyla birliği yatar. — Sonlu da kendi payına, kendi başına sonsuzdan uzak konunca, göreliliğinin, bağımlılığının, geçiciliğinin ortadan kaldırıldığı bu kendisiyle ilişkidir; sonsuzun olması gereken o bağımsızlığın ve kendini olumlamanın aynısıdır.

73

Die Unendlichkeit des unendlichen Progresses bleibt mit dem Endlichen als solchem behaftet, ist dadurch begrenzt, und selbst endlich. Somit wäre es aber in der That als die Einheit des Endlichen und Unendlichen gesetzt. Aber auf diese Einheit wird nicht reflektirt. Sie ist es jedoch nur, welche im Endlichen das Unendliche, und im Unendlichen das Endliche hervorruft, sie ist so zu sagen die Triebfeder des unendlichen Progresses. Er ist das Äußere jener Einheit, bei welchem die Vorstellung stehen bleibt, bei jener perennirenden Wiederholung eines und desselben Abwechselns, der leeren Unruhe des Weitergehens über die Grenze hinaus zur Unendlichkeit, das in diesem Unendlichen eine neue Grenze findet, auf derselben aber sich so wenig halten kann, als in dem Unendlichen. Dieses Unendliche hat die feste Determination eines Jenseits, das nicht erreicht werden kann, darum weil es nicht erreicht werden soll, weil von der Bestimmtheit des Jenseits, der seyenden Negation nicht abgelassen wird. Er hat nach dieser Bestimmung das Endliche als ein Diesseits sich gegenüber, das sich eben so wenig ins Unendliche erheben kann, darum weil es diese Determination eines Andern, hiermit eines perennirenden, sich in seinem Jenseits wieder und zwar als davon verschieden, erzeugenden Daseyns hat. c. Die affirmative Unendlichkeit. In dem aufgezeigten herüber- und hinübergehenden Wechselbestimmen des Endlichen und Unendlichen ist die Wahrheit derselben an sich schon vorhanden, und es bedarf nur des Aufnehmens dessen, was vorhanden ist. Dieß Herüber- und Hinübergehen macht die äußere Realisation des Begriffes aus; es ist in ihr das, aber äußerlich, außer einander fallend, gesetzt, was der Begriff enthält; es bedarf nur der Vergleichung dieser verschiedenen Momente, in welcher die Einheit sich ergiebt, die den Begriff selbst giebt;--die Einheit des Unendlichen und Endlichen, ist, wie schon oft bemerkt, hier aber vornehmlich in Erinnerung zu bringen ist, der schiefe Ausdruck für die Einheit, wie sie selbst wahrhaft ist; aber auch das Entfernen dieser schiefen Bestimmung muß in jener vor uns liegenden Äußerung des Begriffes vorhanden seyn. Nach ihrer nächsten, nur unmittelbaren Bestimmung genommen, so ist das Unendliche nur als das Hinausgehen über das Endliche; es ist seiner Bestimmung nach die Negation des Endlichen; so ist das Endliche nur als das, worüber hinausgegangen werden muß, die Negation seiner an ihm selbst, welche die Unendlichkeit ist. In jedem liegt hiermit die Bestimmtheit des Andern, die nach der Meinung des unendlichen Progresses von einander ausgeschlossen seyn sollen und nur abwechselnd auf einander folgen; es kann keines gesetzt und gefaßt werden ohne das Andere, das Unendliche nicht ohne das Endliche, dieses nicht ohne das Unendliche. Wenn gesagt wird, was das Unendliche ist, nämlich die Negation des Endlichen, so wird das Endliche selbst mit ausgesprochen; es kann zur Bestimmung des Unendlichen nicht entbehrt werden. Man bedarf nur zu wissen, was man sagt, um die Bestimmung des Endlichen im Unendlichen zu finden. Vom Endlichen seinerseits wird sogleich zugegeben, daß es das Nichtige ist, aber eben seine Nichtigkeit ist die Unendlichkeit, von der es ebenso untrennbar ist.--In diesem Auffassen können sie nach ihrer Beziehung auf ihr Anderes genommen zu seyn scheinen. Werden sie hiermit beziehungslos genommen, so daß sie nur durch das: Und verbunden seyen, so stehen sie als selbstständig, jedes nur an ihm selbst seyend, einander gegenüber. Es ist zu sehen, wie sie in solcher Weise beschaffen sind. Das Unendliche so gestellt ist Eines der beiden; aber als nur Eines der beiden ist es selbst endlich, es ist nicht das Ganze, sondern nur die Eine Seite; es hat an dem gegenüberstehenden seine Grenze; es ist so das endliche Unendliche. Es sind nur zwei Endliche vorhanden. Eben darin, daß es so vom Endlichen abgesondert, damit als Einseitiges gestellt wird, liegt seine Endlichkeit, also seine Einheit mit dem Endlichen.--Das Endliche seinerseits als für sich vom Unendlichen entfernt gestellt, ist diese Beziehung auf sich, in der seine Relativität, Abhängigkeit, seine Vergänglichkeit entfernt ist; es ist dieselbe Selbstständigkeit und Affirmation seiner, welche das Unendliche seyn soll.

74İki inceleme tarzı, birincisi sonsuzla sonluyu yalnızca birbiriyle ilişki olarak, her birini kendi başkasıyla ilişki içinde, ikincisi ise onları birbirinden tamamen ayrı tutarak ele almak istediği ölçüde, önce farklı birer belirliliği çıkış noktası olarak alıyor görünseler de, bir ve aynı sonucu verirler. Sonsuz ve sonlu, birbirleriyle ilişkileri bakımından — bu ilişki onlara dışsal olacaktı, oysa özseldir, o olmadan hiçbiri ne ise o değildir —, her biri kendi başkasını kendi belirleniminde içerir; tıpkı her birinin kendi başına alınıp kendi üzerinde incelendiğinde, kendi başkasını kendi içinde kendi momenti olarak taşıması gibi.

Bu da sonlu ile sonsuzun — kötü şöhretli — birliğini verir: kendisi sonsuz olan, kendini ve sonluluğu kendi içinde kapsayan birliği; demek ki sonlunun ondan ayrılıp öbür tarafa konduğu anlamdan başka bir anlamda sonsuzu. Ama ayrılmaları da gerektiği için, her biri, demin gösterildiği gibi, kendi üzerinde ikisinin birliğidir; böylece böyle iki birlik ortaya çıkar. Ortak olan, yani iki belirliliğin birliği, birlik olarak onları önce olumsuzlanmış olarak koyar; çünkü her birinin farklılıkları içinde ne ise o olması gerekir; birlikleri içinde demek ki keyfiyetçe tabiatlarını yitirirler. Bu, önemli bir refleksiyondur; şu tasavvura karşı önemlidir: sonsuzla sonlunun birliğinde onları, birbirinin dışında alındıklarında sahip olmaları gereken keyfiyete göre sabit tutmaktan kendini kurtaramayan ve bu yüzden o birlikte çelişkiden başka bir şey görmeyen, ikisinin keyfiyetçe belirliliğinin olumsuzlanmasıyla bu çelişkinin çözüldüğünü görmeyen tasavvur. Böylece sonsuzla sonlunun önce basit, küllî olan birliği tahrif edilir.

Ama dahası, artık farklı olarak da alınmaları gerektiği için, bu momentlerin her birinin kendisi olan sonsuz birlik, her birinde farklı şekilde belirlenmiştir. Belirlenimi bakımından sonsuz olan, kendisinden farklı olan sonluluğu kendi üzerinde taşır; birincisi bu birlikte kendindedir, ikincisi ise onun üzerinde yalnızca belirlilik, sınırdır; ancak bu sınır onun mutlak olarak başkası, karşıtıdır; kendinde varlığın ta kendisi olan belirlenimi, bu türden bir keyfiyetin katılmasıyla bozulur; böylece sonlulaştırılmış bir sonsuzdur. Aynı şekilde sonlu, böyle olarak yalnızca kendinde-olmayan olduğu halde, o birliğe göre karşıtını da kendi üzerinde taşıdığı için, değerinin üstüne, hem de deyim yerindeyse sonsuzca yükseltilir; sonsuzlaştırılmış sonlu olarak konur.

Önceki basit birlik gibi, sonsuzla sonlunun çifte birliği de anlama yetisi tarafından tahrif edilir. Bu burada da şöyle olur: iki birlikten birinde sonsuz olumsuzlanmamış, daha çok kendinde varlık olarak kabul edilir; demek ki ona belirlilik ve kısıt konmamalıdır; aksi hâlde kendinde varlık alçaltılır ve bozulurmuş. Tersinden sonlu da aynı şekilde, kendinde hiç mesabesinde olduğu halde, olumsuzlanmamış olarak sabit tutulur; öyle ki sonsuzla bağlantısında, olmadığı bir şeye yükseltilir ve böylece, kaybolmamış, daha çok sürüp giden belirlenimine aykırı olarak sonsuzlaştırılırmış.

