XX. Kitap › 1. Tanrı her zaman yargılasa da… – 18. Havari Petrus Tanrı'nın son…
20.11. Tanrı her zaman yargılasa da bu kitapta asıl onun son yargısı tartışılacaktır
Tanrı'nın son yargı günü hakkında O'nun izin verdiği kadarını söylerken ve bu günü dinsizlere ve inanmayanlara karşı savunurken, önce bir binanın temeli gibi ilahî tanıklıkları koymalıyız. Bunlara inanmak istemeyenler, kutsal yazılardan getirilen tanıklığın başka bir anlama geldiğini iddia etmek ya da onun Tanrı'dan geldiğini büsbütün reddetmek için insanların yanlış ve aldatıcı akılcıklarıyla karşı çıkmaya çalışırlar. Çünkü ölümlüler arasında, bu sözleri söylendikleri gibi anlayıp en yüksek ve gerçek Tanrı tarafından kutsal ruhlar aracılığıyla söylendiğine inanan hiç kimsenin onlara boyun eğmeyeceğini ve onaylamayacağını sanmıyorum; bunu ister diliyle de itiraf etsin, ister bir kusur yüzünden itiraf etmekten utansın ya da korksun, ister deliliğe pek benzeyen bir inatla, yanlış bildiğini ya da yanlış olduğuna inandığını, [doğru bildiğine ya da doğru olduğuna inandığına karşı,] en kavgacı biçimde savunmaya kalkışsın.
Şu hâlde gerçek Tanrı'nın bütün kilisesinin itirafında ve beyanında tuttuğu gibi Mesih'in dirileri ve ölüleri yargılamak üzere gökten geleceğini, Tanrı'nın yargısının bu son gününü, yani son zamanı söylüyoruz. Bu yargının kaç gün süreceği belirsizdir; ama kutsal yazıların âdetine göre "gün"ün "zaman" yerine kullanıldığını, o yazıları ne kadar dikkatsizce okumuş olursa olsun kimse bilmez değildir. Tanrı'nın yargı gününe "son" ya da "en son" diye eklememizin sebebi şudur: O şimdi de yargılıyor, insan soyunun başlangıcından beri de yargılamıştır: büyük günahı işleyen ilk insanları cennetten çıkarmış ve hayat ağacından ayırmıştır. Günah işleyen meleklere merhamet etmediğinde de elbette yargılamıştır; onların başı, kendi kendini yoldan çıkardıktan sonra insanları kıskanıp yoldan çıkarmıştır. Hem bu hava göğünde hem yeryüzünde cinlerin ve insanların yanılgılar ve sıkıntılarla dolu en sefil hayatı da O'nun derin ve adil yargısı olmadan değildir. Hiç kimse günah işlememiş olsaydı bile, bütün akıllı yaratığı kendisine, Rabbine son derece sebatla bağlı olarak ebedî saadette tutması yine iyi ve doğru bir yargıyla olurdu. O yalnız cinler ve insanlar soyu hakkında genel olarak, ilklerin günahının liyakati yüzünden sefil olsunlar diye yargılamaz; her birinin hür seçimiyle yaptığı işleri hakkında da yargılar. Çünkü cinler de işkence görmemek için yalvarırlar; ve onlara merhamet edilmesi de her birinin kendi kötülüğü ölçüsünde işkence görmesi de elbette adaletsiz değildir. İnsanlar da yaptıkları için Tanrı'dan gelen cezaları, bu hayatta ya da ölümden sonra, çoğu kez açıkça, her zaman gizlice öderler; oysa hiçbir insan Tanrı'nın yardımı olmadan doğru davranamaz, hiçbir cin ya da insan da Tanrı'nın en adil yargısı izin vermedikçe haksızlık yapamaz. Çünkü Havari'nin dediği gibi Tanrı katında adaletsizlik yoktur; yine kendisinin başka yerde dediği gibi O'nun yargıları araştırılamaz, yolları izlenemez. Şu hâlde bu kitapta Tanrı'nın ne o ilk ne de bu ara yargıları hakkında, ama kendisinin izin verdiği kadarıyla Mesih'in dirileri ve ölüleri yargılamak üzere gökten geleceği o son yargı hakkında tartışacağım. Asıl yargı günü bugüne denir, çünkü orada neden o adaletsiz mesut, neden şu adil mesut değil diye cahilce yakınmaya yer kalmayacaktır. O zaman yalnız bütün iyilerin gerçek ve tam mutluluğu, yalnız bütün kötülerin hak ettiği en derin mutsuzluğu görünecektir.
Quod, quamuis omni tempore Deus iudicet, in hoc tamen libro de nouissimo eius iudicio sit proprie disputandum. De die ultimi iudicii Dei quod ipse donauerit locuturi eumque adserturi aduersus inpios et incredulos tamquam in aedificii fundamento prius ponere testimonia diuina debemus: quibus qui nolunt credere, humanis ratiunculis falsis adque fallacibus contrauenire conantur, ad hoc ut aut aliud significare contendant quod adhibetur testimonium de litteris sacris, aut omnino diuinitus esse dictum negent. Nam nullum existimo esse mortalium, qui cum ea, sicut dicta sunt, intellexerit et a summo ac uero Deo per animas sanctas dicta esse crediderit, non eis cedat adque consentiat, siue id etiam ore fateatur siue aliquo uitio fateri erubescat aut metuat, uel etiam peruicacia simillima insaniae id, quod falsum esse nouit aut credit, [contra id, quod uerum esse nouit aut credit,] etiam contentiosissime defendere moliatur. Quod ergo in confessione ac professione tenet omnis ecclesia Dei ueri Christum de caelo esse uenturum ad uiuos ac mortuos iudicandos, hunc diuini iudicii ultimum diem dicimus, id est nouissimum tempus. Nam per quot dies hoc iudicium tendatur, incertum est; sed scripturarum more sanctarum diem poni solere pro tempore nemo, qui illas litteras quamlibet neglegenter legerit, nescit. Ideo autem, cum diem iudicii Dei dicimus, addimus ultimum uel nouissimum, quia et nunc iudicat et ab humani generis initio iudicauit dimittens de paradiso et a ligno uitae separans primos homines peccati magni perpetratores; immo etiam quando angelis peccantibus non pepercit, quorum princeps homines a se ipso subuersus inuidendo subuertit, procul dubio iudicauit; nec sine illius alto iustoque iudicio et in hoc aerio caelo et in terris et daemonum et hominum miserrima est uita, erroribus aerumnisque plenissima. Verum etsi nemo peccasset, non sine bono rectoque iudicio uniuersam rationalem creaturam perseuerantissime sibi suo Domino cohaerentem in aeterna beatitudine retineret. Iudicat etiam non solum uniuersaliter de genere daemonum adque hominum, ut miseri sint propter primorum meritum peccatorum; sed etiam de singulorum operibus propriis, quae gerunt arbitrio uoluntatis. Nam et daemones ne torqueantur precantur, nec utique iniuste uel parcitur eis uel pro sua quique inprobitate torquentur; et homines plerumque aperte, semper occulte, luunt pro suis factis diuinitus poenas sine in hac uita siue post mortem: quamuis nullus hominum agat recte, nisi diuino adiuuetur auxilio; nullus daemonum aut hominum agat inique, nisi diuino eodemque iustissimo iudicio permittatur. Sicut enim ait apostolus, non aput Deum; etiam sicut ipse alibi dicit, inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius. Non igitur in hoc libro de illis primis nec de istis mediis Dei iudiciis, sed de ipso nouissimo, quantum ipsi tribuerit, disputabo, quando Christus de caelo uenturus est uiuos iudicaturus et mortuos. Iste quippe dies iudicii proprie iam uocatur, eo quod nullus ibi erit inperitae querellae locus, quur iniustus ille sit felix et quur ille iustus infelix. Omnium namque tunc nonnisi bonorum uera et plena felicitas et omnium nonnisi malorum digna et summa infelicitas apparebit.
20.22. İnsan işlerinin çeşitliliği; bunda, görülmese de Tanrı'nın yargısının eksik olduğu söylenemez
Şimdi ise iyilerin de çektiği kötülüklere sakin bir ruhla katlanmayı, kötülerin de edindiği iyilere fazla değer vermemeyi öğreniyoruz; böylece Tanrı'nın adaletinin görünmediği bu konularda bile ilahî öğreti kurtarıcıdır. Çünkü Tanrı'nın hangi yargısıyla şu iyi insanın yoksul, şu kötü insanın zengin olduğunu bilmiyoruz; ahlâkı bozuk olduğu için kederlerle işkence görmesi gerektiğini düşündüğümüz biri sevinirken, övgüye değer hayatı sevinmesi gerektiğini gösteren biri üzülür; masum, ya yargıcın haksızlığıyla ezilerek ya da yalancı tanıklıklarla boğularak, öcü alınmamakla kalmayıp hüküm giymiş olarak mahkemeden çıkar, buna karşılık cani hasmı yalnız cezasız kalmakla kalmaz, hakkı verilmiş olarak böbürlenir; dinsiz sapasağlamdır, dindar hastalıktan erir; pek sağlıklı gençler haydutluk eder, sözle bile kimseyi incitemeyen bebekler türlü korkunç hastalıklarla kıvranır; insan işleri için yararlı olan zamansız bir ölümle götürülür, doğmaması gerektiği düşünülen kişi üstelik pek uzun yaşar; suçlarla dolu olan şereflerle yükseltilir, kusursuz insanı silik bir karanlık örter; buna benzer başka şeyleri kim toplar, kim sayar? Bunlar saçmalıklarında bile tutarlı olsaydı; yani kutsal mezmurun dediği gibi insanın boşluğa benzediği, günlerinin gölge gibi geçtiği bu hayatta bu geçici ve dünyevî iyileri yalnız kötüler edinse, bu tür kötülükleri yalnız iyiler çekseydi, bu Tanrı'nın adil ya da lütufkâr yargısına bağlanabilirdi. Mesut kılan ebedî iyilere ulaşmayacak olanlar kötülükleri yüzünden geçici iyilerle aldatılır ya da Tanrı'nın merhametiyle onlarla teselli edilir; ebedî işkence çekmeyecek olanlar da geçici kötülüklerle, işledikleri ne denli küçük günahlar için, cezalandırılır ya da faziletleri tamamlansın diye sınanır, denebilirdi. Ama şimdi yalnız iyiler kötülük, kötüler iyilik içinde değil ki bu adaletsiz görünürdü; çoğu kez kötülerin başına kötülükler, iyilerin başına da iyilikler gelir. Bu yüzden Tanrı'nın yargıları daha da araştırılamaz, yolları daha da izlenemez olur. Şu hâlde, katında en yüksek kudret, en yüksek bilgelik, en yüksek adalet bulunan, hiçbir zayıflık, hiçbir ölçüsüzlük, hiçbir haksızlık bulunmayan Tanrı'nın bunları hangi yargıyla yaptığını ya da yapılmasına izin verdiğini bilmesek de, iyilerle kötülerin ortak olduğunu gördüğümüz iyilere de kötülüklere de fazla değer vermemeyi, iyilere özgü iyileri aramayı, kötülere özgü kötülüklerden ise en çok kaçmayı öğrenmemiz bize yararlıdır.
Zamanına asıl yargı günü, bazen de Rab'bin günü denen Tanrı'nın o yargısına vardığımızda ise, yalnız o zaman yargılanacaklar değil, başlangıçtan beri yargılanmış ve o zamana dek yargılanacak her şey de son derece adil görünecektir. O vakit şu da ortaya çıkacaktır: Tanrı'nın bu kadar çok, hatta hemen bütün adil yargılarının şimdi ölümlülerin hislerinden ve zihinlerinden gizli kalması ne kadar adil bir yargıyla olmaktadır; oysa bu konuda dindarların imanından gizli kalmayan şey, gizli olanın adil olduğudur.
CAPUT II. De uarietate rerum humanarum, cui non potest dici deesse iudicium Dei, quamuis neque at uestigari. Nunc autem et mala aequo animo ferre discimus, quae patiuntur et boni, et bona non magnipendere, quae adipiscuntur et mali; ac per hoc etiam in his rebus, in quibus non apparet diuina iustitia, salutaris est diuina doctrina. Nescimus enim quo iudicio Dei bonus ille sit pauper, malus ille sit dines; iste gaudeat, quem pro suis perditis moribus cruciari debuisse maeroribus arbitramur, contristetur ille, quem uita laudabilis gaudere debuisse persuadet; exeat de iudicio non solum inultus, uerum etiam damnatus innocens, aut iniquitate iudicis pressus aut falsis obrutus testimoniis, e contrario scelestus aduersarius eius non solum inpunitus. uerum etiam uindicatus insultet; inpius optime ualeat, pius languore tabescat; latrocinentur sanissimi iuuenes, et qui nec uerbo quemquam laedere potuerunt, diuersa morborum atrocitate adfligantur infantes; utilis rebus humanis inmatura morte rapiatur, et qui uidetur nec nasci debuisse, diutissime insuper uiuat; plenus criminibus sublimetur honoribus, et hominem sine querella tenebrae ignobilitatis abscondant, et cetera huius modi, quae quis colligit, quis enumerat? Quae si haberent in ipsa uelut absurditate constantiam, ut in hac uita, in qua homo, sicut sacer psalmus eloquitur, uanitati similis factus est et dies eius uelut umbra praetereunt, nonnisi mali adipiscerentur transitoria bona ista adque terrena, nec nisi boni talia paterentur mala: posset hoc referri ad iudicium iustum Dei siue etiam benignum, ut, qui non erant adsecuturi bona aeterna, quae faciunt beatos, temporalibus uel deciperentur pro malitia sua, uel pro Dei misericordia consolarentur bonis, et qui non erant passuri aeterna tormenta, temporalibus uel pro suis quibuscumque et quantuliscumque peccatis adfligerentur, uel propter inplendas uirtutes exercerentur malis. Nunc uero, quando non solum in malo sunt boni et in bono mali, quod uidetur iniustum, uerum etiam plerumque et malis mala eueniunt et bonis bona proueniunt: magis inscrutabilia fiunt iudicia Dei et inuestigabiles uiae eius. Quamuis ergo nesciamus quo iudicio Deus ista uel faciat uel fieri sinat, aput quem summa uirtus est et summa sapientia, summa iustitia, nulla infirmitas, nulla temeritas. nulla iniquitas: salubriter tamen discimus non magnipendere seu bona seu mala, quae uidemus esse bonis malisque communia, et illa bona quaerere, quae bonorum, adque illa mala maxime fugere, quae propria sunt malorum. Cum uero ad illud Dei iudicium uenerimus, cuius tempus iam proprie dies iudicii et aliquando dies Domini nuncupatur: non solum quaecumque tunc iudicabuntur, uerum etiam quaecumque ab initio iudicata et quaecumque usque ad illud tempus adhuc iudicanda sunt. apparebunt esse iustissima. Ubi hoc quoque manifestabitur, quam iusto iudicio Dei fiat, ut nunc tam multa ac paene omnia iusta iudicia Dei lateant sensus mentesque mortalium, cum tamen in hac re piorum fidem non lateat, iustum esse quod latet.
