İçeriğe geç

Kavram

Mesotēs (μεσότης)

Yunanca
μεσότης (mesotēs)
Latince
medietas
Almanca
Mitte, Mittelmaß
Fransızca
médiété, juste milieu
İngilizce
mean
Türkçe
ortalık (mesotēs)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "orta olma". Felsefede: iki karşıt uç arasında, ikisine de göre belirlenen ölçü. Duyumda: duyu organı uçlardan hiçbiri değildir, bu yüzden aşırılıkları duyumsar, aynı derecede sıcak olanı duyumsamaz; aşırı duyulur oranı (logos) çözerek organı bozar (II.12). Bitkiler böyle bir ortalığa sahip olmadıkları için duyumsamazlar.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 5–4. yy Arkhytas Aritmetik, geometrik, harmonik ortalamalar
MÖ 4. yy Platon Orantıda orta terim (Timaios 31c–32b)
MÖ 4. yy Aristoteles Duyumun ortalığı; erdemin ortalığı Aristoteles, Ruh Üzerine II.11–12

Dönüşüm: matematik ortalamadan karışım fiziğine, duyum kuramına ve etiğe.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca μεσότης (mesotēs); τὸ μέσον mesos "orta"dan soyut ad. Pythagorasçı matematikte "ortalama" (aritmetik, geometrik, harmonik: Arkhytas DK 47 B 2); Platon'da orta terim (Timaios 31c–32b); Aristoteles'te Oluş ve Yok Oluş II.7'de karışımın ortası, Ruh Üzerine II.11–12'de duyumun duyulur karşıtlıklar arasındaki ortalığı, Nikomakhos'a Etik II'de erdemin ortalığı.
Latince medietas
Almanca / Fransızca Mitte / médiété
İngilizce mean

Türkçe karşılığı

ortalık (mesotēs). orta, ortalama: matematikte uygun (Arkhytas kararı "ortalama"). itidal: etik bağlamda güzel ama sōphrosynē ile karışır. denge: oranın (logos) işini sıfata dönüştürür. Tercih: Ksenokrates, Speusippos ve Oluş ve Yok Oluş kararıyla "ortalık".

"Ortalama" aritmetik bir hesap çağrıştırır; Aristoteles'in duyum kuramında ise mesotēs, iki ucu da dynamis olarak taşıyan ve her birine karşı ötekisi hâline gelebilen bir ayırt etme konumudur (Ruh Üzerine II.11). "Ortalık" hem matematik hem etik hem psikolojik kullanımı tek kelimede tutar.

Atıf ve kaynak notu

Kelime Pythagorasçı matematikten gelir; duyum ve etik kullanımı Aristoteles'indir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: orta, mesotes, orta hâllilik

Metinlerde işaretlendiği yerler

4 yer · 4 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.