Kavram
limes
- Yunanca
- πέρας (peras)
- Latince
- limes; terminus
- Almanca
- Grenze (karşıtı: Schranke)
- Fransızca
- limite, borne
- İngilizce
- limit, boundary
- Türkçe
- sınır (karşıtı: kısıt)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte iki ülke ya da iki tarla arasındaki çizgi. Kant'ta matematik ve tabiat ilminin yalnızca kısıtları vardır (ilerleyişleri sonsuzdur, ama hissî olmayana hiç ulaşmaz); metafizik ise transandantal idealar sayesinde aklı sınırlara götürür: deneyimin "dolu mekânı" ile noumena'nın "boş mekânı"nın temas yerine. Sınır her iki alana da ait olduğu için akıl, bilinmeyeni bilmeden, bilinenin onunla ilişkisini düşünebilir; bu ilişki analojiyle kurulur.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Antik | Platon, Philebos | peras ve apeiron: belirlenimi sağlayan ilke | — |
| 1783 | Kant | Grenze / Schranke ayrımı; saf aklın sınır belirlemesi | Prolegomena AA04.352–357 |
Dönüşüm: Belirlenim ilkesi olarak sınırdan, bilmenin alanını hem kapatan hem de ötesine işaret eden çizgiye.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | πέρας (peras) | "uç, son"; Pythagorasçılarda ve Platon'da sınırsız olanın (apeiron) karşıtı. |
| Latince | limes; terminus | limes tarla arasındaki yol, sınır şeridi; terminus sınır taşı. Not adı için limes seçildi; terminus ayrı not olarak mantık terimi (kıyasın terimleri) için kullanılıyor: terminus. |
| Almanca / Fransızca | Grenze, Schranke / limite, borne | İlk sistemli kullanım: Prolegomena § 57 (AA04.352, 354). |
| İngilizce | limit, boundary |
Türkçe karşılığı
sınır; kısıt (Schranke). Grenze "sınır", Schranke "kısıt". "Hudut" ağır, "limit" matematiğe kayar. Schranke için "engel" ya da "sınırlılık" düşünüldü; Kant'ın tarifine (salt olumsuzlama) en yakın düşen "kısıt" seçildi. Grenzbestimmung "sınır belirlemesi", Grenzbegriff "sınır kavramı" ayrıca bağlanmaz.
Kant'ın ayrımı Türkçede iki ayrı kelime gerektirir: Sınır, ötesinde bir şeyin bulunduğu ve kendisi de olumlu bir şey olan çizgidir (yüzey cismin, çizgi yüzeyin sınırıdır); kısıt ise bir büyüklüğün eksiksiz olmayışını anlatan salt olumsuzlamadır. "Sınır" kelimesi iki anlamda da kullanılsaydı Prolegomena'nın sonuç bölümündeki asıl düşünce kaybolurdu.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sınırlarını, sınır, sınırın, sınırlarıdır
Metinlerde işaretlendiği yerler
4 yer · 4 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.