İçeriğe geç

Kavram

Hypolēpsis (ὑπόληψις)

Yunanca
ὑπόληψις (hypolēpsis)
Latince
existimatio, opinio, acceptio
Almanca
Annahme, Auffassung
Fransızca
jugement, croyance, assomption
İngilizce
supposition, belief
Türkçe
sanı (hypolēpsis)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "bir şeyi öyle saymak, öyle kabul etmek, üstlenmek; cevap vermek". Aristoteles'te bir şeyin öyle olduğunu kabul eden ve hakiki ya da yanlış olabilen zihin hâli. Ruh Üzerine III.3'te phantasia'dan ayrılır: phantasia "istediğimizde elimizdedir", sanı ise elimizde değildir, çünkü ya hakikate isabet etmek ya da yanılmak zorunludur. Phantasia olmaksızın sanı olmaz.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 5.–4. yy Attika nesri kabul etmek, öyle saymak; söz almak, karşılık vermek
MÖ 4. yy Aristoteles epistēmē, kanı ve phronēsis'i kapsayan cins; phantasia'dan ve noēsis'ten ayrılır Aristoteles, Ruh Üzerine III.3
MÖ 3. yy → Stoa katalēpsis "kavrayış" ve doxa ile birlikte bilgi kuramının terimleri arasında

Dönüşüm: Gündelik "kabul etme" fiilinden, Aristoteles'te zihin hâllerinin cins adına; sonra Latince opinio ile kanıya daralma.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ὑπόληψις (hypolēpsis); ὑπολαμβάνειν hypo- + lambanein "altından tutmak, üstlenmek" → "bir şeyi öyle kabul etmek, öyle tutmak". Aristoteles'te epistēmē, kanı (doxa) ve phronēsis'i kapsayan cins (Ruh Üzerine III.3, 427b25).
Latince existimatio, opinio, acceptio Ortaçağ çevirilerinde çoğu kez opinio ile karışır; bu, doxa ile ayrımı siler.
Almanca / Fransızca Annahme, Auffassung / jugement, croyance Almanca "Annahme" kabullenme yanını, Fransızca "jugement" yargı yanını korur.
İngilizce supposition, belief

Türkçe karşılığı

sanı (hypolēpsis). kanı: Platon terminolojisinde doxa için ayrıldı. yargı: Kant sonrası mantık çağrışımı taşır ve krisis/krinein "ayırt etme" ile karışır. kabul: gündelik ve zayıf. zan: edebî ama "kuşku" yanını öne çıkarır, oysa hypolēpsis hakiki bilgiyi (epistēmē) de içerir. Tercih: "sanı", ilk geçişlerde translit (Fizik 227b'den beri).

"Yargı" demek, hypolēpsis'i önermesel bir onaylama edimi olarak okumaktır; "kanı" demek onu doxa'ya indirger ve epistēmē'yi dışarıda bırakır. "Sanı" Türkçede zayıf bir bilme çağrışımı taşısa da, Aristoteles'in cins kavramı olarak kullanıldığında (sanının türleri: epistēmē, kanı, phronēsis) bu zayıflığın yalnızca kanıya ait olduğu bağlamdan anlaşılır.

Atıf ve kaynak notu

Teknik cins kullanımı Aristoteles'indir (Ruh Üzerine III.3, Nikomakhos'a Etik VI.3); Platon'da kelime gündelik anlamda kalır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kanı, hypolēpsis

Metinlerde işaretlendiği yerler

4 yer · 4 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.