74

Beide Betrachtungsweisen, die zunächst eine verschiedene Bestimmtheit zu ihrem Ausgangspunkte zu haben scheinen, in sofern die erstere nur als Beziehung des Unendlichen und Endlichen auf einander, eines jeden auf sein Anderes, und die zweite sie in ihrer völligen Absonderung von einander halten soll, geben ein und dasselbe Resultat; das Unendliche und Endliche nach der Beziehung beider auf einander, die ihnen äußerlich wäre, aber die ihnen wesentlich, ohne die keines ist, was es ist, enthält so sein Anderes in seiner eigenen Bestimmung, ebenso sehr als jedes für sich genommen, an ihm selbst betrachtet, sein Anderes in ihm als sein eigenes Moment liegen hat. Dieß giebt denn die--verrufene--Einheit des Endlichen und Unendlichen, --die Einheit, die selbst das Unendliche ist, welches sich selbst und die Endlichkeit in sich begreift,--also das Unendliche in einem anderen Sinne als in dem, wornach das Endliche von ihm abgetrennt und auf die andere Seite gestellt ist. Indem sie nun auch unterschieden werden müssen, ist jedes, wie vorhin gezeigt, selbst an ihm die Einheit beider; so ergeben sich zwei solche Einheiten. Das Gemeinschaftliche, die Einheit beider Bestimmtheiten, setzt als Einheit sie zunächst als negirte, da jedes das seyn soll, was es ist in ihrer Unterschiedenheit; in ihrer Einheit verlieren sie also ihre qualitative Natur;--eine wichtige Reflexion gegen die Vorstellung, die sich nicht davon losmachen will, in der Einheit des Unendlichen und Endlichen sie nach der Qualität, welche sie als außereinander genommen haben sollen, festzuhalten, und daher in jener Einheit nichts als den Widerspruch, nicht auch die Auflösung desselben durch die Negation der qualitativen Bestimmtheit beider sieht; so wird die zunächst einfache, allgemeine Einheit des Unendlichen und Endlichen verfälscht. Ferner aber, indem sie nun auch als unterschieden zu nehmen sind, so ist die Einheit des Unendlichen, die jedes dieser Momente selbst ist, in jedem derselben auf verschiedene Weise bestimmt. Das seiner Bestimmung nach Unendliche hat die von ihm unterschiedene Endlichkeit an ihm, jenes ist das Ansich in dieser Einheit, und dieses ist nur Bestimmtheit, Grenze an ihm, allein es ist eine Grenze, welche das schlechthin Andere desselben, sein Gegentheil ist; seine Bestimmung, welche das An-sich-seyn als solches ist, wird durch den Beischlag einer Qualität solcher Art verdorben; es ist so ein verendlichtes Unendliches. Auf gleiche Weise, indem das Endliche als solches nur das Nicht-ansichseyn ist, aber nach jener Einheit gleichfalls sein Gegentheil an ihm hat, wird es über seinen Werth und zwar so zu sagen unendlich erhoben; es wird als das verunendlichte Endliche gesetzt. Auf gleiche Weise wie vorhin die einfache, so wird vom Verstande auch die gedoppelte Einheit des Unendlichen und Endlichen verfälscht. Dieß geschieht hier ebenso dadurch, daß in der einen der beiden Einheiten, das Unendliche als nicht negirtes, vielmehr als das An-sich-seyn angenommen wird, an welches also nicht die Bestimmtheit und Schranke gesetzt werden soll; es werde dadurch das An-sich-seyn herabgesetzt und verdorben. Umgekehrt wird das Endliche gleichfalls als das nicht negirte, obgleich an sich Nichtige, festgehalten, so daß es in seiner Verbindung mit dem Unendlichen zu dem, was es nicht sey, erhoben, und dadurch gegen seine nicht verschwundene, vielmehr perennirende Bestimmung verunendlicht werde.

75Anlama yetisinin sonlu ve sonsuzla yaptığı tahrifat — birbirleriyle ilişkilerini keyfiyetçe farklılık olarak sabit tutmak, onları belirlenimleri bakımından ayrı, hem de mutlak olarak ayrı olarak ileri sürmek — anlama yetisinin, bu momentlerin kendisi için bile kavramı olan şeyi unutmasına dayanır. Bu kavrama göre sonluyla sonsuzun birliği, onların dışsal olarak bir araya getirilmesi değildir; kendinde ayrı ve karşıt, birbirine karşı bağımsız, var olan, dolayısıyla bağdaşmaz şeylerin birbirine bağlanacağı, belirlenimlerine aykırı, uygunsuz bir bağlantı da değildir. Tersine her biri kendi üzerinde bu birliktir, hem de yalnızca kendi kendisini aşma olarak; bunda hiçbiri ötekine karşı kendinde varlık ve olumlayıcı varoluş bakımından üstün değildir. Daha önce gösterildiği gibi, sonluluk yalnızca kendi ötesine geçiş olarak vardır; demek ki onda sonsuzluk, yani kendi kendisinin başkası kapsanmıştır. Aynı şekilde sonsuzluk da yalnızca sonlunun ötesine geçiş olarak vardır; demek ki özü gereği kendi başkasını içerir ve böylece kendi üzerinde kendi kendisinin başkasıdır. Sonlu, sonsuz tarafından kendi dışında mevcut bir güç olarak aşılmaz; tersine kendi kendisini aşmak, onun sonsuzluğudur.

Demek ki bu aşma, değişim ya da genel olarak başkalık değildir, bir şeyin aşılması değildir. Sonlunun içinde kendini aştığı şey, sonluluğun olumsuzlanması olarak sonsuzdur; ama sonluluğun kendisi çoktan beri yalnızca bir yokluk olarak belirlenmiş varoluştur. Demek ki olumsuzlamada kendini aşan yalnızca olumsuzlamadır. Sonsuzluk da kendi payına, sonluluğun, dolayısıyla genel olarak belirliliğin olumsuzu olarak, boş öte olarak belirlenmiştir; onun sonluda kendini aşması, boş kaçıştan bir geri dönüştür, kendi üzerinde olumsuz bir şey olan ötenin olumsuzlanmasıdır.

Demek ki ikisinde de mevcut olan aynı olumsuzlamanın olumsuzlamasıdır. Ama bu, kendinde kendisiyle ilişkidir; olumlama ise kendine geri dönüş olarak, yani olumsuzlamanın olumsuzlaması olan dolayım aracılığıyla bulunur. Özsel olarak göz önüne alınması gereken bu belirlenimlerdir; ikinci olarak ise bunların sonsuz ilerlemede de konmuş olmaları ve orada nasıl konmuş olduklarıdır: henüz son hakikatleri içinde değil.

Orada birincisi, ikisi de, hem sonsuz hem sonlu olumsuzlanır; ikisinin de aynı şekilde ötesine geçilir; ikincisi, farklı olarak da, biri ötekinin ardından, kendi başına olumlu olarak konurlar. Bu iki belirlenimi böylece karşılaştırarak çıkarıp ayırırız; tıpkı dışsal bir karşılaştırma olan karşılaştırmada sonlu ile sonsuzu ilişkileri içinde ve her birini kendi başına alarak incelemenin iki tarzını ayırdığımız gibi. Ama sonsuz ilerleme daha fazlasını söyler: onda farklı olanların bağlantısı da konmuştur, ama önce yalnızca geçiş ve nöbetleşme olarak; orada gerçekte neyin mevcut olduğunu görmek için bizim yalnızca basit bir refleksiyon yapmamız gerekir.

75

Die Verfälschung, die der Verstand mit dem Endlichen und Unendlichen vornimmt, ihre Beziehung aufeinander als qualitative Verschiedenheit festzuhalten, sie in ihrer Bestimmung als getrennt und zwar absolut getrennt zu behaupten, gründet sich auf das Vergessen dessen, was für ihn selbst der Begriff dieser Momente ist. Nach diesem ist die Einheit des Endlichen und Unendlichen nicht ein äußerliches Zusammenbringen derselben, noch eine ungehörige, ihrer Bestimmung zuwiderlaufende Verbindung, in welcher an sich getrennte und entgegengesetzte, gegeneinander Selbstständige, Seyende, somit unverträgliche verknüpft würden, sondern jedes ist an ihm selbst diese Einheit, und dieß nur als Aufheben seiner selbst worin keines vor dem andern einen Vorzug des Ansichseyns und affirmativen Daseyns hätte. Wie früher gezeigt, ist die Endlichkeit nur als Hinausgehen über sich; es ist also in ihr die Unendlichkeit, das Andere ihrer selbst, enthalten. Eben so ist die Unendlichkeit nur als Hinausgehen über das Endliche; sie enthält also wesentlich ihr Anderes, und ist somit an ihr das Andere ihrer selbst. Das Endliche wird nicht vom Unendlichen als einer außer ihm vorhandenen Macht aufgehoben, sondern es ist seine Unendlichkeit, sich selbst aufzuheben. Dieß Aufheben ist somit nicht die Veränderung oder das Andersseyn überhaupt, nicht das Aufheben von Etwas. Das, worin sich das Endliche aufhebt, ist das Unendliche als das Negiren der Endlichkeit; aber diese ist längst selbst nur das Daseyn als ein Nichtseyn bestimmt. Es ist also nur die Negation, die sich in der Negation aufhebt. So ist ihrer Seits die Unendlichkeit als das Negative der Endlichkeit und damit der Bestimmtheit überhaupt, als das leere Jenseits, bestimmt; sein Sich-aufheben im Endlichen ist ein Zurückkehren aus der leeren Flucht, Negation des Jenseits, das ein Negatives an ihm selbst ist. Was also vorhanden ist, ist in beiden dieselbe Negation der Negation. Aber diese ist an sich Beziehung auf sich selbst, die Affirmation aber als Rückkehr zu sich selbst, d. i. durch die Vermittelung, welche die Negation der Negation ist. Diese Bestimmungen sind es, die wesentlich ins Auge zu fassen sind; das zweite aber ist, daß sie im unendlichen Progresse auch gesetzt sind, und wie sie in ihm gesetzt sind,--nämlich noch nicht in ihrer letzten Wahrheit. Es werden darin erstens beide, sowohl das Unendliche als das Endliche negirt,--es wird über beide auf gleiche Weise hinausgegangen; zweitens werden sie auch als unterschiedene, jedes nach dem Andern, als für sich Positive gesetzt. Wir fassen so diese zwei Bestimmungen vergleichend heraus, wie wir in der Vergleichung, einem äußeren Vergleichen, die zwei Betrachtungsweisen, des Endlichen und Unendlichen in ihrer Beziehung, und ihrer jedes für sich genommen, getrennt haben. Aber der unendliche Progreß spricht mehr aus, es ist in ihm auch der Zusammenhang der auch Unterschiedenen gesetzt, jedoch zunächst nur noch als Übergang und Abwechslung; es ist nur in einer einfachen Reflexion von uns zu sehen, was in der That darin vorhanden ist.

