İçeriğe geç

Kavram

progressus in infinitum

Yunanca
εἰς ἄπειρον (eis apeiron)
Latince
progressus in infinitum
Almanca
Progreß ins Unendliche; schlechte Unendlichkeit
Fransızca
progrès à l'infini; mauvais infini
İngilizce
infinite progress
Türkçe
sonsuza ilerleme; kötü sonsuzluk

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte sonsuz, hiç bitmeyendir. Mantık Bilimi'nde (Varlık Öğretisi, C. Sonsuzluk, b) kötü sonsuz, sonluya karşı bir öte olarak konmuş, böylece kendisi sonlulaştırılmış anlama yetisinin sonsuzudur: her aşılan sınırın yerine yeni bir sınır gelir, "ve sonsuza dek böyle". Hakiki sonsuz (infinitum) ise sonlunun da bu sonsuzun da tek bir süreç olarak kendini aşmasıdır; imgesi düz çizgi değil, kendine dönen çemberdir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles Nedenler dizisinde sonsuza gidiş imkânsızdır
13. yy Thomas Aquinas Tanrı'nın varlığının kanıtlarında processus in infinitum reddi
1781–1788 Kant, Fichte Antinomilerde sonsuz dizi; olması gerekene sonsuz yaklaşma
1812/1832 Hegel Kötü sonsuzluk: sonlu ile sonsuzun sıkıcı nöbetleşmesi, sürüp giden olması gereken Mantık Bilimi I. Kitap, 2. Bölüm C b

Dönüşüm: Aristoteles'te bir saçmalık işareti, Kant ve Fichte'de ahlâkî ödevin ufku olan sonsuz dizi, Hegel'de anlama yetisinin çözülmemiş çelişkisinin adı olur.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca εἰς ἄπειρον (eis apeiron) Aristoteles'in "sonsuza gitmek" itirazı: nedenler dizisi sonsuza gidemez.
Latince progressus in infinitum Skolastikte processus in infinitum; Kant'ta Progressus / Regressus "ilerleme / geri gidiş".
Almanca / Fransızca Progreß ins Unendliche, schlechte Unendlichkeit / mauvais infini
İngilizce infinite progress

Türkçe karşılığı

sonsuza ilerleme; kötü sonsuzluk. Hegel schlechte Unendlichkeit, das Schlecht-Unendliche için "kötü sonsuzluk / kötü sonsuz"; "fena sonsuzluk", "yanlış sonsuzluk" rakip karşılıklardır. "Kötü" ahlâkî değil, eksik ve yetersiz anlamındadır; Hegel'in "sıkıcı nöbetleşme" dediği şey. das wahrhafte Unendliche "hakiki sonsuz" ile karşıtlık içinde okunur.

"Sonsuz ilerleme" denince ilerleme bir başarı gibi okunabilir; Hegel'de ise bu, sonlu ile sonsuzun bitmez tükenmez yer değiştirmesi, çözülmemiş çelişkinin tekrarıdır. "Sonsuza ilerleme" ve "kötü sonsuzluk" bu eleştirel tonu korur.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Varlık Öğretisi) açılmış nottur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kötü sonsuz, sonsuz ilerleme

Metinlerde işaretlendiği yerler

2 yer · 2 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.