20.33. Süleyman Vaiz kitabında bu hayatta iyilerle kötülerin ortak olan şeyleri hakkında neler söyler
İsrail'in en bilge kralı, Kudüs'te hüküm süren Süleyman, Vaiz denen ve Yahudilerin de kutsal yazılar kanonunda tuttuğu kitabına şöyle başlamıştır: "Boşların boşu, dedi Vaiz, boşların boşu, her şey boş. İnsanın güneşin altında çektiği bütün emekten kârı nedir?" Bu sözden sonra öteki şeyleri bağlayarak bu hayatın sıkıntılarını ve yanılgılarını, hiçbir sağlam ve kalıcı şeyin tutunamadığı zamanların akıp gidişini anar. Güneşin altındaki bu boşlukta bir bakıma şuna da yanar: ışığın karanlıktan üstün olduğu gibi bilgelik de akılsızlıktan üstündür, bilgenin gözleri başındadır, ahmak karanlıkta yürür; ama yine de, güneşin altında sürülen bu hayatta herkesin başına aynı şey gelir. Bununla iyilerle kötülerin ortak olduğunu gördüğümüz kötülükleri kasteder. Şunu da söyler: iyiler de kötülermiş gibi kötülük çeker, kötüler de iyilermiş gibi iyiliklere kavuşur. "Yeryüzünde yapılan bir boşluk vardır: dinsizlerin işine uygun olan adillerin başına gelir, adillerin işine uygun olan da dinsizlerin başına gelir. Bunun da boş olduğunu söyledim." En bilge adam bütün bu kitabı, yeterince bildirmek üzere bu boşluğa ayırmıştır; elbette başka bir sebeple değil, bu güneşin altında boşluğu değil, bu güneşi yaratanın altında hakikati olan o hayatı özleyelim diye. Peki bu boşluk içinde, aynı boşluğa benzemiş insan, Tanrı'nın adil ve doğru yargısı olmadan mı boşalırdı? Yine de boşluk günlerinde hakikate karşı mı durduğu yoksa uyduğu mu, gerçek dindarlıktan yoksun mu yoksa pay sahibi mi olduğu çok önemlidir. Bu da, boşalarak geçip giden bu hayatın iyilerini edinmek ya da kötülüklerinden kaçmak için değil, iyilerin iyiliklerinin ve kötülerin kötülüklerinin sonsuza dek kalacağı gelecek yargı içindir. Sonunda bu bilge kitabını şöyle bitirmiştir: "Tanrı'dan kork, O'nun buyruklarını tut, çünkü bütün insan budur; çünkü Tanrı bütün bu işleri, iyi ya da kötü, her önemsenmeyen şeyle birlikte yargıya getirecektir." Bundan daha kısa, daha doğru, daha yararlı ne söylenebilirdi? "Tanrı'dan kork, O'nun buyruklarını tut, çünkü bütün insan budur" diyor. Var olan herkes bu demektir, yani Tanrı'nın buyruklarının bekçisidir; bu olmayan hiçbir şey değildir, çünkü boşluğun benzerliğinde kalıp hakikatin suretine göre yeniden biçimlenmez. "Çünkü Tanrı bütün bu işleri", yani insanın bu hayatta yaptıklarını, "iyi ya da kötü, her önemsenmeyen şeyle birlikte yargıya getirecektir", yani burada değersiz görünen, bu yüzden de görünmeyen herkesle birlikte; çünkü Tanrı onu da görür, onu küçümsemez, yargılarken de atlamaz.
CAPUT III. Quid in libro ecclesiaste Salomon de his, quae in hac uita et bonis et malis sunt communia, . Nempe Salomon, sapientissimus rex Israel, qui regnauit in Hierusalem, librum, qui uocatur ecclesiastes et a Iudaeis quoque habetur in sacrarum canone litterarum, sic exorsus est: Vanitas uanitantium, dixit ecclesiastes; uanitas uanitantium, omnia uanitas. Quae abundantia homini in omni labore suo, quo laborat sub sole? Et cum ex hac sententia conecteret cetera, commemorans aerumnas erroresque uitae huius et uanescentes interea temporum lapsus, ubi nihil solidum, nihil stabile retinetur: in ea rerum uanitate sub sole illud etiam deplorat quodam . modo, quod, cum sit abundantia sapientiae super insipientiam, sicut abundantia lucis super tenebras, sapientisque oculi sint in capite ipsius et stultus in tenebris ambulet, unus tamen incursus incurrat omnibus, utique in hac uita quae sub sole agitur, significans uidelicet ea mala, quae bonis et malis uidemus esse communia. Dicit etiam illud, quod et boni patiantur mala, tamquam mali sint, et mali, tamquam boni sint, adipiscantur bona, ita loquens: Est, inquit, uanitas, quae facta est super terram, quia sunt iusti, super quos uenit sicut factum inpiorum, et sunt inpii super quos uenit sicut factum iustorum. Dixi quoniam hoc quoque uanitas. In hac uanitate, cui quantum satis uisum est intimandae totum istum librum uir sapientissimus deputauit (non utique ob aliud, nisi ut eam uitam desideremus, quae uanitatem non habet sub hoc sole, sed ueritatem sub illo qui fecit hunc solem), — in hac ergo uanitate numquid nisi iusto Dei rectoque iudicio similis eidem uanitati factus uanesceret homo? In diebus tamen uanitatis suae interest plurimum, utrum resistat an obtemperet ueritati, et utrum sit expers uerae pietatis an particeps; non propter uitae huius uel bona adquirenda uel mala uitanda uanescendo transeuntia, sed propter futurum iudicium, per quod erunt et bonis bona et malis mala sine fine mansura. Denique iste sapiens hunc librum sic conclusit, ut diceret: Deum time et mandata eius custodi, quia hoc est omnis homo; quia omne hoc opus Deus adducet in iudicium in omni despecto, siue bonum siue malum. Quidbreuius, uerius, salubrius dici potuit? Deum, inquit, time et mandata eius custodi, quia hoc est omnis homo. Quicumque enim est, hoc est, custos utique mandatorum Dei; quoniam qui hoc non est, nihil est; non enim ad ueritatis imaginem reformatur, remanens in similitudine uanitatis. Quia omne hoc opus, id est, quod ab homine fit in hac uita, siue bonum sine malum, Deus adducet in iudicium in omni despecto, id est in omni etiam qui contemtibilis hic uidetur et ideo nec uidetur; quoniam Deus et ipsum uidet nec eum despicit nec cum iudicat praeterit.
20.44. Tanrı'nın son yargısını tartışmak için önce yeni, sonra eski ahdin tanıklıkları getirilecektir
Kutsal yazılardan koymaya giriştiğim Tanrı'nın bu son yargısına dair tanıklıklar önce yeni, sonra eski ahit kitaplarından seçilmelidir. Çünkü eskiler zamanca önce olsa da, yeniler değerce öne geçirilmelidir; zira eskiler yenilerin müjdecisidir. Şu hâlde önce yeniler konacak, onları daha sağlam ispat etmek için eskiler de alınacaktır. Eskilerde Kanun ve Peygamberler, yenilerde İncil ve Havarilerin mektupları vardır. Havari şöyle der: "Çünkü günahın bilgisi kanunla gelir. Ama şimdi Tanrı'nın adaleti, Kanun ve Peygamberlerin tanıklık ettiği biçimde, kanun olmadan açığa çıkmıştır; bu, İsa Mesih'e imanla, inanan herkese gelen Tanrı'nın adaletidir." Tanrı'nın bu adaleti yeni ahde aittir, tanıklığını da eski kitaplardan, yani Kanun ve Peygamberlerden alır. Şu hâlde önce davanın kendisi konmalı, sonra tanıklar getirilmelidir. Bu sıranın korunması gerektiğini İsa Mesih'in kendisi de göstererek der ki: "Tanrı'nın krallığında eğitilmiş din bilgini, hazinesinden yeniyi ve eskiyi çıkaran ev sahibine benzer." "Eskiyi ve yeniyi" dememiştir; zamanların değil de liyakatlerin sırasını korumayı tercih etmeseydi elbette böyle derdi.
CAPUT IIII. Quod ad disserendum de nouissimo iudicio Dei noui primum testamenti ac deinde ueteris testimonia prolaturus sit. Huius itaque ultimi iudicii Dei testimonia de scripturis sanctis, quae ponere institui, prius eligenda sunt de libris instrumenti noui, postea de ueteris. Quamuis enim uetera priora sint tempore, noua tamen anteponenda sunt dignitate, quoniam illa uetera praeconia sunt nouorum. Noua igitur ponentur prius, quae ut firmius probemus, adsumentur et uetera. In ueteribus habentur lex et prophetae, in nouis euangelium et apostolicae litterae. Ait autem apostolus: Per legem enim cognitio peccati. Nunc autem sine lege iustitia Dei manifestata est, testificata per legem et prophetas; iustitia autem Dei per fidem Iesu Christi in omnes qui credunt. Haec iustitia Dei ad nouum pertinet testamentum et testimonium habet a ueteribus libris, hoc est lege ac prophetis. Prius igitur ipsa causa ponenda est, et postea testes introducendi. Hunc et ipse Christus Iesus ordinem seruandum esse demonstrans: Scriba, inquit, eruditus in regno Dei similis est uiro patri familias proferenti de thesauro suo noua et uetera. Non dixit: 'Vetera et noua', quod utique dixisset, nisi maluisset meritorum ordinem seruare quam temporum.
20.55. Kurtarıcı Rab'bin hangi sözleriyle Tanrı'nın dünyanın sonunda yargılayacağı bildirilir
Kurtarıcı'nın kendisi, büyük mucizeler yaptığı hâlde inanmayan şehirleri azarlarken ve yabancıları onların önüne geçirirken der ki: "Ama size şunu söylüyorum: yargı gününde Sur ile Sayda'nın hâli sizinkinden daha hafif olacaktır." Biraz sonra da başka bir şehre: "Doğrusu sana şunu söylüyorum: yargı gününde Sodom diyarının hâli seninkinden daha hafif olacaktır." Burada yargı gününün geleceğini apaçık bildiriyor. Başka bir yerde de der ki: "Ninova halkı yargıda bu nesille birlikte kalkıp onu hüküm altına alacaktır; çünkü onlar Yunus'un vaazıyla tövbe ettiler, işte burada Yunus'tan daha büyüğü var. Güney Melikesi yargıda bu nesille birlikte kalkıp onu hüküm altına alacaktır; çünkü o Süleyman'ın bilgeliğini dinlemek için yeryüzünün uçlarından geldi, işte burada Süleyman'dan daha büyüğü var." Bu yerden iki şey öğreniyoruz: yargının geleceğini ve ölülerin dirilişiyle birlikte geleceğini. Ninovalılar ve Güney Melikesi hakkında bunları söylerken kuşkusuz ölülerden söz ediyordu, ama onların yargı gününde dirileceğini önceden bildirdi. "Hüküm altına alacaklar" demesi de kendileri yargılayacakları için değil, onlarla karşılaştırıldığında bunların haklı olarak hüküm giyeceği içindir.
Yine başka bir yerde, iyi ve kötü insanların şimdi karışık olmasından, sonra da elbette yargı gününde ayrılacağından söz ederken, ekilmiş buğday ve üstüne ekilmiş delice benzetmesini kullanmış ve onu öğrencilerine şöyle açıklamıştır: "İyi tohumu eken İnsanoğlu'dur; tarla dünyadır; iyi tohum krallığın evlatlarıdır; delice kötünün evlatlarıdır; onu eken düşman şeytandır; biçim dünyanın sonudur, biçiciler meleklerdir. Delice nasıl toplanıp ateşte yakılıyorsa, dünyanın sonunda da öyle olacaktır. İnsanoğlu meleklerini gönderecek, onlar onun krallığından bütün tuzakları ve haksızlık yapanları toplayıp ateş fırınına atacaklar; orada ağlama ve diş gıcırdatma olacaktır. O zaman adiller Babalarının krallığında güneş gibi parlayacak. Kulağı olan duysun." Burada yargıyı ya da yargı gününü adıyla anmamış, ama işlerin kendisiyle onu çok daha açık anlatmış ve dünyanın sonunda olacağını önceden bildirmiştir.
Yine öğrencilerine der ki: "Doğrusu size şunu söylüyorum: Beni izleyen sizler, yeniden doğuşta, İnsanoğlu görkemli tahtına oturduğunda, siz de on iki taht üzerinde oturup İsrail'in on iki kabilesini yargılayacaksınız." Burada İsa'nın öğrencileriyle birlikte yargılayacağını öğreniyoruz. Bu yüzden başka bir yerde Yahudilere şöyle dedi: "Ben cinleri Baal-Zebub ile kovuyorsam, sizin oğullarınız kiminle kovuyor? Bu yüzden onlar sizin yargıcınız olacaklar." On iki tahtta oturacaklarını söylediği için onunla birlikte yalnız on iki kişinin yargılayacağını düşünmemeliyiz. On iki sayısıyla yargılayanların bir bakıma bütün kalabalığı kastedilmiştir; çünkü çoğu kez bütünlüğü gösteren yedi sayısının iki kısmı vardır, üç ve dört; bunlar birbiriyle çarpılınca on iki eder: dört kere üç de üç kere dört de on ikidir. Bu on iki sayısının başka gerekçeleri de bulunabilir. Yoksa hain Yahuda'nın yerine Havari Matta'nın atandığını okuduğumuza göre, hepsinden çok emek veren Havari Pavlus'un yargılamak için oturacak yeri olmayacaktır. Oysa "Melekleri yargılayacağımızı bilmiyor musunuz?" derken öteki azizlerle birlikte yargıçlar sayısına girdiğini gösterir. Yargılanacaklar konusunda bu on iki sayısının durumu da aynıdır. "İsrail'in on iki kabilesini yargılayarak" denmiş olması, on üçüncü olan Levi kabilesinin onlarca yargılanmayacağı ya da yalnız o halkı yargılayıp öteki milletleri yargılamayacakları anlamına gelmez. "Yeniden doğuşta" demesiyle de kuşkusuz yeniden doğuş adıyla ölülerin dirilişinin anlaşılmasını istemiştir. Çünkü ruhumuz imanla nasıl yeniden doğduysa, tenimiz de bozulmazlıkla öyle yeniden doğacaktır.