76İlk olarak, sonsuz ilerlemede konmuş olan sonlunun ve sonsuzun olumsuzlanması basit, dolayısıyla birbirinden ayrı, yalnızca birbirini izleyen olumsuzlamalar olarak alınabilir. Sonludan başlanırsa, sınırın ötesine geçilir, sonlu olumsuzlanır. Şimdi demek ki onun ötesi, sonsuz mevcuttur; ama bunda yeniden sınır doğar; böylece sonsuzun ötesine geçiş mevcuttur. Ne var ki bu iki kat aşma bir yandan genel olarak yalnızca dışsal bir olay, momentlerin nöbetleşmesi olarak konmuştur, öte yandan henüz tek bir birlik olarak konmamıştır; bu ötesine geçişlerin her biri ayrı bir girişim, yeni bir edimdir; böylece birbirinden ayrı düşerler. — Ama sonsuz ilerlemede onların ilişkisi de mevcuttur. Birincisi sonlu vardır; sonra onun ötesine geçilir; sonlunun bu olumsuzu ya da ötesi sonsuzdur; üçüncüsü bu olumsuzlamanın da yeniden ötesine geçilir; yeni bir sınır, yine bir sonlu doğar. — Bu, başlangıcı yapmış olana varan, tam, kendi kendini kapatan harekettir: yola çıkılmış olanın aynısı doğar, yani sonlu yeniden kurulmuştur; demek ki sonlu kendi kendisiyle birleşmiş, kendi ötesinde yalnızca kendini yeniden bulmuştur.

Sonsuz bakımından da durum aynıdır. Sonsuzda, sınırın ötesinde yalnızca yeni bir sınır doğar; bu sınırın da kaderi, sonlu olarak olumsuzlanmak zorunda olmaktır. Böylece yeniden mevcut olan, demin yeni sınırda kaybolmuş olan sonsuzun aynısıdır. Demek ki sonsuz aşılmasıyla, yeni sınırın içinden geçerek daha ileriye itilmiş değildir: ne sonludan uzaklaştırılmıştır — çünkü sonlu yalnızca sonsuza geçmekten ibarettir —, ne de kendisinden — çünkü kendi yanına varmıştır.

Böylece ikisi de, sonlu da sonsuz da, kendi olumsuzlaması aracılığıyla kendine geri dönme hareketidir; yalnızca kendi içinde dolayım olarak vardırlar; ikisinin olumlusu ikisinin olumsuzlamasını içerir ve olumsuzlamanın olumsuzlamasıdır. — Böylece sonuçturlar; dolayısıyla başlangıçlarının belirleniminde oldukları şey değildirler: sonlu kendi payına bir varoluş, sonsuz da bir varoluş ya da varoluşun, yani sonlu olarak belirlenmiş olanın ötesinde bir kendinde varlık değildir. Anlama yetisi sonluyla sonsuzun birliğine yalnızca, kısıtı ve sonluyu, kendinde varlık gibi, sürüp giden şeyler olarak önvarsaydığı için bu kadar karşı koyar. Bununla, sonsuz ilerlemede fiilen mevcut olan ikisinin olumsuzlanmasını gözden kaçırır; aynı şekilde orada yalnızca bir bütünün momentleri olarak ortaya çıktıklarını, ancak karşıtları aracılığıyla, ama özü gereği aynı ölçüde karşıtlarının aşılması aracılığıyla ortaya çıktıklarını da gözden kaçırır.

Önce kendine geri dönüş hem sonlunun kendine hem sonsuzun kendine geri dönüşü olarak incelendiyse de, bu sonucun kendisinde demin eleştirilen çarpıklıkla bağlantılı bir yanlışlık görünür: bir kez sonlu, öbür kez sonsuz çıkış noktası olarak alınmıştır ve iki sonuç yalnızca bu yüzden doğar. Ama hangisinin başlangıç olarak alındığı hiç fark etmez; bununla sonuçların ikiliğini doğuran fark kendiliğinden düşer. Bu, sonsuz ilerlemenin her iki yana sınırsız çizgisinde de konmuştur; orada momentlerin her biri eşit sıklıkla, nöbetleşerek bulunur ve hangi yerden tutulup başlangıç olarak alındığı tamamen dışsaldır. — Bu çizgide farklıdırlar, ama aynı şekilde biri yalnızca ötekinin momentidir. İkisi, sonlu ve sonsuz, kendileri sürecin momentleri olduğu için ortaklaşa sonludurlar; süreçte ve sonuçta yine ortaklaşa olumsuzlandıkları için de bu sonuç, ikisinin o sonluluğunun olumsuzlaması olarak, hakikaten sonsuz adını alır. Farkları böylece ikisinin taşıdığı çift anlamdır. Sonlunun çift anlamı şudur: birincisi, yalnızca karşısında duran sonsuza karşı sonlu olmak; ikincisi, aynı zamanda hem sonlu hem de karşısında duran sonsuz olmak. Sonsuzun da çift anlamı vardır: o iki momentten biri olmak — böyleyken kötü sonsuzdur — ve o ikisinin, yani kendisinin ve kendi başkasının yalnızca momentler olduğu sonsuz olmak. Demek ki sonsuz gerçekte şöyle mevcuttur: o bir süreçtir; bu süreçte kendini, belirlenimlerinden yalnızca biri olmaya, sonlunun karşısında durmaya ve böylece kendisi de sonlulardan yalnızca biri olmaya indirir; kendisinin kendisinden bu farkını aşarak kendini olumlamaya varır ve bu dolayım aracılığıyla hakiki sonsuz olarak vardır.

