Kavram
analogia
- Yunanca
- ἀναλογία (analogia)
- Latince
- analogia; proportio; similium comparatio
- Almanca
- Analogie
- Fransızca
- analogie
- İngilizce
- analogy
- Türkçe
- analoji
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Matematikte orantı olan terim, Alexandria gramerinde dilin düzenliliği demek olmuştur; zıddı anomalia'dır. Isidorus'un tarifi: "şüpheli olan, şüpheli olmayan benzer bir şeye bağlanır; böylece belirsizler belirlilerle kanıtlanır" (I 28, 1). Sekiz yolla yapılır: keyfiyet, karşılaştırma, cins, sayı, şekil, durum, son heceler, zaman.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1. yy | Quintilianus | gramerde belirsiz biçimi benzerle sınama (ratio, proportio) | Institutio oratoria I 6 |
| 6. yy | Boethius | sayısal orantı | De arithmetica II |
| 7. yy | Isidorus | benzerlerin karşılaştırılması; sekiz ölçüt, zıddı anomali | Etymologiae I 28 |
Dönüşüm: Sayısal orandan dilin kuralına; sonra (bu projenin dışında) skolastikte varlık analojisine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἀναλογία (analogia) | ana logon "orana göre"; önce matematik terimi |
| Latince | analogia; proportio; similium comparatio | Isidorus, Etimolojiler I 28: "benzerlerin karşılaştırılması" |
| Almanca / Fransızca | Analogie / analogie | |
| İngilizce | analogy |
Türkçe karşılığı
analoji. rakip karşılıklar: kıyas (çekirdek tabloda syllogismus'a ayrılmıştır), benzetme (figüre kayar), orantı (proportio; sayısal anlamda). Gramer bağlamında "analoji" yerleşiktir
Gramerde analoji şüpheli biçimin bilinen biçimle karşılaştırılarak doğrulanmasıdır; felsefede ise oran benzerliği olarak metafizik bir yük taşır. Aynı kelimenin iki yüzü karıştırılmamalıdır.
Atıf ve kaynak notu
Isidorus'taki analoji bir gramer sınamasıdır; felsefî "varlık analojisi" ile bir ilgisi yoktur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: analoji, Analoji, analojiyle, Analojileri, analojik, analojiye
Metinlerde işaretlendiği yerler
8 yer · 8 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.28
- Descartes, Zihnin Yönetimi İçin KurallarAT10.412
- Kant, Saf Aklın EleştirisiAA03.158
- Kant, İlim Olarak Ortaya Çıkabilecek Her Gelecek Metafiziğe ProlegomenaAA04.357
- Kant, Yargı Gücünün EleştirisiAA05.351
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi22
- Hegel, Mantık Bilimi427
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri135