Kavram
nomina divina
Tanrı'ya yüklenen adlar ve bu adların, bilgisi sınırlı olan insanın diliyle sonsuz olan Tanrı hakkında neyi ve nasıl söyleyebildiği sorusu.
- Yunanca
- θεῖα ὀνόματα (theia onomata)
- Latince
- nomina divina
- Almanca
- göttliche Namen
- Fransızca
- noms divins
- İngilizce
- divine names
- Türkçe
- ilahî adlar
Tanrı'ya yüklenen adlar ve bu adların, bilgisi sınırlı olan insanın diliyle sonsuz olan Tanrı hakkında neyi ve nasıl söyleyebildiği sorusu.
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde ad, bir şeyi çağırmaya ve ötekilerden ayırmaya yarar. Dinî gelenekte Tanrı'nın adları dua, övgü ve tapınmanın dilidir: "iyi", "bilge", "her şeye kadir", "Rab". Felsefe bu adlara bir soru olarak yaklaşır. Adlarımızı gördüğümüz, bildiğimiz sonlu şeylerden alırız; Tanrı ise sonludan farklı, basit ve sonsuz kabul edilir. O hâlde "Tanrı iyidir" demek O'nun hakkında gerçekten bir şey söyler mi, yoksa yalnızca O'nun ne olmadığını ya da yaratıklarla ilişkisini mi anlatır? İlahî adlar meselesi, dilin, bilginin ve varlığın sınırlarının buluştuğu yerdir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 5.–6. yüzyıl | Dionysios | Tanrı adsızdır ve her adın üstündedir; adlar O'nun yaratıklara doğru çıkışlarından alınır; olumlamalar ve olumsuzlamalar birlikte O'nu över | theologia negativa |
| 12. yüzyıl | İbn Meymun | Olumlu sıfatlar Tanrı'nın özü hakkında bir şey söylemez; yalnızca bir eksikliği olumsuzlar ya da Tanrı'nın etkilerini anlatır | — |
| 13. yüzyıl | Thomas Aquinas | "İyi", "bilge" gibi adlar Tanrı'nın cevherini anlatır, ama eksik olarak; Tanrı'ya ve yaratıklara ne eş anlamlı ne eş adlı, analojik olarak söylenir | analogia |
| 14. yüzyıl | Duns Scotus | "Var olan" kavramı Tanrı'ya ve yaratıklara eş anlamlı olarak yüklenir; yoksa Tanrı hakkında hiçbir doğal bilgi mümkün olmaz | — |
Dönüşüm: Dionysios'ta övgünün ve susmanın yolu olan ilahî adlar, skolastikte bir anlam ve yükleme teorisine dönüşür: Soru artık yalnızca "Tanrı nasıl övülür?" değil, "Tanrı hakkındaki önermeler hangi anlamda doğrudur?" olur.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | θεῖα ὀνόματα | Dionysios'un Peri theiōn onomatōn (İlahî İsimler) eserinin başlığında |
| Latince | nomina divina | nomen "ad", divinus "ilahî"; De divinis nominibus çevirileri ve şerhleriyle yerleşti |
| Almanca | göttliche Namen | Teoloji dilinde Latince terimin karşılığı |
| Fransızca | noms divins | Teoloji dilinde yerleşik karşılık |
| İngilizce | divine names | Teoloji ve din felsefesinde yerleşik karşılık |
Türkçe karşılığı
İlahî adlar. "İlahî isimler" de yaygındır ve Dionysios'un eserinin başlığında kullanılır. İslâm düşüncesindeki "esmâ-i hüsnâ" ve "esmâ-i ilâhiyye" aynı soruya başka bir gelenekte verilen adlardır; sıfatların zatla ilişkisi tartışması bu meseleyle yakından akrabadır. "Ad" kelimesi, Thomas'ta nomen'in hem genel olarak "ad" hem de dilbilgisindeki "isim" anlamını taşıması karşısında daha geniş olduğu için tercih edilmiştir; dilbilgisi terimi olarak nomen "isim" diye verilir.
Çeviride kullanımı
Thomas Aquinas'ın Teoloji Özeti'nde (I, 13) bütün bir sorunun konusudur. Nomen genel anlamda "ad", dilbilgisi bağlamında "isim"; nominare "adlandırmak"; praedicari substantialiter "cevherî olarak yüklenmek"; univoce, aequivoce, analogice "eş anlamlı olarak, eş adlı olarak, analojik olarak"; synonyma "müteradif" diye karşılanır.
Açtığı problem
- Sonlu şeylerden alınan adlar sonsuz olana nasıl uygulanabilir?
- Tanrı basitse, birbirinden farklı anlamlara sahip pek çok ad O'na nasıl yüklenir, bu adlar müteradif mi olur?
- Olumsuzlama yolu Tanrı hakkında konuşmayı tamamen boşaltmadan nereye kadar götürülebilir?
- Analoji, eş anlamlılık ile eş adlılık arasında gerçekten üçüncü bir yol mudur?
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: ilahî isimlerin
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.