İçeriğe geç

Kavram

mundus intelligibilis

Yunanca
κόσμος νοητός (kosmos noētos)
Latince
mundus intelligibilis
Almanca
Verstandeswelt, intelligibele Welt
Fransızca
monde intelligible
İngilizce
intelligible world
Türkçe
intelligibl dünya; anlama yetisinin dünyası

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde karşılığı yoktur; baştan felsefî bir terimdir. Kant Grundlegung'da onu iki anlamda kullanır: (1) akıl sahibi varlıkların, kendi yasamalarıyla birbirine bağlandığı bir amaçlar ülkesi (AA04.438); (2) üçüncü bölümde, hissî dünyanın karşısında, insanın kendini hür ve otonom olarak düşündüğü bakış açısı.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
Antikçağ Platon, Platoncular idealar dünyası, görünen dünyanın ilk örneği idea
1770 Kant Dissertatio: De mundi sensibilis atque intelligibilis forma et principiis —
1781/1787 Kant noumenon ile birlikte; teorik olarak bilinemez Saf Aklın Eleştirisi
1785 Kant akıl sahibi varlıklar dünyası, amaçlar ülkesi; hürriyetin düşünüldüğü bakış açısı Grundlegung AA04.438, 451 vd.

Dönüşüm: metafizik bir varlık alanından, Kant'ta bir "bakış açısına" (Standpunkt): insan kendini hem hissî dünyanın hem anlama yetisinin dünyasının üyesi olarak görür.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca κόσμος νοητός Platoncu gelenekte duyulur dünyanın (kosmos aisthētos) karşıtı
Latince mundus intelligibilis karşıtı mundus sensibilis; Kant'ın 1770 Dissertatio'sunun başlığında da geçer
Almanca / Fransızca Verstandeswelt, intelligibele Welt / monde intelligible
İngilizce intelligible world

Türkçe karşılığı

intelligibl dünya; anlama yetisinin dünyası (Verstandeswelt). rakipler: düşünülür dünya, akılsal dünya, anlaşılır dünya. KrV çevirisinde intelligibel "intelligibl" diye verildiği için o korunur; Almanca Verstandeswelt geçtiğinde Verstand "anlama yetisi" karşılığına bağlı kalınır. Karşıtı Sinnenwelt "hissî dünya"

"Düşünülür dünya" denirse yalnız düşünülebilen, bilinemeyen bir alan ima edilir; "akılsal dünya" Vernunft ile karışır. Kant'ta bu dünya bilinmez, yalnız düşünülür; ama pratik bakımdan insan kendini onun üyesi saymak zorundadır.

Atıf ve kaynak notu

Kant'ta terim yeni bir bilgi alanı açmaz; "bir dünyanın varlığı" ispat edilmiş olmaz. Pratik akıl yalnızca kendini bu dünyaya "düşünerek yerleştirir".

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: dünya, duyular üstü, intelligibl dünyaya

Metinlerde işaretlendiği yerler

3 yer · 3 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.