76

Zunächst kann die Negation des Endlichen und Unendlichen, die im unendlichen Progresse gesetzt ist, als einfach, somit als auseinander, nur aufeinander folgend genommen werden. Vom Endlichen angefangen, so wird über die Grenze hinausgegangen, das Endliche negirt. Nun ist also das Jenseits desselben, das Unendliche, vorhanden, aber in diesem entsteht wieder die Grenze; so ist das Hinausgehen über das Unendliche vorhanden. Dieß zweifache Aufheben ist jedoch Theils überhaupt nur als ein äußerliches Geschehen und Abwechseln der Momente, Theils noch nicht als Eine Einheit gesetzt; jedes dieser Hinaus ist ein eigener Ansatz, ein neuer Akt, so daß sie so auseinander fallen.--Es ist aber auch ferner im unendlichen Progresse deren Beziehung vorhanden. Es ist erstlich das Endliche; dann wird darüber hinausgegangen, dieß Negative oder Jenseits des Endlichen ist das Unendliche; drittens wird über diese Negation wieder hinausgegangen, es entsteht eine neue Grenze, wieder ein Endliches. --Dieß ist die vollständige, sich selbst schließende Bewegung, die bei dem angekommen, das den Anfang machte; es entsteht dasselbe, von dem ausgegangen worden war, d. i. das Endliche ist wiederhergestellt; dasselbe ist also mit sich selbst zusammengegangen, hat nur sich in seinem Jenseits wiedergefunden. Dasselbe ist der Fall in Ansehung des Unendlichen. Im Unendlichen, dem Jenseits der Grenze entsteht nur eine neue, welche dasselbe Schicksal hat, als Endliches negirt werden zu müssen. Was so wieder vorhanden ist, ist dasselbe Unendliche, das vorhin in der neuen Grenze verschwand; das Unendliche ist daher durch sein Aufheben, durch die neue Grenze hindurch, nicht weiter hinausgeschoben, weder von dem Endlichen entfernt worden, denn dieses ist nur dieß, in das Unendliche überzugehen,--noch von sich selbst, denn es ist bei sich angekommen. So ist beides, das Endliche und das Unendliche, diese Bewegung, zu sich durch seine Negation zurückzukehren; sie sind nur als Vermittelung in sich, und das Affirmative beider enthält die Negation beider, und ist die Negation der Negation.--Sie sind so Resultat, hiermit nicht das, was sie in der Bestimmung ihres Anfangs sind; --nicht das Endliche ein Daseyn seinerseits und das Unendliche ein Daseyn, oder Ansichseyn jenseits des Daseyns, d. i. des als endlich bestimmten. Gegen die Einheit des Endlichen und Unendlichen sträubt sich der Verstand nur darum so sehr, weil er die Schranke und das Endliche wie das Ansichseyn als perennirend voraussetzt; damit übersieht er die Negation beider, die im unendlichen Progresse faktisch vorhanden ist, wie ebenso, daß sie darin nur als Momente eines Ganzen vorkommen und daß sie nur vermittelst ihres Gegentheils aber wesentlich ebenso vermittelst des Aufhebens ihres Gegentheils hervortreten. Wenn zunächst die Rückkehr in sich, ebenso wohl als Rückkehr des Endlichen zu sich, wie als die des Unendlichen zu sich betrachtet wurde, so zeigt sich in diesem Resultate selbst eine Unrichtigkeit, die mit der so eben gerügten Schiefheit zusammenhängt; das Endliche ist das eine Mal, das Unendliche das Andere Mal als Ausgangspunkt genommen, und nur dadurch entstehen zwei Resultate. Es ist aber völlig gleichgültig, welches als Anfang genommen werde; damit fällt der Unterschied für sich hinweg, der die Zweiheit der Resultate hervorbrachte. Dieß ist in der nach beiden Seiten unbegrenzten Linie des unendlichen Progresses gleichfalls gesetzt, worin jedes der Momente mit gleichem abwechselnden Vorkommen vorhanden, und es ganz äußerlich ist, in welche Stelle gegriffen und als Anfang genommen werde.--Sie sind in demselben unterschieden, aber auf gleiche Weise das eine nur das Moment des andern. Indem sie beide, das Endliche und das Unendliche selbst Momente des Processes sind, sind sie gemeinschaftlich das Endliche, und indem sie ebenso gemeinschaftlich in ihm und im Resultate negirt sind, so heißt dieses Resultat als Negation jener Endlichkeit beider mit Wahrheit das Unendliche. Ihr Unterschied ist so der Doppelsinn, den beide haben. Das Endliche hat den Doppelsinn, erstens nur das Endliche gegen das Unendliche zu seyn, das ihm gegenübersteht, und zweitens das Endliche und das ihm gegenüberstehende Unendliche zugleich zu seyn. Auch das Unendliche hat den Doppelsinn, eines jener beiden Momente zu seyn, so ist es das Schlechtunendliche, und das Unendliche zu seyn, in welchem jene beide, es selbst und sein anderes, nur Momente sind. Wie also das Unendliche in der That vorhanden ist, ist der Proceß zu seyn, in welchem es sich herabsetzt, nur eine seiner Bestimmungen, dem Endlichen gegenüber und damit selbst nur eines der Endlichen zu seyn, und diesen Unterschied seiner von sich selbst zur Affirmation seiner aufzuheben und durch diese Vermittelung als wahrhaft Unendliches zu seyn.

77Hakiki sonsuzun bu belirlenimi, daha önce eleştirilen "sonlu ile sonsuzun birliği" formülüne sığdırılamaz; birlik soyut, hareketsiz bir kendisiyle eşitliktir, momentler de aynı şekilde hareketsiz var olanlar olarak bulunur. Oysa sonsuz, iki momenti gibi, özü gereği daha çok yalnızca oluş olarak vardır; ama şimdi momentlerinde daha ileri belirlenmiş oluş olarak. Oluşun belirlenimleri önce soyut varlık ve hiçtir; değişim olarak var olanlar, yani bir şey ve başkasıdır; şimdi sonsuz olarak, kendileri de oluşan şeyler olan sonlu ve sonsuzdur.

Bu sonsuz, kendi içine geri dönmüş olma, kendi kendisiyle ilişki olarak varlıktır; ama belirlenimsiz, soyut varlık değil; çünkü olumsuzlamayı olumsuzlayan olarak konmuştur. Dolayısıyla varoluştur da; çünkü genel olarak olumsuzlamayı, dolayısıyla belirliliği içerir. O vardır ve oradadır, mevcuttur, hazırdır. Yalnızca kötü sonsuz ötedir; çünkü yalnızca reel olarak konmuş sonlunun olumsuzlamasıdır; böylece soyut, ilk olumsuzlamadır. Yalnızca olumsuz olarak belirlendiği için, varoluşun olumlamasını kendinde taşımaz; yalnızca olumsuz olarak sabit tutulunca orada olmaması, ulaşılamaz olması bile gerekir. Ama bu ulaşılamazlık onun yüceliği değil, eksikliğidir; bu eksikliğin son temeli, sonlunun böyle olarak var olan olarak sabit tutulmasıdır. Hakikat olmayan, ulaşılamaz olandır; ve böyle bir sonsuzun hakikat olmayan olduğu anlaşılmalıdır. — Sonsuza ilerlemenin imgesi düz çizgidir: sonsuz yalnızca onun iki sınırında bulunur, her zaman yalnızca çizginin — ki çizgi varoluştur — olmadığı yerde bulunur; çizgi de bu kendi varoluş olmayışına, yani belirsize doğru uzanır. Hakiki sonsuzluğun, kendi içine bükülmüş sonsuzluğun imgesi ise çemberdir, kendine ulaşmış çizgidir; kapalıdır ve başlangıç noktası ve sonu olmaksızın tamamen hazırdır.

Hakiki sonsuzluk böylece genel olarak, soyut olumsuzlamaya karşı olumlayıcı olarak konmuş varoluş olarak, daha yüksek anlamda realitedir; önce basitçe belirlenmiş realiteden daha yüksek bir anlamda; realite burada somut bir içerik kazanmıştır. Reel olan sonlu değil, sonsuzdur. Böylece realite daha ileride öz, kavram, ide vb. olarak belirlenir. Ama realite gibi önceki, daha soyut kategorileri daha somut olanda tekrarlamak ve onları kendilerinde olduklarından daha somut belirlenimler için kullanmak gereksizdir. Özün ya da idenin reel olan olduğunu söylemek gibi tekrarların sebebi, eğitilmemiş düşünme için en soyut kategorilerin — varlık, varoluş, realite, sonluluk gibi — en tanıdık kategoriler olmasıdır.

Burada realite kategorisini yeniden anmanın daha belirli bir sebebi vardır: realitenin karşısında olumlu olduğu olumsuzlama burada olumsuzlamanın olumsuzlamasıdır; bu yüzden bu realite, sonlu varoluş olan o realitenin karşısına konmuştur. — Olumsuzlama böylece idealite olarak belirlenmiştir; ideel olan, hakiki sonsuzda bulunduğu hâliyle sonludur: farklı, ama bağımsız olarak var olmayan, moment olarak bulunan bir belirlenim, bir içerik. [Hegel'in notu: İdeal olanın (güzelle ve ona yakın olanla ilgili) ideel olandan daha ileri belirlenmiş bir anlamı vardır; burası henüz onun yeri değildir; bu yüzden burada "ideel" deyimi kullanılıyor. Realite söz konusu olunca dil kullanımında bu fark pek yapılmaz; reell ve real aşağı yukarı aynı anlamda söylenir; iki deyimin birbirine göre nüansının bir önemi yoktur.] İdealitenin bu daha somut anlamı, sonlu varoluşun olumsuzlanmasıyla tam olarak ifade edilmiş olmaz. — Ama realite ve idealite bakımından sonlu ile sonsuzun karşıtlığı şöyle kavranır: sonlu reel, sonsuz ise ideel sayılır; tıpkı daha ileride kavramın da ideel, hem de yalnızca ideel bir şey, genel olarak varoluşun ise buna karşı reel olan sayılması gibi. Böyle olunca olumsuzlamanın gösterilen somut belirlenimi için ideel olanın kendine özgü deyimine sahip olmak elbette bir işe yaramaz; o karşıtlıkta, kötü sonsuza ait olan soyut olumsuzun tek yanlılığına geri dönülür ve sonlunun olumlayıcı varoluşunda direnilir.

