İçeriğe geç

Kavram

identitas

Yunanca
ταὐτότης (tautotēs)
Latince
identitas
Almanca
Identität
Fransızca
identité
İngilizce
identity
Türkçe
özdeşlik

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte iki şeyin "aynı" olması, aralarında ayırt edilebilir bir fark bulunmamasıdır. Klasik mantıkta özdeşlik ilkesi (A = A) ve çelişmezlik ilkesi (A aynı zamanda A ve A-olmayan olamaz) her düşüncenin temelindeki ispatlanamaz yasalar sayılır. Hegel (Mantık Bilimi, II. Kitap, 2. Bölüm A) özdeşliği özün ilk refleksiyon belirlenimi olarak ele alır: öz, varlığın bütün belirliliklerini kendinde aşmış yalın olumsuzluk olarak kendisiyle özdeşliktir. Ama bu özdeşlik kendisiyle ilişkili olumsuzlama olduğu için kendi içinde farktır; "A = A" önermesi biçimi itibarıyla bile özneden yüklemeye bir fark vaat eder ve bunu yerine getirmediği için boş bir totoloji olur. Soyut özdeşliği fark dışında tutan düşünce, Hegel'e göre dış refleksiyonun ürünüdür.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles sayıca, türce, cinsçe aynılık; çelişmezlik ilkesi Metafizik IV 3–4, V 9
1686/1714 Leibniz ayırt edilemezlerin özdeşliği; özdeşlik önermeleri Monadoloji 9, 31–35
1794 Fichte Ben = Ben, ilk temel önerme Bilim Öğretisinin Temeli § 1
1801 Schelling mutlak özdeşlik, özdeşlik felsefesi Sistemimin Sunuluşu
1813 Hegel özün ilk refleksiyon belirlenimi; farkı içeren özdeşlik Mantık Bilimi II. Kitap, 2. Bölüm A

Dönüşüm: Aristoteles'te ve Leibniz'te düşüncenin dokunulmaz ilkesi olan özdeşlik, Fichte ve Schelling'de sistemin mutlak başlangıcına, Hegel'de ise kendini farka ve çelişkiye götüren bir belirlenime dönüşür.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ταὐτότης (tautotēs) to auto "aynı"dan; Aristoteles, Metafizik V 9: sayıca, türce, cinsçe aynılık. Platon'da "aynı ve öteki" için bkz. idem et alterum.
Latince identitas Geç Latince; idem "aynı"dan (identidem "tekrar tekrar" kalıbı üzerinden). Skolastikte identitas realis / rationis.
Almanca / Fransızca Identität / identité Hegel: Identität, Gleichheit mit sich "kendisiyle eşitlik", Satz der Identität "özdeşlik önermesi" (A = A).
İngilizce identity

Türkçe karşılığı

özdeşlik. Rakipler: "aynılık", "ayniyet", "hüviyet". "Aynılık" Hegel'de Einerleiheit için kullanıldı (bkz. Mantık 70); "hüviyet" kimlik anlamına kaydı. "Özdeşlik" mantık dilinde yerleşiktir; Hegel'de Wesen "öz" ile kök ortaklığı da tesadüfen isabetlidir: özdeşlik özün ilk belirlenimidir.

"Aynılık" deseydik iki şeyin karşılaştırılmasında bulunan dışsal bir eşitlik anlaşılırdı (Hegel'in Gleichheit'ı); "özdeşlik" ise bir şeyin kendisiyle ilişkisini söyler. Hegel'in iddiası tam da budur: hakiki özdeşlik farkı dışlayan soyut eşitlik değil, farkı kendi içinde taşıyan kendisiyle ilişkidir.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Öz Öğretisi, Özdeşlik) açılmış nottur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: özdeşliktir, özdeşliğe, özdeşlik

Metinlerde işaretlendiği yerler

4 yer · 3 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.