İçeriğe geç

Kavram

Euthymia (εὐθυμία)

Yunanca
εὐθυμία (euthymia); εὐθυμεῖσθαι; eşanlamlısı εὐεστώ (euestō)
Latince
tranquillitas animi (Seneca), securitas
Almanca
Wohlgemutheit (Diels–Kranz), Seelenruhe, Frohsinn
Fransızca
bonne humeur, tranquillité de l'âme, contentement
İngilizce
cheerfulness, tranquillity
Türkçe
euthymia (çevrilmez) — ilk geçişte "gönül esenliği" açıklamasıyla

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde euthymos "gönlü şen, cesur, iyi niyetli" demektir. Demokritos bu sözcüğü bir yaşam amacının adı yapar: çok şeye girişmeyen, gücünü ve doğasını aşanı seçmeyen, talihin kışkırtmalarına kapılmayan, "ölçülü dolgunluğu" (euonkiē) "aşırı dolgunluğa" (megalonkiē) yeğleyen insanın hâli (DK 68 B 3). Klemens'e göre Demokritos amacı euthymia sayar ve ona euestō der; zevk ve zevksizlik (terpsis / aterpiē) yararlının ve zararlının sınırıdır (B 4; B 188). Sonraki Demokritosçular aynı amacı başka adlarla anar: Hekataios autarkeia, Nausiphanes akataplēxia, Demokritos'un kendisi athambiē (B 4).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 5. yy Demokritos Ölçülü eylem ve zevkle erişilen yaşam amacı; euestō ile eşanlamlı DK 68 B 2c; B 3; B 4
MÖ 4.–3. yy Hekataios, Nausiphanes, Epikuros autarkeia, akataplēxia, ataraksia olarak yeniden adlandırılır DK 68 B 4
MS 1. yy Seneca; Plutarkhos tranquillitas animi; Peri euthymias (Gönül Dinginliği Üzerine) DK 68 B 3

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca εὐθυμία (euthymia) eu "iyi" + thymos "gönül, can" (thymos); fiil euthymeisthai "gönlü hoş/esen yaşamak". Demokritos'un ahlakının amaç (telos) kavramı (DK 68 B 3; B 4); eser başlığı Peri euthymiēs (B 2c). Demokritos ona euestō "iyi hâl" de der (B 4).
Latince tranquillitas animi Seneca, De tranquillitate animi 2, 3'te Demokritos'un euthymia'sını böyle çevirdiğini söyler; B 3'ün Latince yankısı de tranqu. an. 13, 1.
Almanca / Fransızca Wohlgemutheit (DK); bonne humeur / contentement DK'nın eski Almancası "iyi gönüllülük"ü korur.
İngilizce cheerfulness, tranquillity

Türkçe karşılığı

euthymia (çevrilmez). Rakipler: gönül esenliği (kök yapısına en yakın; açıklama olarak kullanıldı), iç huzur / dinginlik (Seneca'nın tranquillitas'ına ve Stoacı ataraksia'ya kayar, eu-'nun olumlu sevincini siler), neşe (fazla duygusal; euphrosynē = neşe kararıyla çakışır), mutluluk (eudaimonia ile karışır), Tanzimat dilinden inşirah / hoşdillik. Terim Demokritos'a özgü teknik bir amaç kavramı olduğundan transliterasyonla bırakıldı.

"Dinginlik" dersen Demokritos'u Epikuros'un ataraksia'sının ve Seneca'nın tranquillitas'ının öncüsü olarak okursun: amaç, rahatsızlığın yokluğudur. "Gönül esenliği" ya da euthymia diye bırakmak ise olumlu bir iyi hâli, ölçülü zevkin (terpsis) ve kendi gücünü bilmenin (B 3) ürününü öne çıkarır. Thymos kökü, euthymia'yı psykhē'nin bir "gönül" durumu olarak kurar; atomcu psykhē kuramıyla (ateş atomlarının dengesi) nasıl bağlanacağı açık bir sorudur.

Atıf ve kaynak notu

Sözcük Demokritos'un kendi dizelerinde (B 3, Stobaios) ve eser başlığında (B 2c) geçer. Ama onu "amaç" (telos) diye sistemleştiren anlatım (Klemens'in "Amaç Üzerine" başlığı, B 4) Epikurosçu ve Stoacı ahlak tartışmalarının diliyle süzülmüştür; DK'ya göre bu başlık sahici başlığın Epikurosçu bir anlatımıdır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: euthymia, euthymiē, Gönlü hoş, Gönlü ferah, gönül ferahlığından, gönül ferahlığını

Metinlerde işaretlendiği yerler

11 yer · 3 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.