77

Diese Bestimmung des wahrhaft Unendlichen kann nicht in die schon gerügte Formel einer Einheit des Endlichen und Unendlichen gefaßt werden; die Einheit ist abstrakte bewegungslose Sichselbstgleichheit, und die Momente sind ebenso als unbewegte Seyende. Das Unendliche aber ist, wie seine beiden Momente, vielmehr wesentlich nur als Werden, aber das nun in seinen Momenten weiter bestimmte Werden. Dieses hat zunächst das abstrakte Seyn und Nichts zu seinen Bestimmungen; als Veränderung Daseyende, Etwas und Anderes; nun als Unendliches, Endliches und Unendliches, selbst als Werdende. Dieses Unendliche als In-sich-Zurückgekehrtseyn, Beziehung seiner auf sich selbst, ist Seyn aber nicht bestimmungsloses, abstraktes Seyn, denn es ist gesetzt als negirend die Negation; es ist somit auch Daseyn, denn es enthält die Negation überhaupt, somit die Bestimmtheit. Es ist, und ist da, präsent, gegenwärtig. Nur das Schlecht-Unendliche ist das Jenseits, weil es nur die Negation des als real gesetzten Endlichen ist,--so ist es die abstrakte, erste Negation; nur als negativ bestimmt, hat es nicht die Affirmation des Daseyns in ihm; festgehalten als nur Negatives soll es sogar nicht da, soll unerreichbar seyn. Diese Unerreichbarkeit ist aber nicht seine Hoheit, sondern sein Mangel, welcher seinen letzten Grund darin hat, daß das Endliche als solches als seyend festgehalten wird. Das Unwahre ist das Unerreichbare; und es ist einzusehen, daß solches Unendliche das Unwahre ist.--Das Bild des Progresses ins Unendliche ist die gerade Linie, an deren beiden Grenzen nur, das Unendliche und immer nur ist, wo sie,--und sie ist Daseyn--nicht ist, und die zu diesem ihrem Nichtdaseyn, d. i. ins Unbestimmte hinaus geht; als wahrhafte Unendlichkeit, in sich zurückgebogen, wird deren Bild der Kreis, die sich erreicht habende Linie, die geschlossen und ganz gegenwärtig ist, ohne Anfangspunkt und Ende. Die wahrhafte Unendlichkeit so überhaupt als Daseyn, das als affirmativ gegen die abstrakte Negation gesetzt ist, ist die Realität in höherem Sinn,--als die früher einfach bestimmte; sie hat hier einen konkreten Inhalt erhalten. Das Endliche ist nicht das Reale, sondern das Unendliche. So wird die Realität weiter als das Wesen, der Begriff, die Idee u.s.f. bestimmt. Es ist jedoch überflüssig, solche frühere, abstraktere Kategorien, wie die Realität, bei dem Konkreteren zu wiederholen und sie für konkretere Bestimmungen, als jene an ihnen selbst sind, zu gebrauchen. Solches Wiederholen, wie zu sagen, daß das Wesen oder daß die Idee das Reale sey, hat seine Veranlassung darin, daß dem ungebildeten Denken die abstraktesten Kategorien, wie Seyn, Daseyn, Realität, Endlichkeit, die geläufigsten sind. Hier hat die Zurückrufung der Kategorie der Realität ihre bestimmtere Veranlassung, indem die Negation, gegen welche sie das Affirmative ist, hier die Negation der Negation, damit ist sie selbst jener Realität, die das endliche Daseyn ist, gegenüber gesetzt.--Die Negation ist so als Idealität bestimmt; das Ideelle ⟦Anm. Hegels: Das Ideale hat eine weiter bestimmte Bedeutung (des Schönen und was dahin zieht), als das Ideelle; hierher gehört jene noch nicht; es wird hier deswegen der Ausdruck: ideell, gebraucht. Bei der Realität findet dieser Unterschied im Sprachgebrauch wohl nicht Statt; das Reelle und Reale wird ungefähr gleichbedeutend gesagt; die Schattirung beider Ausdrücke etwa gegeneinander hat kein Interesse.⟧ ist das Endliche, wie es im wahrhaften Unendlichen ist,--als eine Bestimmung, Inhalt, der unterschieden, aber nicht selbstständig seyend, sondern als Moment ist. Die Idealität hat diese konkretere Bedeutung, welche durch Negation des endlichen Daseyns nicht vollständig ausgedrückt ist.--In Beziehung auf Realität und Idealität wird aber der Gegensatz des Endlichen und Unendlichen so gefaßt, daß das Endliche für das Reale gilt, das Unendliche aber für das Ideelle gilt; wie auch weiterhin der Begriff als ein Ideelles und zwar als ein nur Ideelles, das Daseyn überhaupt dagegen als das Reale betrachtet wird. Auf solche Weise hilft es freilich nichts für die angegebene konkrete Bestimmung der Negation den eigenen Ausdruck des Ideellen zu haben; es wird in jenem Gegensatze wieder zu der Einseitigkeit des abstrakten Negativen, die dem Schlechtunendlichen zukommt, zurückgegangen und bei dem affirmativen Daseyn des Endlichen beharrt.

78Geçiş

İdealite sonsuzluğun keyfiyeti diye adlandırılabilir; ama özü gereği oluş sürecidir ve dolayısıyla bir geçiştir; tıpkı oluşun varoluşa geçişi gibi bir geçiş; şimdi bunu göstermek gerekir. Sonluluğun, yani hem böyle olarak sonluluğun hem de onun yalnızca karşısında duran, yalnızca olumsuz sonsuzluğun aşılması olarak bu kendine dönüş, kendi kendisiyle ilişki, varlıktır. Bu varlıkta olumsuzlama bulunduğu için varoluştur; ama dahası olumsuzlama özü gereği olumsuzlamanın olumsuzlaması, kendisiyle ilişki kuran olumsuzlama olduğu için, kendi için varlık denen varoluştur.

Not 1.

Sonsuz — kötü sonsuzluğun alışılmış anlamıyla — ve sonsuza ilerleme, olması gereken gibi, kendini çözüm ve en son şey olarak sunan bir çelişkinin ifadesidir. Bu sonsuz, duyusal tasavvurun sonludan düşünceye ilk yükselişidir; ama bu düşüncenin içeriği yalnızca hiçtir, açıkça var olmayan olarak konmuş olandır; kısıtlı olanın ötesine bir kaçıştır, kendi içinde toplanmayan ve olumsuzu olumluya geri getirmeyi bilmeyen bir kaçış. Bu tamamlanmamış refleksiyon, hakiki sonsuzun iki belirlenimini, yani sonlu ile sonsuzun karşıtlığını ve sonlu ile sonsuzun birliğini tam olarak önünde bulur; ama bu iki düşünceyi bir araya getirmez; biri ayrılmaz biçimde ötekini getirir, ama refleksiyon onları yalnızca nöbetleştirir. Bu nöbetleşmenin sunuluşu, yani sonsuz ilerleme, iki belirlenimin birliği ile karşıtlığının çelişkisinde direnilen her yerde ortaya çıkar. Sonlu kendi kendisini aşmaktır, kendi olumsuzlamasını, sonsuzluğu kendi içinde kapsar: ikisinin birliği; sonlunun ötesine, onun ötesi olarak sonsuza gidilir: ikisinin ayrılması; ama sonsuzun ötesinde başka bir sonlu vardır, öte, yani sonsuz sonluluğu içerir: ikisinin birliği; ama bu sonlu da sonsuzun bir olumsuzudur: ikisinin ayrılması, vb. — Nedensellik ilişkisinde de böyledir: sebep ile etki ayrılmazdır; hiçbir etkisi olmayacak bir sebep sebep değildir, tıpkı hiçbir sebebi olmayan etkinin artık etki olmaması gibi. Bu ilişki bu yüzden sebeplerin ve etkilerin sonsuz ilerlemesini verir. Bir şey sebep olarak belirlenir; ama sebep sonlu bir şey olarak (— ve sonlu olması da asıl olarak tam etkiden ayrılmış olmasındandır) kendisi bir sebebe sahiptir, yani o da etkidir; böylece sebep olarak belirlenmiş olan aynı şey etki olarak da belirlenmiştir: sebebin ve etkinin birliği; şimdi etki olarak belirlenmiş olanın yeniden bir sebebi vardır, yani sebep etkisinden ayrılmalı ve farklı bir şey olarak konmalıdır; ama bu yeni sebep de kendisi yalnızca bir etkidir: sebebin ve etkinin birliği; onun sebebi bir başkasıdır: iki belirlenimin ayrılması, vb., sonsuza dek.

