İçeriğe geç

Kavram

fundamentum

Yunanca
ἀρχή (arkhē); αἰτία (aitia)
Latince
fundamentum; ratio (ratio sufficiens)
Almanca
Grund
Fransızca
fondement; raison
İngilizce
ground, foundation
Türkçe
temel

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte temel, bir yapının üzerinde durduğu şeydir; mecazen bir iddianın dayandığı gerekçe. Leibniz'in yeter sebep ilkesi, hiçbir şeyin neden başka türlü değil de böyle olduğuna dair yeterli bir temel olmaksızın var olmadığını söyler. Hegel (Mantık Bilimi, II. Kitap, 2. Bölüm C ve 3. Bölüm) temeli refleksiyon belirlenimlerinin sonucu olarak türetir: özdeşlik, fark, karşıtlık ve çelişki hareketinde bağımsız karşıtlar kendilerini aşar; böylece öz, kendini konmuş olarak koyan ve bu konmuş olmada kendisiyle bir araya gelen dışlayıcı refleksiyon birliği olarak, yani temel olarak yeniden kurulur. Temel, öz ile varoluş arasındaki dolayımdır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles ilke ve sebep (ἀρχή, αἰτία) Metafizik V 1–2
1714 Leibniz yeter sebep ilkesi Monadoloji 32
1813 Schopenhauer yeter sebep ilkesinin dört kökü Yeter Sebep İlkesinin Dörtlü Kökü
1813 Hegel çelişkinin çözüldüğü öz; refleksiyon belirlenimlerinin sonucu Mantık Bilimi II. Kitap, 2. Bölüm C
1929 Heidegger temel ve uçurum (Ab-grund) Temelin Özü Üzerine

Dönüşüm: Leibniz'te her şeyin yeterli temeli olduğunu söyleyen ilke, Hegel'de çelişkinin hakikati olan ve kendini koyan özün belirlenimine, Heidegger'de ise temelsizlikle (uçurum) iç içe düşünülen bir soruya dönüşür.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἀρχή, αἰτία Aristoteles'te ilke ve sebep; ayrı bir "temel" terimi yoktur.
Latince fundamentum; ratio fundare "temel atmak"tan. Leibniz'in principium rationis sufficientis "yeter sebep ilkesi"nde ratio kullanılır; Almancada bu Satz vom zureichenden Grunde olur. ratio notu "akıl" için ayrıldığından bu not fundamentum adıyla tutulur (ratio ayrıdır).
Almanca / Fransızca Grund / fondement, raison Hegel: Grund, Grundlage "temel", Begründung "gerekçelendirme", zu Grunde gehen "batıp gitmek" (oyunla: "temeline geri dönmek").
İngilizce ground, foundation

Türkçe karşılığı

temel. Rakipler: "zemin", "gerekçe", "sebep". "Sebep" çekirdek tabloda causa'ya ayrılmıştır (causa); "zemin" Boden için kullanıldı; "gerekçe" mantıksal-hukukî bir tını taşır. "Temel" hem varlıkta hem bilgide dayanak anlamını verir ve zu Grunde gehen oyununda "temele inmek / temelden çökmek" ile kısmen karşılanabilir.

"Sebep" deseydik Hegel'in Grund'u ile Ursache'yi (sebep, gerçeklik bölümünde) karıştırırdık. Hegel'de temel, çelişkinin çözüldüğü yerdir: karşıtlar "batıp gider" (zu Grunde gehen) ve aynı hareketle "temellerine geri döner". Türkçe bu oyunu tek kelimede taşıyamaz; çeviride Almanca parantezle verilir.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Öz Öğretisi, Çelişki) açılmış nottur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: temel

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.