CAPUT V. Quibus sententiis Domini Saluatoris diuinum iudicium futurum in fine saeculi declaretur. Ergo ipse Saluator cum obiurgaret ciuitates, in quibus uirtutes magnas fecerat neque crediderant, et eis alienigenas anteponeret: Verum tamen, inquit, dico uobis, Tyro et Sidoni remissius erit in die iudicii quam uobis; et paulo post alteri ciuitati: Arnen, inquit, dico uobis, quia terrae Sodomorum remissius erit in die iudicii quam tibi (hic euidentissime praedicat diem iudicii esse uenturum); et alio loco: Viri Nineuitae, inquit, surgent in iudicio cum generatione ista et condemnabunt eam; quia paenitentiam egerunt in praedicatione Ionae, et ecce plus quam Iona hic. Regina Austri surget in iudicio cum generatione ista et condemnabit eam; quia uenit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis, et ecce plus quam Salomon hic. Duas res hoc loco discimus, et uenturum esse iudicium et cum mortuorum resurrectione uenturum. De Nineuitis enim et regina Austri quando ista dicebat, de mortuis sine dubio loquebatur, quos tamen in die iudicii resurrecturos esse praedixit. Nec ideo dixit: ', quia ipsi iudicabunt; sed quia ex ipsorum conparatione isti merito damnabuntur. Rursus alio loco, cum de hominum bonorum et malorum nunc permixtione, postea separatione, quae utique die iudicii futura est, loqueretur, adhibuit similitudinem de tritico seminato et superseminatis zizaniis, eamque suis exponens discipulis: Qui seminat, inquit, bonum semen, est filius hominis; ager autem est mundus: bonum uero semen hi sunt filii regni; zizania autem filii sunt nequam; inimicus autem, qui seminauit ea, est diabolus; messis uero consummatio saeculi est, messores autem angeli sunt. Sicut ergo colliguntur zizania et igni comburuntur: sic erit in consummatione saeculi. Mittet filius hominis - 108 suos, et colligunt de regno eius omnia scandala et eos, qui faciunt iniquitatem, et mittunt eos in caminum ignis; ibi erit fletus et stridor dentium. Tunc iusti fulgebunt sicut sol in regno patris eorum. Qui habet aures, audiat. Hic iudicium quidem uel diem iudicii non nominauit, sed eum multo clarius ipsis rebus expressit et in fine saeculi futurum esse praedixit. Item discipulis suis: Arnen, inquit, dicouobis, quod uos, qui secuti estis me, in regeneratione, cum sederit filius hominis in sede maiestatis suae, sedebitis et uos super sedes duodecim iudicantes duodecim tribus Israel. Hic discimus cum suis discipulis iudicaturum Iesum. Unde et alibi Iudaeis dixit: Si ego in Beelzebub eicio daemonia, filii uestri in quo eiciunt? Ideo ipsi iudices erunt uestri. Nec quoniam super duodecim sedes sessuros esse ait, duodecim solos homines cum illo iudicaturos putare debemus. Duodenario quippe . numero uniuersa quaedam significata est iudicantium multitudo propter duas partes numeri septenarii, quo significatur plerumque uniuersitas; quae duae partes, id est tria et quattuor, altera per alteram multiplicatae duodecim faciunt, nam et quattuor ter et tria quater duodecim sunt, et si qua alia huius duodenarii numeri, quae ad hoc ualeat, ratio reperitur. Alioquin, quoniam in locum Iudae traditoris apostolum Matthiam legimus ordinatum, apostolus Paulus, qui plus omnibus illis laborauit, ubi ad iudicandum sedeat non habebit; qui profecto cum aliis sanctis ad numerum iudicum se pertinere demonstrat. cum dicit: Nescitis quia angelos iudicabimus? De ipsis quoque iudicandis in hoc numero duodenario similis causa est. Non enim quia dictum est: Iudicantes duodecim tribus Israel, tribus Leui, quae tertia decima est, ab eis iudicanda non erit, aut solum illum populum, non etiam gentes cet.eras indicabunt. Quod autem ait: In regeneratione, procul dubio mortuorum resurrectionem nomine uoluit regenerationis intellegi. Sic enim caro nostra regenerabitur per incorruptionem, quem ad modum est anima nostra regenerata per fidem.-
20.5_2Son yargı hakkında söyleniyor gibi görünüp dikkatle incelendiğinde belirsiz olduğu ya da daha çok başka bir şeye ait olduğu anlaşılan birçok şeyi geçiyorum. Bunlar ya Kurtarıcı'nın bütün bu zaman boyunca kilisesinde, yani kendi üyelerinde, parça parça ve yavaş yavaş gelişine aittir, çünkü bütün kilise onun bedenidir; ya da yeryüzü Kudüs'ünün yıkılışına aittir. Çünkü ondan söz ederken de çoğu kez sanki dünyanın sonundan ve o son ve büyük yargı gününden söz ediyormuş gibi konuşur. Öyle ki Matta, Markos ve Luka adlı üç İncil yazarında bu konuda benzer biçimde söylenenlerin hepsi birbiriyle karşılaştırılmadıkça ayırt edilemez. Çünkü biri bir şeyi daha kapalı, öbürü daha açık anlatır; böylece bir şeye ait olan sözlerin nereden söylendiği görünür. Bunu, Dünyanın Sonu Üzerine başlıklı, Salona şehri piskoposu mübarek hatırası Hesychius'a yazdığım cevap mektubunda elimden geldiğince yapmaya çalıştım.
Bu yüzden burada, Matta'ya göre İncil'de, Mesih'in en yakın ve son yargısıyla iyilerin ve kötülerin ayrılmasına dair okunanı söyleyeceğim: "İnsanoğlu görkemi içinde ve bütün melekleriyle birlikte geldiğinde, görkemli tahtına oturacak; bütün milletler önünde toplanacak, çoban koyunları keçilerden ayırdığı gibi onları birbirinden ayıracak, koyunları sağına, keçileri soluna koyacak. O zaman kral sağındakilere diyecek ki: Gelin, Babamın kutsadıkları, dünyanın kuruluşundan beri sizin için hazırlanan krallığı miras alın. Çünkü acıktım, bana yemek verdiniz; susadım, bana içecek verdiniz; yabancıydım, beni içeri aldınız; çıplaktım, beni giydirdiniz; [hastaydım, beni ziyaret ettiniz;] zindandaydım, yanıma geldiniz. O zaman adiller ona şöyle cevap verecekler: Rab, seni ne zaman aç görüp doyurduk, susuz görüp içecek verdik? Seni ne zaman yabancı görüp içeri aldık, çıplak görüp giydirdik? Ya da seni ne zaman hasta ya da zindanda görüp yanına geldik? Kral onlara şöyle cevap verecek: Doğrusu size şunu söylüyorum: bu en küçük kardeşlerimden birine yaptığınız her şeyi bana yapmış oldunuz. O zaman" diyor, "solundakilere de şöyle diyecek: Benden uzaklaşın, ey lanetliler, şeytana ve meleklerine hazırlanmış ebedî ateşe." Sonra aynı şekilde sağdakilerin yaptığını andığı şeyleri onların yapmadığını sayar. Ve onu ne zaman bu ihtiyaçlar içinde gördüklerini sorduklarında, en küçüklerine yapılmayanın kendisine yapılmamış olduğu cevabını verir. Sözünü şöyle bitirir: "Bunlar ebedî cezaya, adiller ise ebedî hayata gidecek." Yuhanna İncil'i ise onun yargının ölülerin dirilişinde olacağını önceden bildirdiğini apaçık anlatır. Çünkü şöyle demiştir: "Baba kimseyi yargılamaz, bütün yargıyı Oğul'a vermiştir ki herkes Baba'yı onurlandırdığı gibi Oğul'u da onurlandırsın; Oğul'u onurlandırmayan, onu gönderen Baba'yı da onurlandırmaz." Hemen şunu eklemiştir: "Doğrusu, doğrusu size şunu söylüyorum: sözümü dinleyen ve beni gönderene inanan ebedî hayata sahiptir, yargıya gelmez, ölümden hayata geçmiştir." İşte burada müminlerinin yargıya gelmediğini söyledi. Peki yargı yoluyla kötülerden nasıl ayrılacak, onun sağında nasıl duracaklar? Bu yerde "yargı"yı "hüküm giyme" yerine kullanmış olmasından başka bir yol yoktur. Onun sözünü dinleyen ve onu gönderene inananlar böyle bir yargıya gelmeyecektir.
Multa praetereo, quae de ultimo iudicio ita dici uidentur, ut diligenter considerata reperiantur ambigua uel magis ad aliud pertinentia, siue scilicet ad eum Saluatoris aduentum, quo per totum hoc tempus in ecclesia sua uenit, hoc est in membris suis, particulatim adque paulatim, quoniam tota corpus est eius; siue ad excidium terrenae Hierusalem; quia et de illo cum loquitur, plerumque sic loquitur, tamquam de fine saeculi adque illo die iudicii nouissimo et magno loquatur; ita ut dignosci non possit omnino, nisi ea, quae aput tres euangelistas Matthaeum, Marcum et Lucam de hac re similiter dicta sunt, inter se omnia conferantur. Quaedam quippe alter obscurius, alter explicat planius, ut ea, quae ad unam rem pertinentia dicuntur, appareat unde dicantur. Quod facere utcumque curaui in quadam epistula, quam rescripsi ad beatae memoriae uirum Hesychium, Salonitanae urbis episcopum, cuius epistulae titulus est: De fine saeculi. Proinde iam illud hic dicam, quod in euangelio secundum Matthaeum de. separatione bonorum et malorum legitur per iudicium praesentissimum adque nouissimum Christi. Cum autem uenerit, inquit, filius hominis in maiestate sua, et omnes angeli cum eo, tunc sedebit super sedem maiestatis suae, et congregabuntur ante eum omnes gentes, et separabit eos ab inuicem. sicut pastor segregat oues ab haedis, et statuet oues quidem a dextris suis, haedos autem a sinistris. Tunc dicet rex his, qui a dextris eius erunt: Venite, benedicti patris mei, possidete paratum uobis regnum a constitutione mundi. , et dedistis mihi manducare; sitiui, et dedistis mihi bibere; hospes eram, et collegistis me; nudus. et operuistis me; [infirmus, et uisitastis me] in carcere eram, et uenistis ad me. Tunc respondebunt ei iusti dicentes: Domine, quando te uidimus esurientem, et pauimus; sitientem, et dedimus potum? Quando autem te uidimus hospitem. et collegimus te; aut nudum, et cooperuimus te? Aut quando te uidimus infirmum aut in carcere, et uenimus ad te? Et respondens rex dicet illis: Arnen dico uobis, quamdiu fecistis uni de his fratribus meis minimis, mihi fecistis. Tunc dicet, inquit, et his qui a sinistris erunt: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et an eius. Deinde similiter etiam his enumerat, quod illa non fecerint, quae dextros fecisse memorauit. Similiterque interrogantibus, quando eum uiderint in horum indigentia constitutum: quod minimis suis non factum est, sibi factum non fuisse respondet; sermonemque concludens: Et ibunt, inquit, hi in supplicium aeternum, iusti autem in uitam aeternam. Iohannes uero euangelista apertissime narrat eum in resurrectione mortuorum futurum praedixisse iudicium. Cum enim dixisset: Neque enim Pater iudicat quemquam, sed iudicium omne dedit Filio, ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem; qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem, qui misit illum: protinus addidit: Amen, amen dico uobis, quia, qui uerbum meum audit et credit ei qui misit me, habet uitam aeternam, et in iudicium non uenit, sed transiit a morte in uitam. Ecce hic dixit fideles suos in iudicium non uenire. Quo modo ergo per iudicium separabuntur a malis et ad eius dexteram stabunt, nisi quia hoc loco iudicium pro damnatione posuit? In tale quippe iudicium non uenient, qui audiunt uerbum eius et credunt ei, qui misit illum.
20.66. Birinci diriliş nedir, ikinci diriliş nedir
Sonra şunu ekler: "Doğrusu, doğrusu size şunu söylüyorum: Saat geliyor, hatta şimdidir; ölüler Tanrı'nın Oğlu'nun sesini duyacak, duyanlar yaşayacak. Çünkü Baba nasıl kendisinde hayata sahipse, Oğul'a da kendisinde hayata sahip olmayı verdi." Burada henüz sonda olacak ikinci dirilişten, yani bedenlerin dirilişinden değil, şimdi olan birinci dirilişten söz ediyor. Onu ayırmak için "Saat geliyor, hatta şimdidir" demiştir. Bu diriliş bedenlerin değil, ruhların dirilişidir. Çünkü ruhların da dinsizlik ve günahlardaki kendi ölümleri vardır; Rab'bin "Bırak, ölüler kendi ölülerini gömsün" diye söz ettiği ölüler bu ölümle ölmüştür; yani ruhça ölü olanlar bedence ölü olanları gömsün. Dinsizlik ve haksızlıkla ruhça ölü olan bunlar için der ki: "Saat geliyor, hatta şimdidir; ölüler Tanrı'nın Oğlu'nun sesini duyacak, duyanlar yaşayacak." "Duyanlar" derken itaat edenleri, inananları ve sona dek sebat edenleri kastetti. Burada iyilerle kötüler arasında bir ayrım yapmadı. Çünkü onun sesini duymak ve dinsizliğin ölümünden geçerek dindarlık hayatına ulaşmak herkes için iyidir. Havari Pavlus bu ölüm hakkında şöyle der: "Demek ki herkes öldü ve o herkes için öldü ki yaşayanlar artık kendileri için değil, kendileri için ölüp dirilen için yaşasınlar." Şu hâlde hiç kimse istisna olmaksızın herkes, ister aslî günahlarda ister irade ile eklenen günahlarda, bilmeden ya da bilip adil olanı yapmayarak ölmüştür; ve bütün ölüler için hiçbir günahı olmayan tek bir diri ölmüştür. Öyle ki günahların bağışlanmasıyla yaşayanlar artık kendileri için değil, günahlarımız yüzünden herkes için ölen ve bizi aklamak için dirilen için yaşasınlar; ve dinsizi aklayana inanarak, dinsizlikten aklanmış, sanki ölümden canlandırılmış olarak, şimdi olan birinci dirilişe ait olabilelim. Çünkü bu birinci dirilişe yalnız ebediyen mesut olacaklar aittir; birazdan söz edeceği ikincisine ise hem mesutların hem sefillerin ait olduğunu öğretecektir. Bu merhametin dirilişidir, öteki yargının. Bu yüzden mezmurda şöyle yazılmıştır: "Merhameti ve yargıyı sana ilahi olarak söyleyeceğim, ya Rab."