78

Der Übergang. Die Idealität kann die Qualität der Unendlichkeit genannt werden; aber sie ist wesentlich der Proceß des Werdens und damit ein Übergang, wie des Werdens in Daseyn, der nun anzugeben ist. Als Aufheben der Endlichkeit, d. i. der Endlichkeit als solcher und ebenso sehr der ihr nur gegenüberstehenden, nur negativen Unendlichkeit ist diese Rückkehr in sich, Beziehung auf sich selbst, Seyn. Da in diesem Seyn Negation ist, ist es Daseyn, aber da sie ferner wesentlich Negation der Negation, die sich auf sich beziehende Negation ist, ist sie das Daseyn, welches Fürsichseyn genannt wird. Anmerkung 1. Das Unendliche,--nach dem gewöhnlichen Sinne der schlechten Unendlichkeit,--und der Progreß ins Unendliche, wie das Sollen, sind der Ausdruck eines Widerspruchs, der sich selbst für die Auflösung und für das Letzte giebt. Dieß Unendliche ist eine erste Erhebung des sinnlichen Vorstellens über das Endliche in den Gedanken, der aber nur den Inhalt von Nichts, dem ausdrücklich als Nichtseyend gesetzten, hat,--eine Flucht über das Beschränkte, die sich nicht in sich sammelt, und das Negative nicht zum Positiven zurückzubringen weiß. Diese unvollendete Reflexion hat die beiden Bestimmungen des wahrhaft Unendlichen: den Gegensatz des Endlichen und Unendlichen, und die Einheit des Endlichen und Unendlichen, vollständig vor sich, aber bringt diese beiden Gedanken nicht zusammen; der eine führt untrennbar den anderen herbei, aber sie läßt sie nur abwechseln. Die Darstellung dieser Abwechslung, der unendliche Progreß, tritt allenthalben ein, wo in dem Widerspruche der Einheit zweier Bestimmungen und des Gegensatzes derselben verharrt wird. Das Endliche ist das Aufheben seiner selbst, es schließt seine Negation, die Unendlichkeit in sich;--die Einheit beider,--es wird hinaus über das Endliche zum Unendlichen als dem Jenseits desselben gegangen, --Trennung beider; aber über das Unendliche hinaus ist ein anderes Endliches,--das Hinaus, das Unendliche, enthält die Endlichkeit, --Einheit beider; aber dieß Endliche ist auch ein Negatives des Unendlichen;--Trennung beider, u.s.f.--So ist im Kausalitätsverhältniß Ursache und Wirkung untrennbar; eine Ursache, die keine Wirkung haben sollte, ist nicht Ursache, wie die Wirkung, die keine Ursache hätte, nicht mehr Wirkung. Dieß Verhältniß giebt daher den unendlichen Progreß von Ursachen und Wirkungen; Etwas ist als Ursache bestimmt, aber sie hat als ein endliches (--und endlich ist sie eben eigentlich wegen ihrer Trennung von der Wirkung) selbst eine Ursache, d. h. sie ist auch Wirkung; somit ist dasselbe, was als Ursache bestimmt wurde, auch als Wirkung bestimmt;--Einheit der Ursache und der Wirkung;--das nun als Wirkung Bestimmte hat von neuem eine Ursache, d. i. die Ursache ist von ihrer Wirkung zu trennen, und als ein verschiedenes Etwas zu setzen;--diese neue Ursache ist aber selbst nur eine Wirkung--Einheit der Ursache und Wirkung;--sie hat ein Anderes zu ihrer Ursache;--Trennung beider Bestimmungen u.s.f. ins Unendliche.

79İlerlemeye daha kendine özgü bir biçim de verilebilir: sonlu ile sonsuzun tek bir birlik olduğu ileri sürülür; bu yanlış iddia karşıt iddiayla düzeltilmelidir: onlar mutlak olarak farklıdır ve birbirine karşıttır; bu da yeniden, ayrılmaz oldukları, bir belirlenimde ötekinin yattığı söylenerek, yani birlikleri ileri sürülerek düzeltilmelidir, ve sonsuza dek böyle. — Sonsuzun tabiatını kavramak için istenen şey kolay bir taleptir: sonsuz ilerlemenin, yani anlama yetisinin gelişmiş sonsuzunun, iki belirlenimin, yani iki momentin birliğinin ve ayrılmasının nöbetleşmesi olma yapısını taşıdığının bilincinde olmak; sonra da bu birlik ile bu ayrılmanın kendilerinin ayrılmaz olduğunun bilincinde olmak.

Bu çelişkinin çözümü, iki iddianın da eşit ölçüde doğru ve eşit ölçüde yanlış olduğunu kabul etmek değildir — bu, kalıcı çelişkinin yalnızca başka bir biçimidir —; çözüm, ikisinin idealitesidir: bu idealitede onlar farklılıkları içinde, karşılıklı olumsuzlamalar olarak, yalnızca momentlerdir; o tekdüze nöbetleşme fiilen hem birliklerinin hem ayrılmalarının olumsuzlamasıdır. Onda yukarıda gösterilen de aynı şekilde fiilen mevcuttur: sonlu kendi ötesine, sonsuza düşer, ama onun ötesinde kendini yeniden üretilmiş bulur, böylece bunda yalnızca kendisiyle birleşir; sonsuz da öyle. Böylece aynı olumsuzlamanın olumsuzlaması olumlama olarak sonuçlanır; bu sonuç da böylece onların hakikati ve kökeni olduğunu gösterir. Farklı olanların idealitesi olan bu varlıkta çelişki demek ki soyut olarak kaybolmuş değil, çözülmüş ve uzlaştırılmıştır; düşünceler yalnızca tam değil, aynı zamanda bir araya getirilmiştir de. Spekülatif düşünmenin tabiatı burada, işlenmiş bir örnekte, belirli tarzıyla görünür: o yalnızca karşıt momentleri birlikleri içinde kavramaktan ibarettir. Her biri, hem de fiilen, kendi karşıtını kendi üzerinde taşıdığını ve bu karşıtında kendisiyle birleştiğini kendi üzerinde gösterdiği için, olumlayıcı hakikat kendi içinde hareket eden bu birliktir, iki düşüncenin bir arada kavranmasıdır, onların sonsuzluğudur: kendi kendisiyle ilişki, ama dolaysız değil, sonsuz ilişki.

Düşünmeye daha aşina olanlar, felsefenin özünü sık sık şu soruyu cevaplama görevinde görmüşlerdir: Sonsuz nasıl kendi dışına çıkıp sonluluğa varır? — Bunun anlaşılır kılınamayacağı sanılır. Kavramına vardığımız sonsuz, bu sergilemenin ilerleyişinde daha ileri belirlenecek ve kendi üzerinde, biçimlerin bütün çeşitliliği içinde, istenen şeyi, yani — böyle ifade etmek istenirse — nasıl sonluluğa vardığını gösterecektir. Burada bu soruyu yalnızca dolaysızlığı içinde ve sonsuzun genellikle taşıdığı, demin incelenen anlam bakımından ele alıyoruz.

79

Dem Progreß kann so die eigenthümlichere Form gegeben werden; es wird die Behauptung gemacht, das Endliche und Unendliche sind Eine Einheit; diese falsche Behauptung muß durch die entgegengesetzte berichtigt werden: sie sind schlechthin verschieden und sich entgegengesetzt; diese ist wieder dahin zu berichtigen, daß sie untrennbar sind, in der einen Bestimmung die andere liegt, durch die Behauptung ihrer Einheit und so fort ins Unendliche.--Es ist eine leichte Forderung, welche um die Natur des Unendlichen einzusehen, gemacht wird, das Bewußtseyn zu haben, daß der unendliche Progreß, das entwickelte Unendliche des Verstandes, die Beschaffenheit hat, die Abwechslung der beiden Bestimmungen, der Einheit und der Trennung beider Momente zu seyn, und dann das fernere Bewußtseyn zu haben, daß diese Einheit und diese Trennung selbst untrennbar sind. Die Auflösung dieses Widerspruchs ist nicht die Anerkennung der gleichen Richtigkeit, und der gleichen Unrichtigkeit beider Behauptungen;--dieß ist nur eine andere Gestalt des bleibenden Widerspruchs,--sondern die Idealität beider, als in welcher sie in ihrem Unterschiede, als gegenseitige Negationen, nur Momente sind; jene eintönige Abwechslung ist faktisch sowohl die Negation der Einheit als der Trennung derselben. In ihr ist ebenso faktisch das oben Aufgezeigte vorhanden, daß das Endliche über sich hinaus in das Unendliche fällt, aber ebenso über dasselbe hinaus sich selbst wieder erzeugt findet, hiermit darin nur mit sich zusammengeht, wie das Unendliche gleichfalls; so daß dieselbe Negation der Negation sich zur Affirmation resultirt, welches Resultat sich damit als ihre Wahrheit und Ursprünglichkeit erweist. In diesem Seyn hiermit als der Idealität der Unterschiedenen ist der Widerspruch nicht abstrakt verschwunden, sondern aufgelöst und versöhnt, und die Gedanken sind nicht nur vollständig, sondern sie sind auch zusammengebracht. Die Natur des spekulativen Denkens zeigt sich hieran als einem ausgeführten Beispiele in ihrer bestimmten Weise, sie besteht allein in dem Auffassen der entgegengesetzten Momente in ihrer Einheit. Indem jedes und zwar faktisch sich an ihm zeigt, sein Gegentheil an ihm selbst zu haben, und in diesem mit sich zusammenzugehen, so ist die affirmative Wahrheit diese sich in sich bewegende Einheit, das Zusammenfassen beider Gedanken, ihre Unendlichkeit,--die Beziehung auf sich selbst, nicht die unmittelbare, sondern die unendliche. Das Wesen der Philosophie ist häufig von solchen, die mit dem Denken schon vertrauter sind, in die Aufgabe gesetzt worden, zu beantworten, wie das Unendliche aus sich heraus und zur Endlichkeit komme?--Dieß, meint man, sey nicht begreiflich zu machen. Das Unendliche, bei dessen Begriff wir angekommen sind, wird sich im Fortgange dieser Darstellung weiter bestimmen, und an ihm in aller Mannigfaltigkeit der Formen das Geforderte zeigen, wie es, wenn man sich so ausdrücken will, zur Endlichkeit komme. Hier betrachten wir diese Frage nur in ihrer Unmittelbarkeit, und in Rücksicht des vorhin betrachteten Sinnes, den das Unendliche zu haben pflegt.

