Kavram
interesse
- Latince
- interesse
- Almanca
- Interesse
- Fransızca
- intérêt
- İngilizce
- interest
- Türkçe
- ilgi
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde merak ya da yarar. Kant'ta: bir nesnenin varoluşunun tasavvuruna bağlanan hoşnutluk; bu yüzden her zaman arzu yetisiyle ilişkilidir. Hoş olandan ve iyiden duyulan hoşnutluk ilgiyle bağlıdır; güzelden duyulan hoşnutluk ise "her türlü ilgiden bağımsızdır" (KdU § 2). Pratik felsefede akıl da bir ilgi taşır: ahlâk yasasına duyulan saf pratik ilgi.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1785 | Kant | Aklın pratik ilgisi; eğilimden doğan ilgi ile saf ilgi ayrımı | Ahlâk Metafiziğinin Temellendirilmesi |
| 1790 | Kant | Beğeni yargısını belirleyen hoşnutluk ilgiden bağımsızdır; hoş olan ve iyi ilgiyle bağlıdır | Yargı Gücünün Eleştirisi § 2–5 (AA05.204–211) |
Dönüşüm: Hukukî ve ekonomik "yarar, faiz" anlamından, arzu yetisiyle ilişkili hoşnutluğun genel adına; Schopenhauer'ın iradesiz seyrine ve "ilgisiz hoşnutluk" estetiğine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | Klasik Yunancada terim olarak karşılığı yok |
| Latince | interesse | "arada olmak, fark etmek, ilgilendirmek" (inter + esse); quod interest "ilgilendiren, yarar"; Orta Çağ hukukunda "faiz, tazminat" |
| Almanca / Fransızca | Interesse / intérêt | |
| İngilizce | interest |
Türkçe karşılığı
ilgi. Rakipler: "çıkar" (bencil fayda anlamına kayar; Kant'ın ahlâkî "saf ilgi"sini veremez), "alaka" (eskimiş). "İlgi" hem Interesse'yi hem interessant "ilgi çekici"yi tek kökten verir. uninteressirt "ilgiden bağımsız".
"Çıkar" seçilseydi Kant'ın "güzelden duyulan hoşnutluk ilgiden bağımsızdır" tezi, yalnızca bencil olmayan bir hoşnutluk gibi okunurdu. Oysa Kant iyi olandan duyulan, ahlâkî ve tamamen bencillikten uzak hoşnutluğu da "ilgiyle bağlı" sayar: ölçüt bencillik değil, nesnenin varoluşuna bağlanmaktır.
Atıf ve kaynak notu
"İlgisiz hoşnutluk" (interesseloses Wohlgefallen) deyimi Kant'tan çok sonraki yorumların kalıbıdır; Kant ohne alles Interesse ve uninteressirt der.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: ilgi, ilgidir, ilgiden bağımsız, ilgilerimizle
Metinlerde işaretlendiği yerler
6 yer · 6 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.