Bu yargı hakkında sırasıyla ekleyerek der ki: "Ona yargı yapma yetkisi de verdi, çünkü İnsanoğlu'dur." Burada yargılanmak üzere geldiği tende yargılamak üzere geleceğini gösterir. Bunun için "Çünkü İnsanoğlu'dur" der. Sonra konumuz olanı ekleyerek şöyle der: "Buna şaşmayın; çünkü mezarlarda olanların hepsinin onun sesini duyacağı ve çıkacağı saat gelecek: iyilik yapanlar hayat dirilişine, kötülük yapanlar yargı dirilişine." Bu yargı, biraz önce de şimdiki gibi hüküm giyme yerine kullandığı yargıdır: "Sözümü dinleyen ve beni gönderene inanan ebedî hayata sahiptir, yargıya gelmez, ölümden hayata geçmiştir"; yani şimdi ölümden hayata geçilen birinci dirilişe ait olarak, yargı adıyla işaret ettiği hükme gelmeyecektir. Bu yerde de öyledir: "Kötülük yapanlar ise yargı dirilişine", yani hüküm giyme dirilişine. Şu hâlde ikinci dirilişte hüküm giymek istemeyen birincide dirilsin. "Çünkü saat geliyor, hatta şimdidir; ölüler Tanrı'nın Oğlu'nun sesini duyacak, duyanlar yaşayacak", yani ikinci ölüm denen hükme gelmeyecekler. Bedenlerin olacak ikinci dirilişinden sonra bu ölüme, ruhların olan birincide
CAPUT VI. Quae sit prima resurrectio, quae secunda. Deinde adiungit et dicit: Amen, amen dico uobis, quia est, quando mortui audient uocem filii Dei, et qui audierint uiuent. Sicut enim Pater habet uitam in semet ipso, sic dedit et Filio habere uitam in semet ipso. Nondum de secunda resurrectione, id est corporum, loquitur, quae in fine futura est, sed de prima, quae nunc est. Hanc quippe ut distingueret, ait: Venit hora, et nunc est. Non autem ista corporum, sed animarum est. Habent enim et animae mortem suam in inpietate adque peccatis, secundum quam mortem mortui sunt, de quibus idem Dominus ait: Sine mortuos sepelire mortuos suos; ut scilicet in anima mortui in corpore mortuos sepelirent. Propter istos ergo inpietate et iniquitate in anima mortuos: Venit, inquit, hora, et nunc est, quando mortui audient uocem filii Dei; et qui audierint, uiuent. Qui audierint dixit *qui oboedierint, qui crediderint et usque in finem perseuerauerint\ Nec fecit hic ullam differentiam bonorum et malorum. Omnibus enim bonum est audire uocem eius et uiuere ad uitam pietatis ex inpietatis morte transeundo. De qua morte ait apostolus Paulus: Ergo omnes mortui sunt, et pro omnibus mortuus est, ut qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. Omnes itaque mortui sunt in peccatis, nemine prorsus excepto, siue originalibus siue etiam uoluntate additis, uel ignorando uel sciendo nec faciendo quod iustum est; et pro omnibus mortuis uiuus mortuus est unus, id est nullum habens omnino peccatum; ut, qui per remissionem peccatorum uiuunt, iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro omnibus mortuus est propter peccata nostra et resurrexit propter iustificationem nostram, ut credentes in eum, qui iustificat inpium, ex inpietate iustificati, tamquam ex morte uiuificati, ad primam resurrectionem, quae nunc est, pertinere possimus. Ad hanc enim primam non pertinent, nisi qui beati erunt in aeternum; ad secundam uero, de qua mox locuturus est, et beatos pertinere docebit et miseros. Ista est misericordiae, illa iudicii. Propter quod in psalmo scriptum est: Misericordiam et iudicium cantabo tibi, Domine. De quo iudicio consequenter adiunxit adque ait: Et potestatem dedit ei iudicium facere, quia filius hominis est. Hic ostendit, quod in ea carne ueniet iudicaturus, in qua uenerat iudicandus. Ad hoc enim ait: Quoniam filius hominis est. Ac deinde subiungens unde agimus: Nolite, inquit, mirari hoc, quia ueniet hora, in qua omnes, qui in monumentis sunt, audient uocem eius et procedent, qui bona fecerunt, in resurrectionem uitae; qui uero mala egerunt, in resurrectionem iudicii. Hoc est illud iudicium, quod paulo ante, sicut nunc, pro damnatione posuerat dicens: Qui uerbum meum audit et credit m is it me, h a bet u ita m aeternam et in iudicium non uenit, sed transiit a morte in uitam, id est, pertinendo ad primam resurrectionem, qua nunc transitur a morte ad uitam, in damnationem non ueniet, quam significauit appellatione iudicii, sicut etiam hoc loco, ubi ait: Qui [uero] mala egerunt, in resurrectionem iudicii, id est damnationis. Resurgat ergo in prima, qui non uult in secunda resurrectione damnari. Venit enim hora, et nunc est, quando mortui audient uocem filii Dei, et qui audierint, uiuent, id est, in damnationem non uenient, quae secunda mors dicitur: in quam mortem post secundam, quae corporum futura est, resurrectionem praecipitabuntur, qui in prima, quae animarum
20.6_2dirilmeyenler atılacaktır. "Çünkü saat gelecek" (burada "hatta şimdidir" demez, çünkü bu dünyanın sonunda, yani Tanrı'nın son ve en büyük yargısında olacaktır), "mezarlarda olanların hepsi onun sesini duyacak ve çıkacak." Birincide dediği gibi "duyanlar yaşayacak" demedi. Çünkü herkes yaşamayacak; yani mesut olduğu için yalnız ona hayat denmesi gereken o hayatla yaşamayacak. Herhangi bir hayat olmadan duyamazlar ve dirilen tenle mezarlardan çıkamazlardı elbette. Herkesin neden yaşamayacağını ardından öğretir: "İyilik yapanlar hayat dirilişine": yaşayacak olanlar bunlardır; "kötülük yapanlar yargı dirilişine": yaşamayacak olanlar bunlardır, çünkü ikinci ölümle öleceklerdir. Kötülük yaptılar, çünkü kötü yaşadılar; kötü yaşadılar, çünkü şimdi olan ruhların birinci dirilişinde dirilmediler ya da dirildiklerinde sona dek kalmadılar. Şu hâlde yukarıda söz ettiğim iki yeniden doğuş olduğu gibi, biri imana göre, şimdi vaftizle olan, öteki tene göre, büyük ve son yargıyla onun bozulmazlığında ve ölümsüzlüğünde olan, iki diriliş de vardır. Biri birinci olan, şimdi olan ve ruhların olan, ikinci ölüme gelmeye izin vermeyen diriliştir; öteki ikinci olan, şimdi değil dünyanın sonunda olacak, ruhların değil bedenlerin olan, son yargıyla kimini ikinci ölüme, kimini ölümü olmayan hayata gönderecek diriliştir.
est, non resurgunt. Veniet enim hora (ubi non ait: Et nunc est, quia in fine erit saeculi, hoc est in ultimo et maximo iudicio Dei), quando omnes, qui in monumentis sunt, audient uocem eius et procedent. Non dixit quem ad modum in prima: Et qui audierint, uiuent. Non enim omnes uiuent, ea uita scilicet, quae, quoniam beata est, sola uita dicenda est. Nam utique non sine qualicumque uita possent audire et de monumentis resurgente carne procedere. Quare autem non omnes uiuent, in eo quod sequitur docet; qui bona, inquit, fecerunt, in resurrectionem uitae, hi sunt qui uiuent; qui uero mala egerunt, in resurrectionem iudicii, hi sunt qui non uiuent, quia secunda morte morientur. Mala quippe egerunt, quoniam male uixerunt; male autem uixerunt, quia in prima, quae nunc est, animarum resurrectione non reuixerunt aut in eo, quod reuixerant, non in finem usque manserunt. Sicut ergo duae sunt regenerationes, de quibus iam supra locutus sum, una secundum fidem, quae nunc fit per baptismum; alia secundum carnem, quae fit in eius incorruptione adque inmortalitate per iudicium magnum adque nouissimum: ita sunt et resurrectiones duae, una prima, quae et nunc est et animarum est, quae uenire non permittit in mortem secundam; alia secunda, quae non nunc, sed in saeculi fine futura est, nec animarum, sed corporum est, quae per ultimum iudicium alios mittet in secundam mortem, alios in eam uitam, quae non habet mortem.
20.77. Yuhanna'nın Vahiy'inde iki diriliş ve bin yıl hakkında neler yazılıdır, bunlar hakkında akla uygun olarak ne düşünülmelidir
İncil yazarı Yuhanna bu iki diriliş hakkında Vahiy denen kitapta öyle konuşmuştur ki, bizden bazıları birincisini anlamamakla kalmamış, üstelik onu bir takım gülünç efsanelere çevirmişlerdir. Havari Yuhanna adı geçen kitapta şöyle der: "Gökten inen, elinde dipsiz kuyunun anahtarını ve bir zincir tutan bir melek gördüm. Şeytan ve İblis diye anılan o ejderhayı, eski yılanı yakaladı, onu bin yıl bağladı ve dipsiz kuyuya attı; kapattı ve üstünü mühürledi ki bin yıl bitene dek artık milletleri saptırmasın; bundan sonra kısa bir süre çözülmesi gerekir. Tahtlar ve üzerlerinde oturanlar gördüm, yargı verildi. İsa'ya tanıklık ettikleri ve Tanrı'nın sözü için öldürülenlerin ruhlarını, canavara ve onun suretine tapmayan, alnına ya da eline damgasını almayanları da gördüm. Onlar İsa ile bin yıl hüküm sürdüler; geri kalanlar bin yıl bitene dek yaşamadılar. Birinci diriliş budur. Bu birinci dirilişte payı olan mesut ve kutsaldır. Bunların üzerinde ikinci ölümün yetkisi yoktur; onlar Tanrı'nın ve Mesih'in kâhinleri olacak, onunla bin yıl hüküm sürecekler." Kitabın bu sözleri yüzünden birinci dirilişin bedensel olacağını sananlar başka şeylerin yanında özellikle bin yıl sayısından etkilenmişlerdir. Sanki azizler için o kadar uzun süren bir Sebt gerekmiş gibi; yani insanın yaratılıp büyük günahının liyakati yüzünden cennetin mutluluğundan bu ölümlülüğün sıkıntılarına atılmasından beri süren altı bin yıllık emeklerden sonra kutsal bir dinlenme. Çünkü "Rab katında bir gün bin yıl gibidir, bin yıl da bir gün gibidir" diye yazıldığına göre, altı bin yıl altı gün gibi dolduktan sonra son bin yılda yedinci gün gibi bir Sebt gelecek, azizler bu Sebti kutlamak için dirilecektir. Azizlere o Sebtte Rab'bin varlığıyla ruhanî bir zevk verileceğine inanılsaydı bu kanaat bir ölçüde kabul edilebilirdi. Biz de bir zamanlar böyle düşünmüştük. Ama o zaman dirilenlerin tensel ziyafetlerle uğraşacağını, orada yiyecek ve içeceğin yalnız her ölçüyü aşmakla kalmayıp inanılmazın bile sınırını geçecek kadar çok olacağını söylüyorlar. Bunlara ancak tensel insanlar inanabilir. Ruhanî olanlar bunlara inananlara Yunanca khiliastai derler; kelimesi kelimesine biz de onlara "binciler" diyebiliriz. Onları tek tek çürütmek uzun sürer; bunun yerine bu yazının nasıl anlaşılması gerektiğini göstermeliyiz.
Rab İsa Mesih'in kendisi der ki: "Kimse güçlünün evine girip onun eşyalarını alamaz, önce güçlüyü bağlamadıkça." Güçlü derken şeytanı kastediyor, çünkü insan soyunu esir tutabilmiştir; alacağı eşyalar ise onun çeşitli günahlar ve dinsizlikler içinde elinde tuttuğu gelecekteki müminlerdir. Bu güçlü bağlansın diye Havari Vahiy'de
CAPUT VII. De duabus resurrectionibus et de mille annis quid in apocalypsi Iohannis scriptum sit et quid de eis rationabiliter sentiatur. De his duabus resurrectionibus idem Iohannes euangelista in libro, qui dicitur apocalypsis, eo modo locutus est, ut earum prima a quibusdam nostris non intellecta insuper etiam in quasdam ridiculas fabulas uerteretur. Ait quippe in libro memorato Iohannes apostolus: Et uidi angelum descendentem de caelo, habentem clauem abyssi et catenam in manu sua. Et tenuit draconem illum serpentem antiquum, qui cognominatus est diabolus et satanas; [et] adligauit illum mille annis et misit illum in abyssum; et elusit et signauit super eum, ut non seduceret iam gentes, donec finiantur mille anni; post haec oportet eum solui breui tempore. Et uidi sedes et sedentes super eas, et iudicium datum est. Et animae occisorum propter testimonium Iesu et propter uerbum Dei, et si qui non adorauerunt bestiam nec imaginem eius, neque acceperunt inscriptionem in fronte aut in manu sua, et regnauerunt cum Iesu mille annis; reliqui eorum non uixerunt, donec finiantur mille anni. Haec resurrectio prima est. Beatus et sanctus est, qui habet in hac prima resurrectione partem. In istis secunda mors non habet potestatem; sed erunt sacerdotes Dei et Christi et regnabunt cum eo mille annis. Qui propter haec huius libri uerba primam resurrectionem futuram suspicati sunt corporalem, inter cetera maxime numero annorum mille permoti sunt, tamquam oporteret in sanctis eo modo uelut tanti temporis fieri sabbatismum, uacatione scilicet sancta post labores annorum sex milium, ex quo creatus est homo et magni illius peccati merito in huius mortalitatis aerumnas de paradisi felicitate dimissus est, ut, quoniam scriptum est: Unus dies aput Dominum sicut mille anni, et mille anni sicut dies unus, sex annorum milibus tamquam sex diebus inpletis, sequatur uelut septimus sabbati in annis mille postremis, ad hoc scilicet sabbatum celebrandum resurgentibus sanctis. Quae opinio esset utcumque tolerabilis, si aliquae deliciae spiritales in illo sabbato adfuturae sanctis per Domini praesentiam crederentur. Nam etiam nos hoc opinati fuimus aliquando. Sed cum eos, qui tunc resurrexerint, dicant carnalibus epulis uacaturos, in quibus cibus sit tantus ac potus, ut non solum nullam modestiam teneant, sed modum quoque ipsius incredulitatis excedant: nullo modo ista possunt nisi a carnalibus credi. Hi autem qui spiritales sunt, istos ista credentes χιλιατὰς appellant Graeco uocabulo; quos uerbum e uerbo exprimentes nos possemus miliarios nuncupare. Eos autem longum est refellere ad singula; sed potius, quem ad modum scriptura haec accipienda sit, iam debemus ostendere. Ait ipse Dominus Iesus Christus: Nemo potest introire in domum fortis et uasa eius eripere, nisi prius adligauerit fortem, diabolum uolens intellegi fortem, quia ipse genus humanum potuit tenere captiuum; uasa uero eius, quae fuerat erepturus, fideles suos futuros, quos ille in diuersis peccatis adque inpietatibus possidebat. Ut ergo adligaretur hic fortis, propterea uidit iste apostolus in apocalypsi
20.7_2gökten inen, elinde dipsiz kuyunun anahtarını ve bir zincir tutan meleği gördü. "Şeytan ve İblis diye anılan o ejderhayı, eski yılanı yakaladı, onu bin yıl bağladı" der; yani kurtarılacak olanları saptırma ve elinde tutma iktidarını dizginledi ve frenledi. Bin yıl aklıma geldiği kadarıyla iki şekilde anlaşılabilir. Ya bu iş son bin yılda, yani altıncı gün gibi olan altıncı bin yılda oluyor, son dilimleri şimdi akıyor; ardından akşamı olmayan Sebt, yani azizlerin sonu olmayan dinlenmesi gelecek; böylece bu binyılın, bir günün son parçası gibi dünyanın sonuna dek kalan kısmına, parçanın bütünle anlatıldığı konuşma tarzıyla "bin yıl" demiştir. Ya da bin yılı bu dünyanın bütün yılları yerine koymuştur ki zamanın doluluğu tam bir sayıyla gösterilsin. Çünkü bin sayısı on sayısının katı küpünü verir. On kere on yüz eder, bu kare bir şekildir ama düzdür; yükselip katı olması için yüz yine on ile çarpılır ve bin olur. Yüz bile bazen bütünlük yerine konuyorsa, örneğin Rab'bin her şeyini bırakıp kendisini izleyene "Bu çağda yüz katını alacak" diye vaat ettiği gibi ki Havari bunu bir bakıma açıklayarak "Hiçbir şeyi yokmuş gibi, ama her şeye sahip olarak" der, çünkü daha önce de "Mümin insanın bütün dünya serveti olur" denmişti, on karesinin katılığını taşıyan bin haydi haydi bütünlük yerine konur. Bu yüzden mezmurdaki şu sözü de en iyi böyle anlarız: "Ahdini, bin nesle buyurduğu sözü ebediyen hatırladı", yani bütün nesillere.