80Genel olarak bir felsefe olup olmadığının bu soruya verilecek cevaba bağlı olduğu söylenir. Bunu hâlâ bu cevaba bağlı bırakmak istiyormuş gibi yapan kişi aynı zamanda, soruyla bir tür şaşırtmaca, aşılmaz bir tılsım elde ettiğine inanır; bu tılsım sayesinde cevaba karşı, dolayısıyla felsefeye ve felsefeye varmaya karşı sağlam ve güvende olduğunu sanır. Başka konularda da soru sormayı anlamak bir eğitim gerektirir; ama felsefî konularda, sorunun hiçbir işe yaramadığından başka bir cevap alabilmek için bu daha da gereklidir. — Böyle sorularda genellikle hakkaniyete başvurulur: kelimelerin önemi yokmuş, şu ya da bu ifade tarzında neyin kastedildiği anlaşılırmış. Soruda kullanılan "dışarı çıkmak" ve benzeri duyusal tasavvur deyimleri, sorunun alışılmış tasavvurun zemininden geldiği ve cevap için de gündelik hayatta geçerli tasavvurların ve duyusal bir benzetme biçiminin beklendiği şüphesini uyandırır.

Sonsuz yerine genel olarak varlık alınırsa, varlığın belirlenmesi, yani onda bir olumsuzlama ya da sonluluk daha kolay anlaşılır görünür. Varlık kendisi belirsiz olandır elbette; ama belirli olanın karşıtı olduğu, onun üzerinde dolaysız olarak ifade edilmiş değildir. Sonsuz ise bunu ifade edilmiş olarak içerir: o sonlu-olmayandır. Böylece sonlu ile sonsuzun birliği dolaysız olarak dışlanmış görünür; tamamlanmamış refleksiyon bu yüzden bu birliğe karşı en inatçı olandır.

Ama şu gösterilmiştir ve sonlu ile sonsuzun belirlenimine daha fazla girmeden de dolaysız olarak açıktır: o refleksiyonun aldığı anlamda, yani sonlunun karşısında duran olarak sonsuz, sonlunun karşısında durduğu için kendi başkasını onda bulur; dolayısıyla zaten sınırlanmış ve kendisi sonludur, kötü sonsuzdur. Sonsuzun nasıl sonlu olduğu sorusunun cevabı demek ki şudur: önce sonsuz olan ve ancak sonra sonlu olması, sonluluğa çıkması gereken bir sonsuz yoktur; sonsuz kendi başına zaten sonsuz olduğu kadar sonludur da. Soru, bir yanda sonsuzun kendi başına var olduğunu, ondan çıkıp ayrılığa geçmiş ya da nereden gelmiş olursa olsun sonlunun da ondan ayrı olarak hakikaten reel olduğunu varsaydığı için, daha çok bu ayrılığın anlaşılmaz olduğunu söylemek gerekirdi. Ne böyle bir sonlunun ne de böyle bir sonsuzun hakikati vardır; hakikat olmayan ise anlaşılmazdır. Ama aynı şekilde anlaşılır olduklarını da söylemek gerekir: onları, tasavvurda bulundukları hâliyle de olsa, birinde ötekinin belirleniminin yattığı şekilde incelemek, ayrılmazlıklarını basitçe kavramak, onları kavramak demektir; bu ayrılmazlık onların kavramıdır. — O soru ise o sonsuzun ve sonlunun bağımsızlığı varsayımıyla hakikat olmayan bir içerik ortaya koyar ve bu içeriğin hakikat olmayan bir ilişkisini zaten kendi içinde taşır. Bu yüzden ona cevap vermemek, daha çok içerdiği yanlış varsayımları, yani sorunun kendisini olumsuzlamak gerekir. O sonsuzun ve sonlunun hakikati sorulunca bakış açısı değişir; bu değişiklik de ilk sorunun doğuracağı sıkıntıyı ona geri döndürür. Bizim bu sorumuz, ilk sorunun kaynaklandığı refleksiyon için yenidir; çünkü böyle bir refleksiyon spekülatif ilgiyi içermez: belirlenimleri birbiriyle ilişkilendirmeden önce, kendi başına, bunların varsayıldıkları hâliyle hakiki bir şey olup olmadığını bilmeye yönelen ilgiyi. Ama o soyut sonsuzun ve aynı şekilde kendi tarafında kalması gereken sonlunun hakikatsizliği anlaşılınca, sonlunun sonsuzdan çıkışı hakkında şunu söylemek gerekir: sonsuz sonluluğa çıkar, çünkü soyut birlik olarak kavrandığı hâliyle onda hiçbir hakikat, hiçbir kalıcılık yoktur; tersinden sonlu da aynı sebepten, hiç mesabesinde olduğu için sonsuza girer. Daha doğrusu şunu söylemek gerekir: sonsuz ebediyen sonluluğa çıkmıştır; saf varlık gibi o da yalnızca kendi başına, kendi başkasını kendi üzerinde taşımaksızın, mutlak olarak yoktur.

80

Von der Beantwortung dieser Frage soll es überhaupt abhängen, ob es eine Philosophie gebe, und indem man es hierauf noch ankommen lassen zu wollen vorgiebt, glaubt man zugleich an der Frage selbst eine Art von Vexirfrage, einen unüberwindlichen Talisman, zu besitzen, durch den man gegen die Beantwortung und damit gegen die Philosophie und das Ankommen bei derselben fest und gesichert sey. Auch bei anderen Gegenständen setzt es eine Bildung voraus, fragen zu verstehen, noch mehr aber bei philosophischen Gegenständen, um eine andere Antwort zu erhalten, als die, daß die Frage nichts tauge.--Es pflegt bei solchen Fragen die Billigkeit in Anspruch genommen zu werden, daß es auf die Worte nicht ankomme, sondern in einer oder anderen Weise des Ausdrucks verständlich sey, worauf es ankomme? Ausdrücke sinnlicher Vorstellung, wie herausgehen und dergleichen, die bei der Frage gebraucht werden, erwecken den Verdacht, daß sie aus dem Boden des gewöhnlichen Vorstellens stamme, und für die Beantwortung auch Vorstellungen, die im gemeinen Leben gangbar sind, und die Gestalt eines sinnlichen Gleichnisses erwartet werden. Wenn statt des Unendlichen das Seyn überhaupt genommen wird, so scheint das Bestimmen des Seyns, eine Negation oder Endlichkeit an ihm, leichter begreiflich. Seyn ist zwar selbst das Unbestimmte, aber es ist nicht unmittelbar an ihm ausgedrückt, daß es das Gegentheil des Bestimmten sey. Das Unendliche hingegen enthält dieß ausgedrückt; es ist das Nicht-Endliche. Die Einheit des Endlichen und Unendlichen scheint somit unmittelbar ausgeschlossen; die unvollendete Reflexion ist darum am hartnäckigsten gegen diese Einheit. Es ist aber gezeigt worden, und es erhellt, ohne weiter in die Bestimmung des Endlichen und Unendlichen einzugehen, unmittelbar, daß das Unendliche in dem Sinne, in dem es von jenem Reflektiren genommen wird,--nämlich als dem Endlichen gegenüberstehend,--darum weil es ihm gegenübersteht, an ihm sein Anderes hat, daher schon begrenzt, und selbst endlich, das Schlechtunendliche ist. Die Antwort auf die Frage, wie das Unendliche endlich werde, ist somit diese, daß es nicht ein Unendliches gibt, das vorerst unendlich ist, und das nachher erst endlich zu werden, zur Endlichkeit herauszugehen nöthig habe, sondern es ist für sich selbst schon eben so sehr endlich als unendlich. Indem die Frage annimmt, daß das Unendliche einer Seits für sich, und daß das Endliche, das aus ihm heraus in die Trennung gegangen, oder wo es hergekommen seyn möchte, abgesondert von ihm, wahrhaft real sey,--so wäre vielmehr zu sagen, diese Trennung sey unbegreiflich. Weder solches Endliches, noch solches Unendliches hat Wahrheit; das Unwahre aber ist unbegreiflich. Man muß aber ebenso sagen, sie seyen begreiflich; die Betrachtung derselben, auch wie sie in der Vorstellung sind, daß in dem einen die Bestimmung des anderen liegt, die einfache Einsicht in diese ihre Untrennbarkeit haben, heißt sie begreifen; diese Untrennbarkeit ist ihr Begriff.--In der Selbstständigkeit jenes Unendlichen und Endlichen dagegen stellt jene Frage einen unwahren Inhalt auf, und enthält in sich schon eine unwahre Beziehung desselben. Darum ist nicht auf sie zu antworten, sondern vielmehr sind die falschen Voraussetzungen, die sie enthält, d. i. die Frage selbst zu negiren. Durch die Frage nach der Wahrheit jenes Unendlichen und Endlichen wird der Standpunkt verändert, und diese Veränderung wird die Verlegenheit, welche die erste Frage hervorbringen sollte, auf sie zurückbringen; jene unsre Frage ist der Reflexion, aus der die erste Frage stammt, neu, da solches Reflektiren nicht das spekulative Interesse enthält, welches, für sich und ehe es Bestimmungen bezieht, darauf geht, zu erkennen, ob dieselben, wie sie vorausgesetzt werden, etwas Wahres seyen. Insofern aber die Unwahrheit jenes abstrakten Unendlichen, und des eben so auf seiner Seite stehen bleiben sollenden Endlichen erkannt ist, so ist über das Herausgehen des Endlichen aus dem Unendlichen zu sagen, das Unendliche gehe zur Endlichkeit heraus, darum weil es keine Wahrheit, kein Bestehen an ihm, wie es als abstrakte Einheit gefaßt ist, hat; so umgekehrt geht das Endliche aus demselben Grunde seiner Nichtigkeit in das Unendliche hinein; oder vielmehr ist zu sagen, daß das Unendliche ewig zur Endlichkeit herausgegangen, daß es schlechthin nicht ist, so wenig als das reine Seyn, allein für sich, ohne sein Anderes an ihm selbst zu haben.

