İçeriğe geç

Kavram

limes

Yunanca
πέρας (peras)
Latince
limes; terminus
Almanca
Grenze (karşıtı: Schranke)
Fransızca
limite, borne
İngilizce
limit, boundary
Türkçe
sınır (karşıtı: kısıt)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte iki ülke ya da iki tarla arasındaki çizgi. Kant'ta matematik ve tabiat ilminin yalnızca kısıtları vardır (ilerleyişleri sonsuzdur, ama hissî olmayana hiç ulaşmaz); metafizik ise transandantal idealar sayesinde aklı sınırlara götürür: deneyimin "dolu mekânı" ile noumena'nın "boş mekânı"nın temas yerine. Sınır her iki alana da ait olduğu için akıl, bilinmeyeni bilmeden, bilinenin onunla ilişkisini düşünebilir; bu ilişki analojiyle kurulur.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
Antik Platon, Philebos peras ve apeiron: belirlenimi sağlayan ilke —
1783 Kant Grenze / Schranke ayrımı; saf aklın sınır belirlemesi Prolegomena AA04.352–357

Dönüşüm: Belirlenim ilkesi olarak sınırdan, bilmenin alanını hem kapatan hem de ötesine işaret eden çizgiye.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca πέρας (peras) "uç, son"; Pythagorasçılarda ve Platon'da sınırsız olanın (apeiron) karşıtı.
Latince limes; terminus limes tarla arasındaki yol, sınır şeridi; terminus sınır taşı. Not adı için limes seçildi; terminus ayrı not olarak mantık terimi (kıyasın terimleri) için kullanılıyor: terminus.
Almanca / Fransızca Grenze, Schranke / limite, borne İlk sistemli kullanım: Prolegomena § 57 (AA04.352, 354).
İngilizce limit, boundary

Türkçe karşılığı

sınır; kısıt (Schranke). Grenze "sınır", Schranke "kısıt". "Hudut" ağır, "limit" matematiğe kayar. Schranke için "engel" ya da "sınırlılık" düşünüldü; Kant'ın tarifine (salt olumsuzlama) en yakın düşen "kısıt" seçildi. Grenzbestimmung "sınır belirlemesi", Grenzbegriff "sınır kavramı" ayrıca bağlanmaz.

Kant'ın ayrımı Türkçede iki ayrı kelime gerektirir: Sınır, ötesinde bir şeyin bulunduğu ve kendisi de olumlu bir şey olan çizgidir (yüzey cismin, çizgi yüzeyin sınırıdır); kısıt ise bir büyüklüğün eksiksiz olmayışını anlatan salt olumsuzlamadır. "Sınır" kelimesi iki anlamda da kullanılsaydı Prolegomena'nın sonuç bölümündeki asıl düşünce kaybolurdu.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sınırlarını, sınır, sınırın, sınırlarıdır

Metinlerde işaretlendiği yerler

4 yer · 4 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.