İçeriğe geç

Kavram

arbitrium

Latince
arbitrium
Almanca
Willkür
Fransızca
arbitre
İngilizce
choice, power of choice
Türkçe
keyfî irade

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde Willkür keyfîlik, zorbaca keyif demektir. Hegel'de hürriyetin en yaygın tasavvurudur: "insanın istediğini yapabilmesi". Hür olanın biçimi (seçme) vardır, ama içerik dürtülerden ve dışarıdan gelir; bu yüzden keyfî irade hakikati içindeki irade değil, "çelişki olarak iradedir". Hakiki hürriyet, kendini, yani hürriyeti isteyen iradededir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
4.–5. yy Augustinus liberum arbitrium: iyiyi ya da kötüyü seçme gücü De libero arbitrio
1797 Kant Willkür: arzu yetisinin eylem gücüyle birleşmiş hâli; hür seçme iradesi Ahlâk Metafiziği, Giriş
1820 Hegel Keyfî irade: soyut refleksiyon ile verili içeriğin birliği; biçimsel hürriyet Hukuk Felsefesinin Ana Hatları, § 15–17, § 29

Dönüşüm: Augustinus'ta ve Kant'ta hürriyetin çekirdeği sayılan seçme gücü, Hegel'de hürriyetin henüz hakikatine varmamış, sonlu biçimi olur; Kant'ın hukuk tarifinin (keyfî iradelerin küllî bir kanuna göre bir arada var olması) eleştirisi de buradan çıkar.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca — Doğrudan karşılığı yoktur; Aristoteles'in prohairesis'i (tercih) yakın ama aynı değildir.
Latince arbitrium "hakem kararı, takdir"; liberum arbitrium "hür irade" skolastik terimdir.
Almanca / Fransızca Willkür / arbitre Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları, Giriş, § 15–17.
İngilizce choice, power of choice

Türkçe karşılığı

keyfî irade. Willkür Hegel çevirisinde "keyfî irade"dir; sıfat ve zarf (willkürlich) "keyfî, keyfince", "keyfîlik" bağlama göre. Kant'taki Willkür "seçme iradesi" (liberum arbitrium) ile kökü ortaktır. Wille "irade" voluntas ayrıdır.

Willkür Hegel'de yalnızca "keyfîlik" değildir: her şeyden soyutlanabilen hür refleksiyon ile verili içeriğe bağımlılığın bir araya geldiği, seçen iradedir. "Keyfî irade" denince olumsuz yük öne çıkar; Hegel'in kastettiği de budur: keyfî irade, "irade olarak var olduğu şekliyle rastlantısallıktır".

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Grundlinien der Philosophie des Rechts, Giriş) açılmış nottur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: keyfî iradeye, keyfî, keyfî iradenin

Metinlerde işaretlendiği yerler

3 yer · 3 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.