81Sonsuzun sonluya nasıl çıktığı sorusu daha ileri bir varsayımı da içerebilir: sonsuzun kendinde sonluyu kendi içinde kapsadığı, dolayısıyla kendinde kendisinin ve kendi başkasının birliği olduğu; öyle ki güçlük özünde ayırmayla, yani ikisinin varsayılan birliğine karşıt olan ayırmayla ilgilidir. Bu varsayımda sabit tutulan karşıtlık yalnızca başka bir biçim almıştır; birlik ve ayırma birbirinden koparılıp yalıtılır. Ama birlik soyut, belirsiz birlik olarak değil, daha o varsayımda olduğu gibi sonlu ile sonsuzun belirli birliği olarak alınırsa, ikisinin ayrımı da bunda zaten mevcuttur; bu ayrım aynı zamanda onları ayrı bir bağımsızlığa salıvermek değildir, onları birlik içinde ideel olarak bırakır. Sonsuzla sonlunun bu birliği ve ayrımı, sonluluk ve sonsuzluk gibi aynı ayrılmaz şeydir.

Not 2.

Sonlunun ideel olduğu önermesi idealizmi oluşturur. Felsefenin idealizmi, sonluyu hakikaten var olan bir şey olarak tanımamaktan başka bir şey değildir. Her felsefe özü gereği idealizmdir ya da en azından onu ilke edinir; o zaman soru yalnızca bunun ne ölçüde gerçekten uygulandığıdır. Felsefe bu bakımdan din kadar idealizmdir; çünkü din de sonluluğu hakiki bir varlık, en son, mutlak bir şey, ya da konmamış, yaratılmamış, ebedî bir şey olarak tanımaz. Bu yüzden idealist ve realist felsefe karşıtlığının bir anlamı yoktur. Sonlu varoluşa böyle olarak hakiki, en son, mutlak varlık yükleyen bir felsefe, felsefe adını hak etmezdi. Eski ya da yeni felsefelerin ilkeleri, su, madde ya da atomlar, düşüncelerdir, küllîlerdir, ideel şeylerdir; dolaysız olarak bulundukları hâliyle, yani duyusal cüzîlik içindeki şeyler değildir. Thales'in suyu bile değildir; çünkü o, ampirik su olmakla birlikte, aynı zamanda bütün öteki şeylerin kendindesi ya da özüdür; bu şeyler de bağımsız, kendi içinde temellenmiş değil, bir başkasından, sudan konmuş, yani ideel şeylerdir. Demin ilkeye, küllîye ideel denildi; kavrama, ideye, tine ise daha da fazla ideel denmesi gerekir; sonra da cüzî duyusal şeyler ilkede, kavramda, daha da fazla tinde aşılmış olarak ideeldir. Bu yüzden burada önceden, sonsuzda görünen aynı çift yana dikkat çekmek gerekir: bir kez ideel olan somut, hakikaten var olandır; öbür kez ise aynı ölçüde onun momentleri, onda aşılmış olanlar ideeldir; ama gerçekte yalnızca momentlerin kendisinden ayrılamadığı tek bir somut bütün vardır.

81

Jene Frage, wie das Unendliche zum Endlichen herausgehe, kann noch die weitere Voraussetzung enthalten, daß das Unendliche an sich das Endliche in sich schliesse, somit an sich die Einheit seiner selbst und seines Anderen sey, so daß die Schwierigkeit sich wesentlich auf das Trennen bezieht, als welches der vorausgesetzten Einheit beider entgegensteht. In dieser Voraussetzung hat der Gegensatz, an welchem festgehalten wird, nur eine andere Gestalt; die Einheit und das Unterscheiden werden von einander getrennt und isolirt. Wenn aber jene nicht als die abstrakte unbestimmte Einheit, sondern schon wie in jener Voraussetzung als die bestimmte Einheit des Endlichen und Unendlichen genommen wird, so ist die Unterscheidung beider bereits darin auch vorhanden,--eine Unterscheidung, die so zugleich nicht ein Loslassen derselben zu getrennter Selbstständigkeit ist, sondern sie als ideelle in der Einheit läßt. Diese Einheit des Unendlichen und Endlichen und deren Unterscheidung sind dasselbe Untrennbare als die Endlichkeit und Unendlichkeit. Anmerkung 2. Der Satz, daß das Endliche ideell ist, macht den Idealismus aus. Der Idealismus der Philosophie besteht in nichts anderem, als darin, das Endliche nicht als ein wahrhaft Seyendes anzuerkennen. Jede Philosophie ist wesentlich Idealismus, oder hat denselben wenigstens zu ihrem Princip, und die Frage ist dann nur, inwiefern dasselbe wirklich durchgeführt ist. Die Philosophie ist es so sehr als die Religion; denn die Religion anerkennt die Endlichkeit ebenso wenig als ein wahrhaftes Seyn, als ein Letztes, Absolutes, oder als ein Nicht-Gesetztes, Unerschaffenes, Ewiges. Der Gegensatz von idealistischer und realistischer Philosophie ist daher ohne Bedeutung. Eine Philosophie, welche dem endlichen Daseyn als solchem wahrhaftes, letztes, absolutes Seyn zuschriebe, verdiente den Namen Philosophie nicht; Principien älterer oder neuerer Philosophien, das Wasser, oder die Materie oder die Atome sind Gedanken, Allgemeine, Ideelle, nicht Dinge, wie sie sich unmittelbar vorfinden, d. h. in sinnlicher Einzelnheit, selbst jenes thaletische Wasser nicht; denn, obgleich auch das empirische Wasser, ist es außerdem zugleich das Ansich oder Wesen aller anderen Dinge; und diese sind nicht selbstständige, in sich gegründete, sondern aus einem Anderen, dem Wasser, gesetzte, d. i. ideelle. Indem vorhin das Princip, das Allgemeine, das Ideelle genannt worden, wie noch mehr der Begriff, die Idee, der Geist, Ideelles zu nennen ist, und dann wiederum die einzelnen sinnlichen Dinge als ideell im Princip, im Begriffe, noch mehr im Geiste, als aufgehoben sind, so ist dabei auf dieselbe Doppelseite vorläufig aufmerksam zu machen, die bei dem Unendlichen sich gezeigt hat, nämlich daß das eine Mal das Ideelle das Konkrete, Wahrhaftseyende ist, das andere Mal aber ebenso sehr seine Momente das Ideelle, in ihm Aufgehobene sind, in der That aber nur das Eine konkrete Ganze ist, von dem die Momente untrennbar sind.

İdeel denince özellikle tasavvur biçimi kastedilir; genel olarak benim tasavvurumda ya da kavramda, idede, hayal gücünde vb. bulunana ideel denir; öyle ki genel olarak ideel olan hayaller için de söylenir, yani yalnızca reel olandan farklı değil, özü gereği reel olmaması gereken tasavvurlar için. Gerçekte asıl idealist genel olarak tindir: tinde, daha duyumlayan ve tasavvur eden olduğu hâliyle, düşünen ve kavrayan olduğu ölçüde ise daha da fazla, içerik reel denen varoluş olarak bulunmaz; Ben'in basitliği içinde böyle dışsal bir varlık yalnızca aşılmış olarak bulunur; o benim içindir, bende ideeldir. Bu öznel idealizm, ister genel olarak bilincin bilinçsiz idealizmi olsun, ister bilinçli olarak ilke diye dile getirilip ortaya konmuş olsun, yalnızca tasavvur biçimini, yani bir içeriğin benim içeriğim olması biçimini ilgilendirir. Öznelliğin sistematik idealizminde bu biçim tek hakiki biçim olarak, nesnellik ya da realite biçimine, yani o içeriğin dışsal varoluşu biçimine karşı dışlayıcı biçim olarak ileri sürülür. Böyle bir idealizm biçimseldir; çünkü tasavvur etmenin ya da düşünmenin içeriğini dikkate almaz; bu içerik tasavvur etmede ya da düşünmede bu arada tamamen kendi sonluluğu içinde kalabilir. Böyle bir idealizmle hiçbir şey kaybedilmez: hem böyle sonlu bir içeriğin realitesi, yani sonlulukla dolu varoluş korunduğu için, hem de bu realiteden soyutlandığı ölçüde böyle bir içeriğin kendinde hiçbir önemi olmaması gerektiği için. Onunla hiçbir şey kazanılmaz da, tam da hiçbir şey kaybedilmediği için; çünkü Ben, tasavvur, tin, sonluluğun aynı içeriğiyle dolu kalır. Öznellik ve nesnellik biçiminin karşıtlığı elbette sonluluklardan biridir; ama duyuma, görüye ya da tasavvurun, düşünmenin daha soyut öğesine alındığı hâliyle içerik, sonlulukları bolca içerir; bunlar sonluluğun yalnızca o tek tarzının, öznel ve nesnel biçiminin dışlanmasıyla hiç de ortadan kaldırılmış olmaz, kendiliğinden düşüp gitmiş hiç olmaz.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…