"Onu dipsiz kuyuya attı" der; yani şeytanı dipsiz kuyuya attı. Bu adla, Tanrı'nın kilisesine karşı kötülükte yürekleri çok derin olan sayısız dinsiz kalabalık kastedilmiştir. Şeytan oraya daha önce girmemiş değildi; ama oraya atıldığı söyleniyor, çünkü inananlardan dışlandıktan sonra dinsizlere daha çok sahip olmaya başladı. Çünkü yalnız Tanrı'dan uzaklaşmakla kalmayıp Tanrı'ya kulluk edenlerden sebepsiz yere nefret eden daha çok şeytanın elindedir. "Kapattı ve üstünü mühürledi ki bin yıl bitene dek artık milletleri saptırmasın" der. "Üstünü kapattı" demek, ona çıkmayı, yani yasağı aşmayı yasakladı demektir. Eklediği "mühürledi" sözü ise bana öyle geliyor ki, kimlerin şeytanın tarafına ait olduğunu, kimlerin olmadığını gizli tutmak istediğini gösterir. Bu çağda bu büsbütün gizlidir; çünkü ayakta duruyor görünenin düşüp düşmeyeceği, yerde yatıyor görünenin kalkıp kalkmayacağı belirsizdir. Şeytan, bu yasağın bağıyla ve kapısıyla, Mesih'e ait olup daha önce saptırdığı ya da elinde tuttuğu milletleri saptırmaktan men edilir ve alıkonur. Çünkü Havari'nin dediği gibi Tanrı onları dünyanın kuruluşundan önce karanlığın iktidarından çekip sevgili Oğlu'nun krallığına aktarmak üzere seçmiştir. Şeytanın şimdi de milletleri saptırıp kendisiyle birlikte ebedî cezaya sürüklediğini, ama ebedî hayata önceden belirlenmiş olanları saptıramadığını hangi mümin bilmez? Şeytanın Mesih'te yeniden doğup Tanrı'nın yollarına girmiş olanları da sık sık saptırması kimseyi şaşırtmasın. Çünkü "Rab kendisinin olanları bilir"; bunlardan kimseyi ebedî hükme saptırmaz. Rab onları hiçbir şey, geleceği bile gizli kalmayan Tanrı olarak bilir; bir insanı şu an için gören (eğer yüreğini görmediği kişiyi görüyorsa) ama sonra nasıl olacağını, kendisini bile göremeyen insan gibi değil. Demek ki şeytan, artık daha önce kilise olmadan saptırıp tuttuğu, kilisenin oluştuğu milletleri saptırmasın diye bağlanmış ve dipsiz kuyuya kapatılmıştır. Çünkü "kimseyi saptırmasın" değil, "artık milletleri saptırmasın" denmiştir; bununla kuşkusuz kiliseyi kastetmiştir. "Bin yıl bitene dek" der; yani ya bin yıldan oluşan altıncı günün kalanı ya da bundan böyle bu dünyanın tamamlanacağı bütün yıllar.
angelum descendentem de caelo, habentem clauem abyssi et catenam in manu sua. Et tenuit, inquit, draconem illum serpentem antiquum, qui cognominatus est diabolus et satanas, et adligauit illum mille annis, hoc est, eius potestatem ab eis seducendis ac possidendis. qui fuerant liberandi, cohibuit adque frenauit. Mille autem anni duobus modis possunt, quantum mihi occurrit. intellegi: aut quia in ultimis annis mille ista res agitur, id est sexto annorum miliario tamquam sexto die, cuius nunc spatia posteriora uoluuntur, secuturo deinde sabbato, quod non habet uesperam. requie scilicet sanctorum, quae non habet finem, ut huius miliarii tamquam diei nouissimam partem, quae remanebat usque ad terminum saeculi, mille annos appellauerit eo loquendi modo, quo pars significatur a toto; aut certe mille annos pro annis omnibus huius saeculi posuit. ut perfecto numero notaretur ipsa temporis plenitudo. Millenarius quippe numerus denarii numeri quadratum solidum reddit. Decem quippe deciens ducta fiunt centum, quae iam figura quadrata, sed plana est; ut autem in altitudinem surgat et solida fiat, rursus centum deciens multiplicantur, et mille sunt. Porro si centum ipsa pro uniuersitate aliquando ponantur, quale illud est, quod Dominus omnia sua dimittenti et eum sequenti promisit dicens: Accipiet in hoc saeculo centuplum, quod exponens quodam modo apostolus ait: Quasi nihil habentes, et omnia possidentes; quia et ante iam dictum erat: Fidelis hominis totus mundus diuitiarum est: quanto magis mille pro uniuersitate ponuntur, ubi est soliditas ipsius denariae quadraturae? Unde nec illud melius intellegitur, quod in psalmo legitur: Memor fuit in saeculum testamenti sui uerbi, quod mandauit in mille generationes, id est in omnes. Et misit illum, inquit, in abyssum; utique diabolum misit in abyssum, quo nomine significata est multitudo innumerabilis inpiorum, quorum in malignitate aduersus ecclesiam Dei multum profunda sunt corda; non quia ibi diabolus ante non erat; sed ideo illuc dicitur missus, quia exclusus a credentibus plus coepit inpios possidere. Plus namque possidetur a diabolo, qui non solum est alienatus a Deo, etiam gratis odit seruientes Deo. Et clausit, inquit, et signauit super eum, ut non seduceret iam gentes. donec finiantur mille anni. Clausit super eum dictum est 'interdixit ei, ne posset exire,' id est uetitum transgredi. Signauit autem, quod addidit, significasse mihi uidetur, quia occultum esse uoluit, qui pertineant ad partem diaboli, et qui non pertineant. Hoc quippe in saeculo isto prorsus latet, quia et qui uidetur stare, utrum sit casurus, et qui uidetur iacere, utrum sit surrecturus, incertum est. Ab eis autem gentibus seducendis huius interdicti uinculo et claustro diabolus prohibetur adque cohibetur, quas pertinentes ad Christum seducebat antea uel tenebat. Has enim Deus elegit ante mundi constitutionem eruere de potestate tenebrarum et transferre in regnum filii caritatis suae, sicut apostolus dicit. Nam seducere illum gentes etiam nunc et secum trahere in aeternam poenam, sed non praedestinatas in aeternam uitam, quis fidelis ignorat? Nec moueat, quod saepe diabolus seducit etiam illos, qui regenerati iam in Christo uias ingrediuntur Dei. Nouit enim Dominus qui sunt eius; ex his in aeternam damnationem neminem ille seducit. Sic enim eos nouit Dominus, ut Deus, quem nil latet etiam futurorum, non ut homo, qui hominem ad praesens uidet (si tamen uidet, cuius cor non uidet). qualis autem postea sit futurus nec se ipsum uidet. Ad hoc ergo ligatus est diabolus et inclusus in abysso, ut iam non seducat gentes, ex quibus constat ecclesia. quas antea seductas tenebat, antequam essent ecclesia. Neque. enim dictum est ut non seduceret aliquem, sed ut non seduceret, inquit, iam gentes. in quibus ecclesiam procul dubio uoluit intellegi, donec finiantur, inquit, mille anni, id est, aut quod remanet de sexto die, qui constat ex mille annis, aut omnes anni, quibus deinceps hoc saeculum peragendum est.
20.7_3"Bin yıl bitene dek milletleri saptırmasın" sözü, sanki sonra kilisenin oluştuğu önceden belirlenmiş milletleri, o bağ ve kapıyla saptırması engellenenleri, saptıracakmış gibi anlaşılmamalıdır. Bu ya kutsal yazılarda bazen bulunan bir konuşma tarzıdır, mezmurdaki şu söz gibi: "Bize merhamet edene dek gözlerimiz Rabbimiz Tanrı'ya bakar"; çünkü merhamet ettikten sonra kullarının gözleri Rableri Tanrı'ya bakmaz olmayacaktır. Ya da kelimelerin sırası şudur: "Bin yıl bitene dek kapattı ve üstünü mühürledi"; araya koyduğu "artık milletleri saptırmasın" ise bu dizilişten bağımsızdır ve ayrı anlaşılmalıdır, sanki sona eklenmiş gibi, bütün cümle şöyle olacaktır: "Bin yıl bitene dek kapattı ve üstünü mühürledi ki artık milletleri saptırmasın"; yani bin yıl bitene dek bunun için kapattı ki artık milletleri saptırmasın.
Nec sic accipiendum est quod ait: Ut non gentes, donec finiantur mille anni, quasi postea sit seducturus eas dumtaxat gentes, ex quibus praedestinata constat ecclesia, a quibus seducendis illo est uinculo claustroque prohibitus. Sed aut illa locutione dictum est, quae in scripturis aliquotiens inuenitur, qualis est in psalmo: Sic oculi nostri ad Dominum Deum nostrum, donec misereatur nostri; neque enim, cum misertus fuerit, non erunt oculi seruorum eius ad Dominum Deum suum; aut certe iste est ordo uerborum: Et clausit et signauit super eum, donec finiantur mille anni; quod uero interposuit: Ut non seduceret iam gentes, ita se habet, ut ab huius ordinis conexione sit liberum et seorsus intellegendum, uelut si post adderetur, ut sic se haberet tota sententia: Et clausit et signauit super eum, donec finiantur mille anni, ut non seduceret iam gentes; id est, ideo clausit donec finiantur mille anni, ut non seduceret iam gentes.
20.88. Şeytanın bağlanması ve çözülmesi
"Bundan sonra kısa bir süre çözülmesi gerekir" der. Şeytanın bağlanıp kapatılması kiliseyi saptıramaması demekse, çözülmesi saptırabilmesi mi demektir? Hâşâ. Çünkü dünyanın kuruluşundan önce önceden belirlenmiş ve seçilmiş, hakkında "Rab kendisinin olanları bilir" denmiş kilise onun tarafından asla saptırılmayacaktır. Yine de kilise, şeytanın çözüleceği o zamanda da burada olacaktır; kurulduğundan beri olduğu gibi her zaman da, ölenlerin yerine doğan kendi üyelerinde olacaktır. Çünkü biraz sonra çözülen şeytanın, bütün dünyada saptırılmış milletleri kiliseye karşı savaşa çekeceğini ve bu düşmanların sayısının denizin kumu gibi olacağını söyler: "Yeryüzünün genişliği üzerine çıktılar, azizlerin ordugâhını ve sevilen şehri kuşattılar. Tanrı'dan gökten ateş indi ve onları yedi. Onları saptıran şeytan da canavarın ve sahte peygamberin bulunduğu ateş ve kükürt gölüne atıldı; gece gündüz sonsuza dek işkence görecekler." Ama bu artık son yargıya aittir. Bunu şimdi şunun için andım: kimse şeytanın çözüleceği o küçük zamanda bu yeryüzünde kilisenin olmayacağını sanmasın; şeytan çözüldüğünde onu bulamayacak ya da her yolla zulmettiğinde yok edecek diye düşünmesin. Şu hâlde şeytan, bu kitabın kapsadığı bütün zaman boyunca, yani Mesih'in birinci gelişinden onun ikinci gelişi olan dünyanın sonuna dek, bağlanmasının bin yıl sayısıyla andığı bu aralıkta kiliseyi saptırmaması demek olacak şekilde bağlanmış değildir; çünkü çözülse bile onu saptıramayacaktır. Bağlanmak saptıramamak ya da saptırmasına izin verilmemek demekse, çözülmek saptırabilmek ya da saptırmasına izin verilmek değil de nedir? Hâşâ bu olmayacaktır. Şeytanın bağlanması, güç ya da hileyle, insanları kendi tarafına zorla çekip ya da aldatarak saptırmak için yapabileceği bütün ayartıyı ortaya koymasına izin verilmemesidir. Bu kadar uzun zamanda ve bu kadar çok insanın zayıflığı karşısında buna izin verilseydi, Tanrı'nın bunu çekmesini istemediği türden pek çok kişiyi hem müminleri devirir hem de inanmalarını engellerdi. Bunu yapmasın diye bağlanmıştır.
O zaman ise çözülecek, zamanı da kısa olacaktır. (Üç yıl altı ay bütün gücüyle ve yandaşlarının gücüyle saldıracağı okunur.) Savaşacağı kişiler de öyle olacaktır ki onun bu kadar büyük saldırısı ve tuzaklarıyla yenilemezler.
Hiç çözülmeseydi onun kötü kudreti daha az görünür, kutsal şehrin en sadık sabrı daha az sınanır, Her Şeye Kadir'in onun bu kadar büyük kötülüğünü ne kadar iyi kullandığı da daha az anlaşılırdı. Tanrı onu azizleri denemekten büsbütün çıkarmadı; ama Tanrı'ya inanılan iç insanlarından dışarı attı ki dışarıdan saldırmasıyla ilerlesinler. Onun tarafından olanlarda da onu bağladı ki bütün kötülüğünü döküp kullanarak, çoğalıp dolması gereken kilisenin kendilerinden oluşacağı sayısız zayıf insanı, kimi inanacakları kimi şimdiden inananları, dindarlığın imanından korkutup kırmasın. Sonunda da onu çözecek ki Tanrı Devleti ne kadar güçlü bir hasmı yendiğini, kurtarıcısının, yardımcısının, azat edicisinin büyük şanıyla görsün. O zaman gelecek olan azizlerle ve müminlerle karşılaştırılınca biz neyiz ki? Onları sınamak için, biz bağlıyken bu kadar tehlikelerle çarpıştığımız bu büyük düşman çözülecektir. Yine de kuşku yok ki bu zaman aralığında da Mesih'in bazı askerleri o kadar basiretli ve güçlü olmuş ve olmaktadır ki, şeytan çözüleceği zaman bu ölümlülük içinde yaşasalardı, onun bütün tuzaklarından ve saldırılarından en bilgece sakınır ve en sabırla katlanırlardı.
