Kavram
existentia
- Yunanca
- ὕπαρξις (hyparksis) "var olma, mevcut olma" (geç Antikçağ)
- Latince
- existentia "mevcudiyet"; existere "ortaya çıkmak, var olmak"
- Almanca
- Existenz, existiren
- Fransızca
- existence
- İngilizce
- existence
- Türkçe
- mevcudiyet
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "mevcut" bulunan, elde olandır. Skolastikte existentia, özün (essentia) gerçekleşmesidir: Tanrı'da öz ile mevcudiyet birdir, yaratıklarda ayrıdır. Kant ontolojik ispatı eleştirirken mevcudiyetin "gerçek bir yüklem" olmadığını söyler. Hegel (Mantık Bilimi, Öz Öğretisi, 2. Kısım, 1. Bölüm) mevcudiyeti temelden çıkan, ama çıkışında temeli aşan dolaysızlık olarak tarif eder: "Var olan her şey mevcuttur"; öz mevcudiyete geçmiştir ve onun ötesinde geride kalmamıştır. Mevcut olan şeytir (res); şey kendinde şey ile dışsal mevcudiyete ayrışır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 4.–6. yy | Marius Victorinus, Boethius | existentia / subsistentia ayrımının başlangıcı | Adversus Arium; Contra Eutychen |
| 13. yy | Thomas Aquinas | öz ile mevcudiyetin (esse) yaratıklarda ayrılığı | De ente et essentia |
| 1781 | Kant | mevcudiyet gerçek bir yüklem değildir | Saf Aklın Eleştirisi, Transandantal Diyalektik |
| 1813 | Hegel | temelden çıkmış, kendini aşan dolayımın dolaysızlığı; "Öz mevcudiyettir" | Mantık Bilimi II. Kitap, 2. Kısım, 1. Bölüm |
Dönüşüm: Skolastikte özün gerçekleşmesi olan mevcudiyet, Kant'ta kavrama hiçbir şey eklemeyen konum (Position), Hegel'de ise özün dışlaşmasıyla ortaya çıkan dolayımlı dolaysızlık olur.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ὕπαρξις | Yeni Platoncularda ve kilise babalarında "var olma"; ousia "öz"den ayrılır. |
| Latince | existentia | ex-sistere "dışarı çıkmak, ortaya çıkmak"tan. Skolastikte essentia "öz" ile karşıtlık içinde: bir şeyin ne olduğu ile var olup olmadığı. |
| Almanca / Fransızca | Existenz; existence | Hegel Existenz ile Daseyn'ı bilinçle ayırır. |
| İngilizce | existence |
Türkçe karşılığı
mevcudiyet. Hegel'de Dasein "varoluş" ile ayrı tutulmak zorunda olduğu için "varoluş" kullanılamaz; Existenz "mevcudiyet", existiren "mevcut olmak", das Existirende "mevcut olan" seçildi. "Mevcut" Arapça vücud kökünden "bulunan, ortaya çıkmış" anlamını taşır ve Hegel'in "temelden dışarı çıkmış varlık" vurgusuna uyar.
Hegel'de mevcudiyet, dolaysız varlık değil, "temel ve şart aracılığıyla dolayımın aşılmasından çıkmış dolaysızlık"tır. "Varoluş" (Dasein) Varlık Öğretisinde belirli varlığın adıdır; mevcudiyet ise özün kendini dışlaştırdığı varlıktır. İki terim karışırsa Hegel'in Varlık ve Öz öğretileri arasındaki basamak görünmez olur.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Öz Öğretisi, Mevcudiyet) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: mevcudiyet
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.