Kavram
arbitrium
- Latince
- arbitrium
- Almanca
- Willkür
- Fransızca
- arbitre
- İngilizce
- choice, power of choice
- Türkçe
- keyfî irade
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde Willkür keyfîlik, zorbaca keyif demektir. Hegel'de hürriyetin en yaygın tasavvurudur: "insanın istediğini yapabilmesi". Hür olanın biçimi (seçme) vardır, ama içerik dürtülerden ve dışarıdan gelir; bu yüzden keyfî irade hakikati içindeki irade değil, "çelişki olarak iradedir". Hakiki hürriyet, kendini, yani hürriyeti isteyen iradededir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 4.–5. yy | Augustinus | liberum arbitrium: iyiyi ya da kötüyü seçme gücü | De libero arbitrio |
| 1797 | Kant | Willkür: arzu yetisinin eylem gücüyle birleşmiş hâli; hür seçme iradesi | Ahlâk Metafiziği, Giriş |
| 1820 | Hegel | Keyfî irade: soyut refleksiyon ile verili içeriğin birliği; biçimsel hürriyet | Hukuk Felsefesinin Ana Hatları, § 15–17, § 29 |
Dönüşüm: Augustinus'ta ve Kant'ta hürriyetin çekirdeği sayılan seçme gücü, Hegel'de hürriyetin henüz hakikatine varmamış, sonlu biçimi olur; Kant'ın hukuk tarifinin (keyfî iradelerin küllî bir kanuna göre bir arada var olması) eleştirisi de buradan çıkar.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | Doğrudan karşılığı yoktur; Aristoteles'in prohairesis'i (tercih) yakın ama aynı değildir. |
| Latince | arbitrium | "hakem kararı, takdir"; liberum arbitrium "hür irade" skolastik terimdir. |
| Almanca / Fransızca | Willkür / arbitre | Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları, Giriş, § 15–17. |
| İngilizce | choice, power of choice |
Türkçe karşılığı
keyfî irade. Willkür Hegel çevirisinde "keyfî irade"dir; sıfat ve zarf (willkürlich) "keyfî, keyfince", "keyfîlik" bağlama göre. Kant'taki Willkür "seçme iradesi" (liberum arbitrium) ile kökü ortaktır. Wille "irade" voluntas ayrıdır.
Willkür Hegel'de yalnızca "keyfîlik" değildir: her şeyden soyutlanabilen hür refleksiyon ile verili içeriğe bağımlılığın bir araya geldiği, seçen iradedir. "Keyfî irade" denince olumsuz yük öne çıkar; Hegel'in kastettiği de budur: keyfî irade, "irade olarak var olduğu şekliyle rastlantısallıktır".
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Grundlinien der Philosophie des Rechts, Giriş) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: keyfî iradeye, keyfî, keyfî iradenin
Metinlerde işaretlendiği yerler
3 yer · 3 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.