Kavram
progressus in infinitum
- Yunanca
- εἰς ἄπειρον (eis apeiron)
- Latince
- progressus in infinitum
- Almanca
- Progreß ins Unendliche; schlechte Unendlichkeit
- Fransızca
- progrès à l'infini; mauvais infini
- İngilizce
- infinite progress
- Türkçe
- sonsuza ilerleme; kötü sonsuzluk
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte sonsuz, hiç bitmeyendir. Mantık Bilimi'nde (Varlık Öğretisi, C. Sonsuzluk, b) kötü sonsuz, sonluya karşı bir öte olarak konmuş, böylece kendisi sonlulaştırılmış anlama yetisinin sonsuzudur: her aşılan sınırın yerine yeni bir sınır gelir, "ve sonsuza dek böyle". Hakiki sonsuz (infinitum) ise sonlunun da bu sonsuzun da tek bir süreç olarak kendini aşmasıdır; imgesi düz çizgi değil, kendine dönen çemberdir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Nedenler dizisinde sonsuza gidiş imkânsızdır | |
| 13. yy | Thomas Aquinas | Tanrı'nın varlığının kanıtlarında processus in infinitum reddi | |
| 1781–1788 | Kant, Fichte | Antinomilerde sonsuz dizi; olması gerekene sonsuz yaklaşma | |
| 1812/1832 | Hegel | Kötü sonsuzluk: sonlu ile sonsuzun sıkıcı nöbetleşmesi, sürüp giden olması gereken | Mantık Bilimi I. Kitap, 2. Bölüm C b |
Dönüşüm: Aristoteles'te bir saçmalık işareti, Kant ve Fichte'de ahlâkî ödevin ufku olan sonsuz dizi, Hegel'de anlama yetisinin çözülmemiş çelişkisinin adı olur.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | εἰς ἄπειρον (eis apeiron) | Aristoteles'in "sonsuza gitmek" itirazı: nedenler dizisi sonsuza gidemez. |
| Latince | progressus in infinitum | Skolastikte processus in infinitum; Kant'ta Progressus / Regressus "ilerleme / geri gidiş". |
| Almanca / Fransızca | Progreß ins Unendliche, schlechte Unendlichkeit / mauvais infini | |
| İngilizce | infinite progress |
Türkçe karşılığı
sonsuza ilerleme; kötü sonsuzluk. Hegel schlechte Unendlichkeit, das Schlecht-Unendliche için "kötü sonsuzluk / kötü sonsuz"; "fena sonsuzluk", "yanlış sonsuzluk" rakip karşılıklardır. "Kötü" ahlâkî değil, eksik ve yetersiz anlamındadır; Hegel'in "sıkıcı nöbetleşme" dediği şey. das wahrhafte Unendliche "hakiki sonsuz" ile karşıtlık içinde okunur.
"Sonsuz ilerleme" denince ilerleme bir başarı gibi okunabilir; Hegel'de ise bu, sonlu ile sonsuzun bitmez tükenmez yer değiştirmesi, çözülmemiş çelişkinin tekrarıdır. "Sonsuza ilerleme" ve "kötü sonsuzluk" bu eleştirel tonu korur.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Varlık Öğretisi) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kötü sonsuz, sonsuz ilerleme
Metinlerde işaretlendiği yerler
2 yer · 2 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.