Kavram
finitum
- Yunanca
- πεπερασμένον (peperasmenon); πέρας (peras)
- Latince
- finitum
- Almanca
- das Endliche; Endlichkeit
- Fransızca
- le fini; finitude
- İngilizce
- the finite
- Türkçe
- sonlu; sonluluk
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte sonlu, bir yerde biten, ölçüsü belli olandır. Mantık Bilimi'nde (Varlık Öğretisi, Varoluş, B. c) sonluluk, içkin sınırıyla birlikte kendi çelişkisi olarak konmuş bir şeydir: sonlu şeyler vardır, ama bu varlığın hakikati onların sonudur; doğdukları saat ölüm saatleridir. Sonlunun kendini aşması, sahici sonsuzluğa (infinitum) götürür; sonluyu sabit, sonsuzu ise ötede tutan anlama yetisi "kötü sonsuzluk"ta kalır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 5.–4. yy | Pythagorasçılar, Platon | Sınır (peras) ile sınırsızın (apeiron) karışımı | |
| Orta Çağ | Augustinus, skolastik | Yaratılmış olanın Tanrı'ya göre sonluluğu | |
| 1781 | Kant | İnsan bilgisinin sonluluğu, mümkün deneyimle sınırlılığı | |
| 1812/1832 | Hegel | İçkin sınırın çelişkisi; yokluğu kendi varlığı olarak taşıyan bir şey | Mantık Bilimi I. Kitap, 2. Bölüm B c |
Dönüşüm: Sonluluk dış bir kuşatma olmaktan çıkar, şeyin kendi içinden gelen bir sona erme ve kendini aşma hareketine dönüşür.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | πεπερασμένον (peperasmenon) | peras "sınır"dan; Pythagorasçılarda ve Platon'un Philebos'unda apeiron "sınırsız"ın karşıtı. |
| Latince | finitum | finis "son, sınır"dan; infinitum (infinitum) ile çift olarak kullanılır. |
| Almanca / Fransızca | das Endliche, Endlichkeit / le fini, finitude | Ende "son", enden "sona ermek" ile birlikte okunur. |
| İngilizce | the finite |
Türkçe karşılığı
sonlu; sonluluk. "Mahdut" ve "sınırlı" rakip karşılıklardır. Hegel begrenzt "sınırlanmış" ile endlich "sonlu"yu ayırır: sınırlanmış olan sınırının dışında hâlâ varoluş taşıyabilir, sonlu ise yokluğu kendi tabiatı olarak taşır, yani sonu kendindedir. Bu yüzden "sınırlı" değil, "sonlu".
"Sınırlı" denince sonluluk bir dış kuşatma gibi anlaşılır; Hegel'de ise sonlu, kendi içkin sınırının (limes) çelişkisiyle kendini kendi ötesine gönderen şeydir. "Sonlu" kelimesi bu içten gelen sona ermeyi korur.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Varlık Öğretisi) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sonluluğunu, sonluluğunun, sonlu, sonluluğu
Metinlerde işaretlendiği yerler
4 yer · 4 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.