Kavram
Mesotēs (μεσότης)
- Yunanca
- μεσότης (mesotēs)
- Latince
- medietas
- Almanca
- Mitte, Mittelmaß
- Fransızca
- médiété, juste milieu
- İngilizce
- mean
- Türkçe
- ortalık (mesotēs)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "orta olma". Felsefede: iki karşıt uç arasında, ikisine de göre belirlenen ölçü. Duyumda: duyu organı uçlardan hiçbiri değildir, bu yüzden aşırılıkları duyumsar, aynı derecede sıcak olanı duyumsamaz; aşırı duyulur oranı (logos) çözerek organı bozar (II.12). Bitkiler böyle bir ortalığa sahip olmadıkları için duyumsamazlar.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 5–4. yy | Arkhytas | Aritmetik, geometrik, harmonik ortalamalar | |
| MÖ 4. yy | Platon | Orantıda orta terim (Timaios 31c–32b) | |
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Duyumun ortalığı; erdemin ortalığı | Aristoteles, Ruh Üzerine II.11–12 |
Dönüşüm: matematik ortalamadan karışım fiziğine, duyum kuramına ve etiğe.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | μεσότης (mesotēs); τὸ μέσον | mesos "orta"dan soyut ad. Pythagorasçı matematikte "ortalama" (aritmetik, geometrik, harmonik: Arkhytas DK 47 B 2); Platon'da orta terim (Timaios 31c–32b); Aristoteles'te Oluş ve Yok Oluş II.7'de karışımın ortası, Ruh Üzerine II.11–12'de duyumun duyulur karşıtlıklar arasındaki ortalığı, Nikomakhos'a Etik II'de erdemin ortalığı. |
| Latince | medietas | |
| Almanca / Fransızca | Mitte / médiété | |
| İngilizce | mean |
Türkçe karşılığı
ortalık (mesotēs). orta, ortalama: matematikte uygun (Arkhytas kararı "ortalama"). itidal: etik bağlamda güzel ama sōphrosynē ile karışır. denge: oranın (logos) işini sıfata dönüştürür. Tercih: Ksenokrates, Speusippos ve Oluş ve Yok Oluş kararıyla "ortalık".
"Ortalama" aritmetik bir hesap çağrıştırır; Aristoteles'in duyum kuramında ise mesotēs, iki ucu da dynamis olarak taşıyan ve her birine karşı ötekisi hâline gelebilen bir ayırt etme konumudur (Ruh Üzerine II.11). "Ortalık" hem matematik hem etik hem psikolojik kullanımı tek kelimede tutar.
Atıf ve kaynak notu
Kelime Pythagorasçı matematikten gelir; duyum ve etik kullanımı Aristoteles'indir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: orta, mesotes, orta hâllilik
Metinlerde işaretlendiği yerler
4 yer · 4 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.