Kavram
mundus intelligibilis
- Yunanca
- κόσμος νοητός (kosmos noētos)
- Latince
- mundus intelligibilis
- Almanca
- Verstandeswelt, intelligibele Welt
- Fransızca
- monde intelligible
- İngilizce
- intelligible world
- Türkçe
- intelligibl dünya; anlama yetisinin dünyası
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde karşılığı yoktur; baştan felsefî bir terimdir. Kant Grundlegung'da onu iki anlamda kullanır: (1) akıl sahibi varlıkların, kendi yasamalarıyla birbirine bağlandığı bir amaçlar ülkesi (AA04.438); (2) üçüncü bölümde, hissî dünyanın karşısında, insanın kendini hür ve otonom olarak düşündüğü bakış açısı.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Antikçağ | Platon, Platoncular | idealar dünyası, görünen dünyanın ilk örneği | idea |
| 1770 | Kant | Dissertatio: De mundi sensibilis atque intelligibilis forma et principiis | — |
| 1781/1787 | Kant | noumenon ile birlikte; teorik olarak bilinemez | Saf Aklın Eleştirisi |
| 1785 | Kant | akıl sahibi varlıklar dünyası, amaçlar ülkesi; hürriyetin düşünüldüğü bakış açısı | Grundlegung AA04.438, 451 vd. |
Dönüşüm: metafizik bir varlık alanından, Kant'ta bir "bakış açısına" (Standpunkt): insan kendini hem hissî dünyanın hem anlama yetisinin dünyasının üyesi olarak görür.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | κόσμος νοητός | Platoncu gelenekte duyulur dünyanın (kosmos aisthētos) karşıtı |
| Latince | mundus intelligibilis | karşıtı mundus sensibilis; Kant'ın 1770 Dissertatio'sunun başlığında da geçer |
| Almanca / Fransızca | Verstandeswelt, intelligibele Welt / monde intelligible | |
| İngilizce | intelligible world |
Türkçe karşılığı
intelligibl dünya; anlama yetisinin dünyası (Verstandeswelt). rakipler: düşünülür dünya, akılsal dünya, anlaşılır dünya. KrV çevirisinde intelligibel "intelligibl" diye verildiği için o korunur; Almanca Verstandeswelt geçtiğinde Verstand "anlama yetisi" karşılığına bağlı kalınır. Karşıtı Sinnenwelt "hissî dünya"
"Düşünülür dünya" denirse yalnız düşünülebilen, bilinemeyen bir alan ima edilir; "akılsal dünya" Vernunft ile karışır. Kant'ta bu dünya bilinmez, yalnız düşünülür; ama pratik bakımdan insan kendini onun üyesi saymak zorundadır.
Atıf ve kaynak notu
Kant'ta terim yeni bir bilgi alanı açmaz; "bir dünyanın varlığı" ispat edilmiş olmaz. Pratik akıl yalnızca kendini bu dünyaya "düşünerek yerleştirir".
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: dünya, duyular üstü, intelligibl dünyaya
Metinlerde işaretlendiği yerler
3 yer · 3 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.