CAPUT VIII. De adligatione et solutione diaboli. Post haec, inquit, oportet eum solui breui tempore. Si hoc est diabolo ligari et includi, ecclesiam non posse seducere, haec ergo erit solutio eius, ut possit? Absit: numquam enim ab illo ecclesia seducetur praedestinata et electa ante mundi constitutionem, de qua dictum est: Nouit Dominus qui sunt eius. Et tamen hic erit etiam illo tempore. quo soluendus est diabolus, sicut, ex quo est instituta, hic fuit et erit omni tempore, in suis utique qui succedunt nascendo monentibus. Nam paulo post dicit. quod solutus diabolus seductas gentes toto orbe terrarum adtrahet in bellum aduersus eam, quorum hostium numerus erit ut harena maris. Et adscenderunt, inquit, supra terrae latitudinem, et cinxerunt castra sanctorum et dilectam ciuitatem, et descendit ignis de caelo a Deo et comedit eos; et diabolus, qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis et sulphuris, ubi et bestia et pseudopropheta; et cruciabuntur die et nocte in saecula saeculorum. Sed hoc iam ad iudicium nouissimum pertinet, quod nunc propterea commemorandum putaui, ne quis existimet eo ipso paruo tempore, quo soluetur diabolus, in hac terra ecclesiam non futuram, illo hic eam uel non inueniente, cum fuerit solutus, uel absumente, cum fuerit modis omnibus persecutus. Non itaque per totum hoc tempus, quod liber iste conplectitur, a primo scilicet aduentu Christi usque in saeculi finem, qui erit secundus eius aduentus, ita diabolus adligatur, ut eius haec ipsa sit adligatio, per hoc interuallum, quod mille annorum numero appellat, non seducere ecclesiam, quando quidem illam nec solutus utique seducturus est. Nam profecto ei si adligari est non posse seducere siue non permitti: quid erit solui nisi posse seducere siue permitti? Quod absit ut fiat; sed adligatio diaboli est non permitti exserere totam tentationem, quam potest uel ui uel dolo ad seducendos homines in partem suam cogendo uiolenter fraudulenterue fallendo. Quod si permitteretur in tam longo tempore et tanta infirmitate multorum, plurimos tales, quales Deus id perpeti non uult, et fideles deiceret et ne crederent inpediret; quod ne faceret, adligatus est. Tunc autem soluetur, quando et breue tempus erit. (Nam tribus annis et sex mensibus legitur totis suis suorumque uiribus saeuiturus) et tales erunt, cum quibus ei belligerandum est, ut uinci tanto eius inpetu insidiisque non possint. Si autem numquam solueretur, minus appareret eius maligna potentia. minus sanctae ciuitatis fidelissima patientia probaretur, minus denique perspiceretur, quam magno eius malo tam bene fuerit usus Omnipotens, qui eum nec omnino abstulit a tentatione sanctorum, quamuis ab eorum interioribus hominibus, ubi in Deum creditur, foras missum, ut eius forinsecus obpugnatione proficerent; et in eis, qui sunt ex parte ipsius, adligauit, ne quantam posset effundendo et exercendo malitiam innumerabiles infirmos, ex quibus ecclesiam multiplicari et inpleri oportebat, alios credituros, alios iam credentes, a fide pietatis hos deterreret, hos frangeret: et soluet in fine, ut, quam fortem aduersarium Dei ciuitas superauerit, cum ingenti gloria sui redemtoris adiutoris liberatoris adspiciat. In eorum sane, qui tunc futuri sunt, sanctorum adque fidelium conparatione quid sumus? Quando quidem ad illos probandos tantus soluetur inimicus, cum quo nos ligato tantis periculis dimicamus. Quamuis et hoc temporis interuallo quosdam milites Christi tam prudentes et fortes fuisse adque esse non dubium est, ut, etiamsi tunc in ista mortalitate uiuerent, quando ille soluetur, omnes insidias eius adque inpetus et cauerent sapientissime et patientissime sustinerent.
20.8_2Şeytanın bu bağlanması, kilise Yahudiye toprağının dışında milletlere yayılmaya başladığından beri yalnız olup bitmiş değildir; şimdi de oluyor ve çözüleceği dünyanın sonuna dek olacaktır. Çünkü şimdi de insanlar onun kendilerini elinde tuttuğu inançsızlıktan imana dönüyorlar ve o sona dek kuşkusuz dönecekler. Bu güçlü adam her biri için, onun elinden eşyası gibi alındığında bağlanır. Kapatıldığı dipsiz kuyu da, kapatıldığı zaman yaşayanlar ölünce tükenmiş değildir; dünya sona erene dek onların yerine doğarak Hristiyanlardan nefret eden başkaları gelmiş ve gelmektedir; onların kör ve derin yüreklerinde, dipsiz kuyudaymış gibi, her gün kapatılır. Son üç yıl altı ay, çözülmüş şeytan bütün gücüyle saldırırken, daha önce imanda olmayan birinin imana gelip gelmeyeceği bir sorudur. Çünkü "Kim önce güçlüyü bağlamadan eşyasını almak için evine girer?" sözü, o çözülmüşken de eşyaları alınırsa nasıl geçerli kalacak? Bu söz bizi, kısa da olsa o zamanda Hristiyan halka kimsenin katılmayacağına, şeytanın yalnız daha önce Hristiyan bulunanlarla savaşacağına, onlardan bazıları yenilip onu izlese bile bunların Tanrı evlatlarının önceden belirlenmiş sayısına ait olmadığına inanmaya zorlar görünüyor. Çünkü bu Vahiy'i de yazan Havari Yuhanna mektubunda bazıları hakkında boşuna dememiştir: "Bizden çıktılar, ama bizden değildiler; bizden olsalardı bizimle kalırlardı." Peki küçük çocuklara ne olacak? O zaman, vaftiz edilmemiş olarak yakalanacak, yeni doğmuş Hristiyan çocuğu hiç bulunmayacağına, o günlerde de hiç çocuk doğmayacağına ya da doğarsa ana babalarının onları yeniden doğuş yıkanmasına bir yolla götürmeyeceğine inanmak çok zordur. Bu olursa, şeytan çözülmüşken, önce bağlanmadıkça kimsenin evine girip eşyasını alamayacağı bu eşyalar nasıl alınacak? Tersine şuna inanmak daha doğrudur: o zamanda kiliseden düşenler de kiliseye katılanlar da eksik olmayacaktır. Ama çocuklarını vaftiz ettirecek ana babalar da o zaman ilk kez inananlar da o güçlüyü bağlı olmasa bile yenecek kadar güçlü olacaklardır; yani daha önce hiç görülmemiş her türlü hileyle tuzak kurmasını ya da güçle baskı yapmasını uyanıkça anlayacak, sabırla katlanacaklardır; ve böylece bağlı olmasa da ondan alınacaklardır. Bu yüzden İncil'in "Kim önce güçlüyü bağlamadan eşyasını almak için evine girer?" sözü yanlış olmayacaktır. Çünkü bu sözün hakikatine göre şu sıra korunmuştur: önce güçlü bağlanmış, eşyaları alınmış, kilise bütün milletlerde güçlülerden ve zayıflardan geniş ölçüde öyle çoğalmıştır ki, Tanrı'nın önceden bildirdiği ve gerçekleşen şeylerin en sağlam imanıyla çözülmüş olandan da eşya alabilecektir. Çünkü haksızlık çoğalınca birçok kişinin sevgisinin soğuyacağını, çözülmüş şeytanın alışılmamış ve en büyük zulümleri ve aldatmaları karşısında hayat kitabında yazılı olmayan birçok kişinin geri çekileceğini kabul etmek gerektiği gibi, şunu da düşünmek gerekir: o zamanın bulacağı yalnız iyi müminler değil, henüz dışarıda olan bazı kişiler de Tanrı'nın lütfunun yardımıyla, öteki şeyler gibi geldiğini hissettikleri sonun da önceden bildirildiği yazıları inceleyerek, inanmadıkları şeye inanmakta daha sağlam, bağlı olmayan şeytanı yenmekte daha güçlü olacaklardır. Böyle olursa, bağlanmasının, bağlı olanın da çözülmüş olanın da soyulması gelsin diye önce gerçekleştiği söylenmelidir; çünkü bu konuda şöyle denmiştir: "Kim önce güçlüyü bağlamadan eşyasını almak için evine girecek?"
Haec autem adligatio diaboli non solum facta est, ex quo coepit ecclesia praeter Iudaeam terram in nationes alias adque alias dilatari; sed etiam nunc fit et fiet usque ad terminum saeculi, quo soluendus est. quia et nunc homines ab infidelitate, in qua eos ipse possidebat, conuertuntur ad fidem et usque in illum finem sine dubio conuertentur; et utique unicuique iste fortis tunc adligatur, quando ab illo tamquam uas eius eripitur; et abyssus, ubi inclusus est, non in eis consumta est, quando sunt mortui, qui tunc erant quando esse coepit inclusus; sed successerunt eis alii nascendo adque succedunt, donec finiatur hoc saeculum, qui oderint Christianos, in quorum cottidie, uelut in abysso, caecis et profundis cordibus includatur. Utrum autem etiam illis ultimis tribus annis et mensibus sex, quando solutus totis uiribus saeuiturus est, aliquis, in qua non fuerat, sit accessurus ad fidem. nonnulla quaestio est. Quo modo enim stabit quod dictum est: Quis intrat in domum fortis, ut uasa eius eripiat, nisi prius adligauerit fortem, si etiam soluto eripiuntur? Ac per hoc ad hoc cogere uidetur ista sententia, ut credamus illo licet exiguo tempore neminem accessurum esse populo Christiano, sed cum eis, qui iam Christiani, reperti fuerint, diabolum pugnaturum; ex quibus etiamsi aliqui uicti secuti eum fuerint, non eos ad praedestinatum filiorum Dei numerum pertinere. Neque enim frustra idem Iohannes apostolus, qui et hanc apocalypsin scripsit, in epistula sua de quibusdam dicit: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum. Sed quid fit de paruulis? Nimium quippe incredibile est nullos iam natos et nondum baptizatos praeoccupari Christianorum filios illo tempore infantes, nullos etiam ipsis nasci iam diebus; aut si erunt, non eos a parentibus suis ad lauacrum regenerationis modo quocumque perduci. Quod si fiet, quo pacto soluto iam diabolo uasa ista eripientur, in cuius domum nemo intrat, ut uasa eius eripiat, nisi prius adligauerit eum? Immo uero id potius est credendum. nec qui cadant de ecclesia nec qui accedant ecclesiae illo tempore defuturos; sed profecto tam fortes erunt et parentes pro baptizandis paruulis suis et hi, qui tunc primitus credituri sunt, ut illum fortem uincant etiam non ligatum, id est omnibus, qualibus antea numquam, uel artibus insidiantem uel urgentem uiribus et uigilanter intellegant et toleranter ferant, ac sic illi etiam non ligato eripiantur. Nec ideo falsa erit euangelica illa sententia: Quis intrat in domum fortis. ut uasa eius eripiat, nisi prius adligauerit fortem? Secundum eius enim sententiae ueritatem ordo iste seruatus est, ut prius adligaretur fortis ereptisque uasis eius longe lateque in omnibus gentibus er firmis et infirmis ita multiplicaretur ecclesia, ut ex ipsa rerum diuinitus praedictarum et inpletarum robustissima fide etiam soluto uasa posset auferre. Sicut enim fatendum est multorum refrigescere caritatem, cura abundat iniquitas, et inusitatis maximisque persecutionibus adque fallaciis diaboli iam soluti eos, qui in libro uitae scripti non sunt, multos esse cessuros: ita cogitandum est non solum quos bonos fideles illud tempus inueniet, sed nonnullos etiam, qui foris adhuc erunt, adiuuante Dei gratia per considerationem scripturarum, in quibus et alia et finis ipse praenuntiatus est, quem uenire iam sentiunt, ad credendum quod non credebant futuros esse firmiores et ad uincendum etiam non ligatum diabolum fortiores. Quod si ita erit. propterea praecessisse dicenda est eius adligatio, ut et ligati et soluti exspoliatio sequeretur; quoniam de hac re tu m est: Quis intrabit in domum fortis, ut uasa eius eripiat. nisi prius adligauerit fortem?
20.99. Azizlerin Mesih'le bin yıl hüküm sürdüğü krallık nedir ve ebedî krallıktan nasıl ayrılır
Şeytan bin yıl bağlıyken azizler de Mesih'le birlikte bin yıl hüküm sürerler; bu bin yıl aynıdır ve kuşkusuz aynı şekilde, yani onun birinci gelişinin bu zamanı olarak anlaşılmalıdır. Sonda "Gelin, Babamın kutsadıkları, sizin için hazırlanan krallığı miras alın" diyeceği o krallık dışında, "İşte ben dünyanın sonuna dek sizinle birlikteyim" dediği azizleri, onunkinden çok farklı da olsa başka bir şekilde şimdiden onunla hüküm sürmeseydi, kiliseye şimdi de onun krallığı ya da göklerin krallığı denmezdi. Çünkü yukarıda söz ettiğimiz, hazinesinden yeniyi ve eskiyi çıkaran din bilgini bu zamanda Tanrı'nın krallığında eğitilir. Delicenin de buğdayla birlikte biçime dek büyümesine izin verilmişti ve biçiciler onu kiliseden toplayacaklardır. Bunu açıklayarak der ki: "Biçim dünyanın sonudur, biçiciler meleklerdir. Delice nasıl toplanıp ateşte yakılıyorsa, dünyanın sonunda da öyle olacaktır: İnsanoğlu meleklerini gönderecek, onlar onun krallığından bütün tuzakları toplayacaklar." Hiç tuzağın bulunmadığı o krallıktan mı? Demek ki onun burada kilise olan bu krallığından toplanacaklar. Yine der ki: "Bu en küçük buyruklardan birini çözen ve insanlara böyle öğreten, göklerin krallığında en küçük diye çağrılacak; yapan ve böyle öğreten ise göklerin krallığında büyük diye çağrılacak." İkisinin de göklerin krallığında olduğunu söylüyor: hem öğrettiği buyrukları yapmayanın (çünkü "çözmek" korumamak, yapmamaktır) hem de yapan ve böyle öğretenin; ama birini en küçük, ötekini büyük diye. Hemen ardından ekler: "Çünkü size şunu söylüyorum: adaletiniz din bilginlerinin ve Ferisilerinkinden üstün olmazsa", yani öğrettiğini çözenlerinkinden üstün olmazsa (çünkü başka bir yerde din bilginleri ve Ferisiler hakkında "Söylerler, ama yapmazlar" der), şu hâlde adaletiniz bunlarınkinden üstün olmazsa, yani öğrettiğinizi çözmeyip yapmazsanız, "göklerin krallığına giremezsiniz." Demek ki öğrettiğini çözen ile yapanın, biri en küçük öteki büyük olarak birlikte bulunduğu göklerin krallığı bir şekilde anlaşılmalıdır; yalnız yapanın girdiği göklerin krallığı başka bir şekilde. Böylece iki türün bulunduğu yer kilisedir, şimdiki hâliyle; yalnız birinin bulunacağı yer de kilisedir, içinde kötünün bulunmayacağı o zamanki hâliyle. Demek ki kilise şimdi de Mesih'in krallığı ve göklerin krallığıdır. Bu yüzden azizleri, o zaman hüküm süreceklerinden farklı bir şekilde olsa da şimdi de onunla hüküm sürerler; delice ise kilisede buğdayla birlikte büyüse de onunla hüküm sürmez. Çünkü onunla hüküm sürenler Havari'nin dediğini yapanlardır: "Mesih'le birlikte dirildiyseniz, yukarıdakileri düşünün, Mesih'in Tanrı'nın sağında oturduğu yeri; yeryüzündekileri değil, yukarıdakileri arayın." Böyleleri hakkında yine yaşayışlarının göklerde olduğunu söyler. Son olarak onunla hüküm sürenler, onun krallığında öyle bulunanlardır ki kendileri de onun krallığıdır. Peki başka şeyleri bir yana bırakalım, dünyanın sonunda bütün tuzaklar onun krallığından toplanana dek orada bulunsalar da, orada İsa Mesih'in işini değil kendi işlerini arayanlar nasıl Mesih'in krallığıdır?
