Kavram
actualitas
- Yunanca
- ἐνέργεια (energeia) "iş başında olma, fiilîlik"
- Latince
- actualitas
- Almanca
- Wirklichkeit
- Fransızca
- effectivité; réalité
- İngilizce
- actuality
- Türkçe
- gerçeklik
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte gerçeklik, hayal ya da görüntü olmayan, var olan şeydir. Aristoteles'te energeia, bir imkânın fiilen gerçekleşmiş olmasıdır. Hegel (Mantık Bilimi, Öz Öğretisi, 3. Kısım) gerçekliği iç ile dışın ilişkisinden türetir: Bir şey ne ise tümüyle dışsallığında odur; iç ile dış özdeşleştiğinde öz ile mevcudiyetin birliği olarak gerçeklik ortaya çıkar. Gerçeklik, imkân ve zorunluluk "mutlakın biçimsel momentleri"dir; gerçekliğin hakikati sonunda cevher ilişkisidir. Hukuk Felsefesi'ndeki ünlü söz ("Akla uygun olan gerçektir, gerçek olan akla uygundur") bu terimle okunmalıdır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | energeia: imkânın fiilen gerçekleşmesi | Metafizik IX |
| 13. yy | Thomas Aquinas | actus / actualitas: varlığın tamlığı | Summa Theologiae I q. 3 |
| 1781 | Kant | kipliğin ikinci kategorisi: deneyimin maddî şartlarıyla bağlantılı olan | Saf Aklın Eleştirisi, Postulatlar |
| 1813 | Hegel | özün ve mevcudiyetin birliği; iç ile dışın özdeşliği | Mantık Bilimi II. Kitap, 3. Kısım |
Dönüşüm: Aristoteles'te imkânın tamamlanması olan fiilîlik, Kant'ta bir kip kategorisine, Hegel'de ise özün kendini tümüyle dışa vurduğu, imkânı ve zorunluluğu kendi momentleri olarak taşıyan bütünlüğe dönüşür.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἐνέργεια | Aristoteles'te dynamis "kuvve, imkân" karşısında fiilen olma; Hegel Wirklichkeit'ı bilerek bu kelimeye bağlar. |
| Latince | actualitas | actus "fiil, edim"den skolastik soyut ad; in actu "fiilen". |
| Almanca / Fransızca | Wirklichkeit; effectivité | wirken "iş görmek, etkimek"ten. Realität "realite", Existenz "mevcudiyet", Daseyn "varoluş" ayrıdır. |
| İngilizce | actuality |
Türkçe karşılığı
gerçeklik. "Fiilîlik" yalnız Aristotelesçi energeia'yı verir; "edimsellik" köksüz bir türetmedir. "Realite" Hegel'de ayrı bir terimin (Realität) karşılığıdır. "Gerçeklik" bugünkü canlı Türkçede hem "var olan, işleyen" hem "boş görüntü olmayan" anlamını taşır; Hegel'in wirklich'inde de wirken "etkimek" sesi duyulur.
Hegel'de gerçeklik, özün ve mevcudiyetin birliğidir: içi tümüyle dışa vurulmuş olan, kendini açığa çıkarmaktan başka bir şey olmayan. Bu yüzden "gerçek" kelimesi burada gündelik "doğru" ya da "var olan" anlamında değil, "kendini etkinlikle ortaya koymuş olan" anlamında okunmalıdır. Realität "realite" ile karıştırılmamalıdır.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Öz Öğretisi, Gerçeklik) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: Gerçeklik, gerçek, gerçekliktir
Metinlerde işaretlendiği yerler
3 yer · 3 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.