Kavram
appropriatio
Teslis teolojisinde, üç ilahî kişiye ortak olan özsel bir sıfatın (kudret, bilgelik, iyilik gibi), o kişiye özgü olanla benzerliği ya da benzemezliği yüzünden kişilerden birine yüklenmesi.
- Latince
- appropriatio; appropriare
- Almanca
- Appropriation
- Fransızca
- appropriation
- İngilizce
- appropriation
- Türkçe
- izafe
Teslis teolojisinde, üç ilahî kişiye ortak olan özsel bir sıfatın (kudret, bilgelik, iyilik gibi), o kişiye özgü olanla benzerliği ya da benzemezliği yüzünden kişilerden birine yüklenmesi.
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Latince appropriare, ad ve proprius ("kendine ait, özgü") kelimelerinden gelir; gündelik dilde bir şeyi birine mal etmek, ona ait kılmak demektir. Skolastik teolojide teknik bir anlam kazanır. Tanrı'nın özüne ait olan bir sıfat, öz bir olduğu için Baba'ya, Oğul'a ve Kutsal Ruh'a eşit olarak aittir; buna rağmen kişilerden birine, sanki ona özgüymüş gibi yüklenir. Kudret Baba'ya, bilgelik Oğul'a, iyilik Kutsal Ruh'a izafe edilir.
Belirleyici olan, özgü olan (proprium) ile izafe edilen (appropriatum) arasındaki farktır. Babalık yalnız Baba'nındır ve öteki kişilere hiçbir şekilde yüklenemez; kudret ise üçünündür, yalnızca Baba'ya izafe edilir. İzafe kişiler hakkında yeni bir şey öğretmez; aklımıza daha açık olan özsel sıfatlardan yola çıkarak kişileri tanıtmaya yarar. Thomas Aquinas'a göre bu iki yolla olur: benzerlik yoluyla (Söz olarak çıkan Oğul'a akla ait olanların izafe edilmesi) ya da benzemezlik yoluyla (yeryüzündeki babalar yaşlılıktan güçsüz düştüğü için, Tanrı'da böyle bir şey düşünülmesin diye kudretin Baba'ya izafe edilmesi).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 4. yüzyıl | Hilarius | Ebedîlik Baba'da, güzellik Suret'te, kullanma Armağan'da | De Trinitate II |
| 4.–5. yüzyıl | Augustinus | Birlik Baba'da, eşitlik Oğul'da, ikisinin uyumu Kutsal Ruh'ta; "O'ndan, O'nun aracılığıyla, O'nda" | De doctrina christiana I 5; De Trinitate VI 10 |
| 12. yüzyıl | Abelardus, Hugo (Saint-Victor) | Kudret Baba'ya, bilgelik Oğul'a, iyilik Kutsal Ruh'a | Abelardus, Theologia; Hugo, De sacramentis I |
| 13. yüzyıl | Thomas Aquinas | Özsel sıfatlarla kişilerin açıklanması; Tanrı'yı varlığı, birliği, gücü ve etkileriyle bağıntısı bakımından düşünmeye göre dört izafe dizisi | Summa theologiae I, 39, 7–8 |
Dönüşüm: Kilise babalarında Kutsal Kitap ifadelerinin ve imgelerinin kişilere dağıtılması olan şey, 12. yüzyılda kudret, bilgelik ve iyilik üçlüsüyle sistemleşir; 13. yüzyılda özgülükten açıkça ayrılan ve kuralları belirlenmiş bir yöntem hâline gelir.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | Yunan babalarında ayrı bir teknik terim yoktur. |
| Latince | appropriatio, appropriare | ad + proprius; skolastik teolojide teknik terim. |
| Almanca | Appropriation | Latinceden alınmış teknik terim. |
| Fransızca | appropriation | Teolojide teknik anlamıyla; gündelikte "sahiplenme". |
| İngilizce | appropriation | Teolojide teknik anlamıyla; gündelikte "el koyma, sahiplenme". |
Türkçe karşılığı
İzafe. Kelime, bir şeyi bir şeye nispet etmek, ona bağlayarak anmak demektir; kelâm dilinde de bir sıfatı ya da fiili birine nispet etmeyi anlatır. "Mal etme" ve "sahiplendirme" mülkiyet çağrışımı taşır ve kişinin sıfata tek başına sahip olduğu yanılgısını besler. "Atfetme" çok geneldir ve attribuere için de kullanıldığından özgülük ile izafe arasındaki ayrımı siler. "Yakıştırma" canlıdır ama keyfîlik ima eder. "İzafe" hem bağlamayı hem de bunun gerçek bir sahiplik olmadığını iyi taşır.
Çeviride kullanımı
Teoloji Özeti'nde appropriare "izafe etmek", appropriatum "izafe edilen", appropriatio "izafe" diye karşılanır; proprium "özgü olan", attribuere "yüklemek"tir.
Açtığı problem
- Ortak sıfatlar bir kişiye izafe edilince, o sıfatın yalnız ona ait olduğu sanılarak iman yanılgısına düşülmez mi?
- Bilgelik Oğul'a izafe ediliyorsa, Baba doğurduğu bilgelikle mi bilgedir?
- Yaratmada üç kişi tek bir ilke olduğu hâlde, yaratma neden Baba'ya izafe edilir?