Şu hâlde hâlâ düşmanla çarpışılan, bazen saldıran kusurlara karşı durulan, bazen geri çekilenlere hükmedilen bu savaş krallığından, düşmansız hüküm sürülecek o en barışçı krallığa varılana dek, ve şimdi olan bu birinci dirilişten bu kitap böyle söz ediyor. Şeytanın bin yıl bağlandığını, sonra kısa bir süre çözüleceğini söyledikten sonra, bu bin yılda kilisenin ne yaptığını ya da onda ne yapıldığını özetleyerek der ki: "Tahtlar ve üzerlerinde oturanlar gördüm, yargı verildi." Bunun son yargı için söylendiği
CAPUT VIIII. Quod sit regnum sanctorum cum Christo per mille annos, et in quo discernatur a regno aeterno. Interea dum mille annis ligatus est diabolus, sancti regnant cum Christo etiam ipsis mille annis, eisdem sine dubio et eodem modo intellegendis, id est isto iam tempore prioris eius aduentus. Excepto quippe illo regno, de quo in fine dicturus est: Venite, benedicti patris mei, possidete paratum uobis regnum, nisi alio aliquo modo, longe quidem inpari, iam nunc regnarent cum illo sancti eius. quibus ait: Ecce ego uobiscum sum usque in consummationem saeculi: profecto non etiam nunc diceretur ecclesia regnum eius regnumue caelorum. Nam utique isto tempore in regno Dei eruditur scriba ille, qui profert de thensauro suo noua et uetera, de quo supra locuti sumus; et de ecclesia collecturi sunt zizania messores illi, quae permisit cum tritico simul crescere usque ad messem; quod exponens ait: Messis est finis saeculi, messores autem angeli sunt. Sicut ergo colliguntur zizania et igni comburuntur, sic erit in consummatione' saeculi; mittet filius hominis angelos suos, et colligent de regno eius omnia scandala. Numquid de regno illo, ubi nulla sunt scandala? De isto ergo regno eius, quod est hic ecclesia, colligentur. Item dicit: Qui soluerit unum de mandatis istis minimis et docuerit sic homines, minimus uocabitur in regno caelorum; qui autem fecerit et sic docuerit, magnus uocabitur in regno caelorum. Utrumque dicit in regno caelorum, et qui non facit mandata quae docet (hoc est enim soluere: non seruare, non facere), et illum qui facit et sic docet; sed istum minimum, illum magnum. Et continuo secutus adiungit: Dico enim uobis quia, nisi abundauerit iustitia uestra super scribarum et Pharisaeorum, id est super eos, qui soluunt quod docent (de scribis enim et Pharisaeis dicit alio loco: Quoniam dicunt, et non faciunt), — nisi ergo super hos abundauerit iustitia uestra, id est, ut uos non soluatis, sed faciatis potius quod docetis, non intrabitis, inquit, in regnum caelorum. Alio modo igitur intellegendum est regnum caelorum, ubi ambo sunt, et ille scilicet qui soluit quod docet, et ille qui facit; sed ille minimus, ille magnus: alio modo autem regnum caelorum dicitur, quo non intrat nisi ille qui facit. Ac per hoc ubi utrumque genus est, ecclesia est, qualis nunc est: ubi autem illud solum erit, ecclesia est, qualis tunc erit, quando malus in ea non erit. Ergo et nunc ecclesia regnum Christi est regnumque caelorum. Regnant itaque cum illo etiam nunc sancti eius, aliter quidem, quam tunc regnabunt; nec tamen cum illo regnant zizania, quamuis in ecclesia cum tritico crescant. Regnant enim cum illo, qui faciunt quod ait apostolus: Si resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite,; quae sursum sunt quaerite, non quae super terram; de qualibus item dicit, quod eorum conuersatio sit in caelis. Postremo regnant cum illo, qui eo modo sunt in regno eius, ut sint' etiam ipsi regnum eius. Quo modo autem sunt regnum Christi, qui, ut alia taceam, quamuis ibi sint donec colligantur in fine saeculi de regno eius omnia scandala, tamen illic sua quaerunt, non quae Iesu Christi? De hoc ergo regno militiae, in quo adhuc cum hoste confligitur et aliquando repugnatur pugnantibus uitiis, aliquando cedentibus imperatur, donec ueniatur ad illud pacatissimum regnum, ubi sine hoste regnabitur, et de hac prima resurrectione, quae nunc est, liber iste sic loquitur. Cum enim dixisset adligari diabolum mille annis, et postea solui breui tempore, tum recapitulando quid in istis mille annis agat ecclesia uel agatur in ea: Et uidi, inquit, sedes et sedentes super eas, et iudicium datum est Non hoc
20.9_2düşünülmemelidir; tahtlar yöneticilerin tahtları, oturanlar da şimdi kiliseyi yöneten yöneticilerin kendisi olarak anlaşılmalıdır. Verilen yargı ise en iyi şu sözle anlaşılır: "Yeryüzünde bağladıklarınız gökte de bağlı olacak; yeryüzünde çözdükleriniz gökte de çözülmüş olacak." Bu yüzden Havari der ki: "Dışarıdakileri yargılamak bana mı düştü? İçeridekileri siz yargılamıyor musunuz?" "İsa'ya tanıklık ettikleri ve Tanrı'nın sözü için öldürülenlerin ruhları" der; sonra söyleyeceği "İsa ile bin yıl hüküm sürdüler" sözü anlaşılır; yani henüz bedenlerine kavuşmamış şehitlerin ruhları. Çünkü ölmüş dindarların ruhları şimdi de Mesih'in krallığı olan kiliseden ayrılmaz. Yoksa Mesih'in bedenine katılışta Tanrı'nın sunağında anılmazlardı; bu hayat onsuz son bulmasın diye tehlike anında onun vaftizine koşmanın bir yararı olmazdı; biri tövbe ya da kötü vicdan yüzünden aynı bedenden ayrıldıysa barışmanın da yararı olmazdı. Çünkü ölmüş müminler de onun üyesi olmasaydı bunlar niye yapılsın? Şu hâlde ruhları, henüz bedenleriyle değil ama, bu bin yıl akarken onunla hüküm sürer. Bu yüzden aynı kitapta başka bir yerde de okunur: "Rab'de ölen ölüler mesuttur. Ruh der ki: Artık emeklerinden dinlensinler, çünkü işleri onların ardından gelir." Kilise şimdi ilk olarak dirilerde ve ölülerde Mesih'le hüküm sürer. Havari'nin dediği gibi, Mesih bunun için öldü ki hem dirilerin hem ölülerin efendisi olsun. Yalnız şehitlerin ruhlarını anmasının sebebi, ölümlerinden sonra özellikle hakikat için ölümüne çarpışanların hüküm sürmesidir. Ama parçadan bütüne, kiliseye, yani Mesih'in krallığına ait öteki ölüleri de anlarız.
Sonra gelen "Canavara ve onun suretine tapmayan, alnına ya da eline damgasını almayanlar" sözünü diriler ve ölüler için birlikte anlamalıyız. Bu canavarın ne olduğu daha dikkatle araştırılmalıysa da, doğru imandan uzak olmayan bir görüşe göre o, müminler halkına ve Tanrı Devleti'ne zıt olan dinsiz şehrin kendisi ve inançsızlar halkıdır. Onun sureti ise bana kalırsa ikiyüzlülüğüdür, yani sanki imanı beyan edip inançsızca yaşayan insanlardaki taklididir. Olmadıkları gibi görünürler, gerçek bir tasvirle değil, aldatıcı bir suretle Hristiyan diye anılırlar. Çünkü bu canavara yalnız Mesih'in adının ve onun en şanlı şehrinin açık düşmanları değil, dünyanın sonunda onun krallığı olan kiliseden toplanacak delice de aittir. Canavara ve onun suretine tapmayanlar, Havari'nin "İnançsızlarla aynı boyunduruğa girmeyin" sözünü yerine getirenlerden başka kimdir? "Tapmıyorlar" demek, onaylamıyorlar, boyun eğmiyorlar demektir; "damgayı almıyorlar", yani suç lekesini, alnına beyanları için, eline yaptıkları için. Şu hâlde bu kötülüklerden uzak olanlar, ister hâlâ bu ölümlü tende yaşasınlar ister ölmüş olsunlar, bin yıl sayısıyla gösterilen bütün bu aralıkta bu zamana uygun bir şekilde şimdiden Mesih'le hüküm sürerler.
putandum est de ultimo iudicio dici; sed sedes praepositorum et ipsi praepositi intellegendi sunt, per quos nunc ecclesia gubernatur. Iudicium autem datum nullum melius accipiendum uidetur, quam id quod dictum est: Quae ligaueritis in terra, ligata erunt et in caelo; et quae solueritis in terra, soluta erunt et in caelo. Unde apostolus: Quid enim mihi est, inquit, de his, qui foris sunt, iudicare? Nonne de his qui intus sunt uos iudicatis? Et animae, inquit, occisorum propter testimonium Iesu et propter uerbum Dei; subauditur quod postea dicturus est: Regnauerunt cum Iesu mille anuis; animae scilicet martyi-um nondum sibi corporibus suis redditis. Neque enim piorum animae mortuorum separantur ab ecclesia, quae nunc etiam est regnum Christi. Alioquin nec ad altare Dei fieret eorum memoria in communicatione corporis Christi; nec aliquid prodesset ad eius baptismum in periculis currere, ne sine illo finiatur haec uita; nec ad reconciliationem, si forte per paenitentiam malamue conscientiam quisque ab eodem corpore separatus est. Quur enim fiunt ista, nisi quia fideles etiam defuncti membra sunt eius? Quamuis ergo cum suis corporibus nondum, iam tamen eorum animae regnant cum illo, dum isti anni mille decurrunt. Unde in hoc eodem libro et alibi legitur: Beati mortui, qui in Domino moriuntur. Amodo etiam dicit Spiritus, ut requiescant a laboribus suis; nam opera eorum sequuntur eos. Regnat itaque cum Christo nunc primum ecclesia in uiuis et mortuis. Propterea enim, sicut dicit apostolus, mortuus est Christus, ut et uiuorum et mortuorum dominetur. Sed ideo tantummodo martyrum animas commemorauit, quia ipsi praecipue regnant mortui, qui usque ad mortem pro ueritate certarunt. Sed a parte totum etiam ceteros mortuos intellegimus pertinentes ad ecclesiam, quod est regnum Christi. Quod uero sequitur: Et si qui non adorauerunt , inscriptionem in fronte aut in manu sua, simul de uiuis et mortuis debemus accipere. Quae sit porro ista bestia, quamuis sit diligentius requirendum, non tamen abhorret a fide recta. ut ipsa inpia ciuitas intellegatur et populus infidelium contrarius populo fideli et ciuitati Dei. Imago uero eius simulatio eius mihi uidetur, in eis uidelicet hominibus, qui uelut fidem profitentur et infideliter uiuunt. enim se esse quod non sunt, uocanturque non ueraci effigie, sed fallaci imagine Christiani. Ad eandem namque bestiam pertinent non solum aperte inimici nominis Christi et eius gloriosissimae ciuitatis, sed etiam zizania, quae de regno eius, quod est ecclesia, in fine saeculi colligenda sunt. Et qui sunt qui non adorant bestiam nec imaginem eius, nisi qui faciunt quod ait apostolus: Ne sitis iugum ducentes cum infidelibus? Non adorant' enim est non consentiunt, non subiciuntur; accipiunt inscriptionem>, notam scilicet criminis, in fronte' propter professionem, (in manu' propter operationem. Ab his igitur malis alieni, siue adhuc in ista mortali carne uiuentes siue defuncti, regnant cum Christo iam nunc modo quodam huic tempori congruo per totum hoc interuallum, quod numero mille significatur annorum.
20.9_3"Geri kalanlar yaşamadı" der. Çünkü şimdi saattir, ölüler Tanrı'nın Oğlu'nun sesini duyuyor, duyanlar yaşayacak; demek ki onlardan geri kalanlar yaşamayacak. "Bin yıl bitene dek" diye eklemesini de şöyle anlamalıyız: yaşamaları gereken zamanda, yani ölümden hayata geçerek yaşamadılar. Bu yüzden bedenlerin dirilişinin de olacağı gün geldiğinde mezarlardan hayata değil yargıya, yani ikinci ölüm denen hükme çıkacaklardır. Çünkü bin yıl bitene dek yaşamayan, yani birinci dirilişin gerçekleştiği bütün bu zamanda Tanrı'nın Oğlu'nun sesini duyup ölümden hayata geçmeyen herkes, tenin dirilişi olan ikinci dirilişte teniyle birlikte ikinci ölüme geçecektir. Çünkü şöyle devam eder: "Birinci diriliş budur. Bu birinci dirilişte payı olan mesut ve kutsaldır", yani ona katılır. Ona katılan, yalnız günahlardaki ölümden yeniden canlanan değil, canlandığı hâlde de kalacak olandır. "Bunların üzerinde ikinci ölümün yetkisi yoktur" der. Demek ki yukarıda "Geri kalanlar bin yıl bitene dek yaşamadı" dediği kalanlar üzerinde vardır; çünkü bin yıl dediği bütün bu zaman aralığında onlardan her biri bedence ne kadar yaşamış olursa olsun, dinsizliğin kendisini tuttuğu ölümden canlanmamıştır ki böylece yeniden canlanarak birinci dirilişe katılsın, ikinci ölümün de onun üzerinde yetkisi olmasın.
Reliqui eorum, inquit, non uixerunt. Hora enim nunc est, cum mortui audiunt uocem filii Dei, et qui audierint uiuent; reliqui ergo eorum non uiuent. Quod uero subdidit: Donec finiantur mille anni, intellegendum est, quod eo tempore non uixerunt, quo uiuere debuerunt, ad uitam scilicet de morte transeundo. Et ideo cum dies uenerit, quo fiat et corporum resurrectio, non ad uitam de monumentis procedent, sed ad iudicium; ad damnationem scilicet, quae secunda mors dicitur. Donec finiantur enim mille anni, quicumque non uixerit, id est, toto isto tempore, quo agitur prima resurrectio, non audierit uocem filii Dei et ad uitam de morte transierit, profecto in secunda resurrectione, quae carnis est, in mortem secundam cum ipsa carne transibit. Sequitur enim et dicit: Haec resurrectio prima est. Beatus et sanctus qui habet in hac prima resurrectione partem, id est particeps eius est. Ipse est autem particeps eius, qui non solum a morte, quae in peccatis est, reuiuescit, uerum etiam in eo, quod l'euixerit, permanebit. istis, inquit, secunda mors non habet potestatem. Habet ergo in reliquis, de quibus superius ait: Reliqui eorum non uixerunt, donec finiantur mille anni; quoniam toto isto temporis interuallo, quod mille annos uocat, quantumcumque in eo quisque eorum uixit in corpore, non reuixit a morte, in qua eum tenebat inpietas, ut sic reuiuescendo primae resurrectionis particeps fieret adque in eo potestatem secunda mors non haberet.
20.1010. Dirilişin yalnız bedenlere ait olduğunu, ruhlara ait olmadığını düşünenlere verilecek cevap
Dirilişin yalnız bedenler için söylenebileceğini düşünen, bu yüzden bu birinci dirilişin de bedenlerde olacağını iddia eden kimseler vardır. Derler ki: "Düşmek kimin işiyse dirilmek de onun işidir. Bedenler ölerek düşer; nitekim cadaver (ceset) adı da cadere'den (düşmek) gelir. Demek ki diriliş ruhlara değil, bedenlere ait olabilir." Ama buna diriliş diyen Havari'ye karşı ne diyecekler? Çünkü "Mesih'le birlikte dirildiyseniz, yukarıdakileri düşünün" dediği kişiler, dış insana göre değil, iç insana göre dirilmişti elbette. Aynı anlamı başka yerde başka sözlerle koymuştur: "Mesih Baba'nın görkemiyle ölülerden nasıl dirildiyse, biz de hayatın yeniliğinde yürüyelim." Şu söz de buradandır: "Ey uyuyan, kalk, ölülerden diril, Mesih seni aydınlatacak." Yalnız düşenlerin dirilebileceğini, bu yüzden dirilişin ruhlara değil bedenlere ait olduğunu, çünkü düşmenin bedene ait olduğunu söylüyorlarsa, neden şu sözleri duymuyorlar: "Ondan uzaklaşmayın ki düşmeyesiniz"; "Kendi Rabbine göre durur ya da düşer"; "Durduğunu sanan düşmemeye dikkat etsin." Bu düşüşten bedende değil, ruhta sakınılması gerektiğini düşünüyorum. Şu hâlde diriliş düşenlere aitse, ruhlar da düşüyorsa, ruhların da dirildiğini kabul etmek gerekir. "Bunların üzerinde ikinci ölümün yetkisi yoktur" dedikten sonra eklediği "Tanrı'nın ve Mesih'in kâhinleri olacak, onunla bin yıl hüküm sürecekler" sözü elbette yalnız şimdi kilisede asıl kâhin denen piskoposlar ve rahipler için söylenmemiştir; gizemli mesh yüzünden hepsine mesih dediğimiz gibi, tek kâhinin üyeleri oldukları için hepsine kâhin deriz. Havari Petrus onlar hakkında "Kutsal halk, krallık kâhinliği" der. Kısaca ve geçerken de olsa "Tanrı'nın ve Mesih'in kâhinleri", yani Baba'nın ve Oğul'un kâhinleri diyerek Mesih'in Tanrı olduğunu sezdirmiştir; gerçi köle sureti yüzünden İnsanoğlu olduğu gibi, Melkisedek'in düzenine göre ebediyen kâhin de kılınmıştır. Bu konuda bu eserde birden çok kez konuştuk.
CAPUT X. Quid respondendum sit eis, qui putant resurrectionem ad sola corpora, non etiam ad animas pertinere. Sunt qui putant resurrectionem dici non posse nisi corporum ideoque istam quoque primam in corporibus futuram esse contendunt. Quorum enim est, inquiunt, cadere, eorum est resurgere. Cadunt autem corpora moriendo; nam et a cadendo cadauera nuncupantur. Non ergo animarum, inquiunt, resurrectio potest esse, sed corporum. Sed quid contra apostolum dicunt, qui eam resurrectionem appellat? Nam secundum interiorem, non secundum exteriorem hominem utique , quibus ait: Si resurrexistis cum Christo. quae sursum sunt sapite. Quem sensum uerbis aliis alibi posuit dicens: Ut, quem ad modum Christus resurrexit a mortuis per gloriam Patris, sic et nos in nouitate uitae ambulemus. Hinc est et illud: Surge qui dormis et exsurge a mortuis, et inluminabit te Christus. Quod autem dicunt non posse resurgere, nisi qui cadunt, et ideo putant resurrectionem ad corpora, non ad animas pertinere, quia corporum est cadere: quur non audiunt: Non recedatis ab illo, ne cadatis, et: Suo Domino stat aut cadit; et: Qui se putat stare, caueat ne cadat? Puto enim quod in anima, non in corpore casus iste cauendus est. Si igitur cadentium est resurrectio, cadunt autem et animae: profecto et animas resurgere confitendum est. Quod autem, cum dixisset: In istis secunda mors non habet potestatem, adiunxit adque ait: Sed erunt sacerdotes Dei et Christi et regnabunt cum eo mille annis: non utique de solis episcopis et presbyteris dictum est, qui proprie iam uocantur in ecclesia sacerdotes; sed sicut omnes christos dicimus propter mysticum chrisma, sic omnes sacerdotes, quoniam membra sunt unius sacerdotis; de quibus apostolus Petrus: Plebs, inquit, sancta, regale sacerdotium. Sane, licet breuiter adque transeunter, insinuauit esse Deum Christum dicendo: Sacerdotes Dei et Christi, hoc est Patris et Filii; quamuis propter formam serui sicut hominis filius, ita etiam sacerdos Christus effectus sit in aeternum secundum ordinem Melchisedech. De qua re in hoc opere non semel diximus.
20.1111. Şeytanın dünyanın sonuna yakın çözülüp Tanrı'nın kilisesine zulmetmeye kışkırtacağı Gog ve Magog
"Bin yıl bitince" der, "İblis hapsinden çözülecek, yeryüzünün dört köşesindeki milletleri, Gog ve Magog'u saptırmak için çıkacak ve onları savaşa sürükleyecek; sayıları denizin kumu kadardır." Demek ki o zaman onları bu savaşa sürüklemek için saptıracaktır. Çünkü daha önce de elinden geldiğince birçok çeşitli kötülükle saptırıyordu. "Çıkacak" sözü "nefretin gizli yerlerinden açık zulme fırlayacak" anlamındadır. Son yargı yaklaşırken kutsal kilisenin bütün dünyada çekeceği son zulüm bu olacaktır; yani Mesih'in bütün şehri, şeytanın bütün şehrinden, yeryüzünde ikisi de ne kadar olursa olsun, zulüm görecektir. Gog ve Magog dediği bu milletler, sanki dünyanın bir yerinde bulunan bazı barbarlar gibi anlaşılmamalıdır; ne bazılarının bu adların ilk harflerinden yola çıkarak sandığı Getler ve Massagetler ne de Roma hukukundan uzak başka yabancılar. Çünkü "yeryüzünün dört köşesindeki milletler" denerek bunların bütün dünyada olduğu gösterilmiş, Gog ve Magog'un da onlar olduğu eklenmiştir. Bu adların anlamının Gog "dam", Magog "damdan" olduğunu öğrendik; sanki ev ve evden çıkan gibi. Demek ki bunlar, yukarıda şeytanın dipsiz kuyudaymış gibi kapatıldığını anladığımız milletlerdir; şeytan da onlardan bir bakıma kendini dışarı çıkarıp ilerleyendir: onlar dam, o damdan. İkisini de milletlere bağlarsak, biri onlara öteki şeytana değil: eski düşman şimdi onlarda kapatılıp bir bakıma örtüldüğü için kendileri damdır; gizliden açık nefrete fırlayacakları zaman da kendileri damdan olacaklardır. "Yeryüzünün genişliği üzerine çıktılar, azizlerin ordugâhını ve sevilen şehri kuşattılar" sözü, bir yere gelmiş ya da gelecek oldukları anlamına gelmez, sanki azizlerin ordugâhı ve sevilen şehir tek bir yerde olacakmış gibi; çünkü bu, dünyanın her yanına yayılmış Mesih'in kilisesinden başkası değildir. Bu yüzden kilise o zaman nerede olursa, ki yeryüzünün genişliği adıyla işaret edilen bütün milletlerde olacaktır, azizlerin ordugâhı orada, Tanrı'nın sevdiği şehri orada olacaktır; bütün düşmanları da onunla birlikte bütün milletlerde olacakları için, orada o zulmün vahşetiyle kuşatılacak, yani sıkıntının darlığı içinde sıkıştırılacak, baskı altına alınacak, kapatılacaktır; ama ordugâh kelimesiyle anılan askerliğini terk etmeyecektir.
CAPUT XI. De Gog et Magog, quos ad persequendam - siam Dei solutus prope finem saeculi diabolus incitabit. Et cum finiti fuerint, inquit, mille anni, soluetur satanas de custodia sua, et exibit ad seducendas nationes, quae sunt in quattuor angulis terrae, Gog et Magog, et trahet eos in bellum, quorum numerus est ut harena maris. Ad hoc ergo tunc seducet, ut in hoc bellum trahat. Nam et antea modis quibus poterat per mala multa et uaria seducebat. Exibit autem dictum est <in apertam persecutionem de latebris erumpet odiorum.' Haec enim erit nouissima persecutio, nouissimo inminente iudicio, quam sancta ecclesia toto terrarum orbe patietur, uniuersa scilicet ciuitas Christi ab uniuersa diaboli ciuitate, quantacumque erit utraque super terram. Gentes quippe istae, quas appellat Gog et Magog, non sic sunt accipiendae, tamquam sint aliqui in aliqua parte terrarum barbari constituti, siue quos quidam suspicantur Getas et Massagetas propter litteras horum nominum primas, siue aliquos alios alienigenas et a Romano iure seiunctos. Toto namque orbe terrarum significati sunt isti esse, cum dictum est nationes quae sunt in quattuor angulis terrae, easque subiecit esse Gog et Magog. Quorum interpretationem nominum esse comperimus Gog tectum, Magog de tecto; tamquam domus et ipse qui procedit de domo. Gentes ergo sunt, in quibus diabolum uelut in abysso superius intellegebamus inclusum, et ipse de illis quodam modo sese efferens et procedens; ut illae sint tectum, ipse de tecto. Si autem utrumque referamus ad gentes, non unum horum ad illas, alterum ad diabolum: et tectum ipsae sunt, quia in eis nunc includitur et quodam modo tegitur inimicus antiquus; et de tecto ipsae erunt, quando in apertum odium de operto erupturae sunt. Quod uero ait: Et adscenderunt supra terrae latitudinem et cinxerunt castra sanctorum et dilectam ciuitatem: non utique ad unum locum uenisse uel uenturi esse significati sunt, quasi uno aliquo loco futura sint castra sanctorum et dilecta ciuitas, cum haec non sit nisi Christi ecclesia toto terrarum orbe diffusa; ac per hoc ubicumque tunc erit, quae in omnibus gentibus erit, quod significatum est nomine latitudinis terrae, ibi erunt castra sanctorum, ibi erit dilecta Deo ciuitas eius, ibi ab omnibus inimicis suis, quia et ipsi in omnibus cum illa gentibus erunt. persecutionis illius inmanitate cingetur, hoc est, in angustias tribulationis artabitur urgebitur concludetur; nec militiam suam deseret, quae uocabulo est appellata castrorum.
20.1212. Gökten ateş inip onları yemesi dinsizlerin son cezasına mı aittir
"Gökten ateş indi ve onları yedi" sözünü ise "Benden uzaklaşın, ey lanetliler, ebedî ateşe" denildiğinde olacak son ceza saymamalıdır. Çünkü o zaman kendileri ateşe atılacak, gökten ateş onların üzerine gelmeyecektir. Burada gökten gelen ateşi, azizlerin zalimlerin iradesini yapmak için onlara boyun eğmeyecek olan sağlamlığından anlamak iyi olur. Çünkü gök kubbedir (firmamentum) ve onlar bu sağlamlığa (firmitas) karşı en ateşli hırsla işkence görecekler, çünkü Mesih'in azizlerini Deccal'in tarafına çekemeyeceklerdir. Onları yiyecek ateş bu olacaktır, üstelik Tanrı'dan gelen; çünkü azizler Tanrı'nın armağanıyla yenilmez olurlar, düşmanlar da bu yüzden işkence çeker. Çünkü iyi anlamda "Evinin hırsı beni yedi" denildiği gibi, tersine de şöyle denmiştir: "Hırs bilgisiz halkı sardı, şimdi ateş düşmanları yiyecek." "Şimdi" der, yani elbette son yargının ateşinden önce. Ya da Mesih gelince yeryüzünde diri bulacağı kilise zalimlerinin, ağzının soluğuyla öldürdüğünde uğrayacakları darbeye gökten inip onları yiyen ateş dediyse, bu da dinsizlerin son cezası olmayacak, son ceza bedenlerin dirilişinden sonra çekecekleri olacaktır.
CAPUT XII. An ad ultimum supplicium pertineat inpiorum, quod descendisse ignis de caelo et eosdem comedisse memoratur. Quod uero ait: Et descendit ignis de caelo et comedit eos: non extremum putandum est id esse supplicium, quod erit, cum dicetur: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum. Tunc quippe in ignem mittentur ipsi, non ignis de caelo ueniet in ipsos. Hic autem bene intellegitur ignis de caelo de ipsa firmitate sanctorum, qua non cessuri sunt saeuientibus, ut eorum faciant uoluntatem. Firmamentum est enim caelum, cuius firmitate illi cruciabuntur ardentissimo zelo, quoniam non poterunt adtrahere in partes Antichristi sanctos Christi. Et ipse erit ignis, qui comedet eos, et hoc a Deo, quia Dei munere insuperabiles fiunt sancti, unde excruciantur inimici. Sicut enim in bono positum est: Zelus domus tuae comedit me: ita e contrario: Zelus occupauit plebem ineruditam, et nunc ignis contrarios comedet. Et nunc utique, excepto scilicet ultimi illius igne iudicii. Aut si eam plagam, qua percutiendi sunt ecclesiae persecutores ueniente iam Christo, quos uiuentes inueniet super terram, quando interficiet spiritu oris sui, ignem appellauit descendentem de caelo eosque comedentem: neque hoc ultimum supplicium erit inpiorum, sed illud quod facta corporum resurrectione passuri sunt.
20.1313. Deccal'in zulmünün zamanı bin yıla dâhil midir
Daha önce söylediğimiz gibi, çünkü hem bu kitapta yukarıda hem peygamber Daniel'de konmuştur, Deccal'in yapacağı bu son zulüm üç yıl altı ay sürecektir. Kısa da olsa bu zamanın, şeytanın bağlı, azizlerin Mesih'le hüküm sürdüğü söylenen bin yıla mı dâhil olduğu, yoksa bu kısa sürenin o yıllara eklenip dışarıda mı kaldığı haklı olarak kuşkuludur. Çünkü bu sürenin o yıllara ait olduğunu söylersek, azizlerin Mesih'le hükümranlığının şeytanın bağlanmasından daha uzun sürdüğü görülecektir. Çünkü azizler krallarıyla birlikte, şeytan artık bağlı olmayıp onlara bütün gücüyle zulmedebildiği sırada, özellikle o zulümde, bu kadar büyük kötülükleri yenerek hüküm süreceklerdir. O hâlde bu yazı her ikisini, şeytanın bağlanmasını da azizlerin hükümranlığını da, nasıl aynı bin yılla sınırlıyor, şeytanın bağlanması bu bin yılda azizlerin Mesih'le hükümranlığından üç yıl altı ay önce sona erdiğine göre? Bu kısa zulüm süresinin bin yıla sayılmaması, onlar dolduktan sonra eklenmesi gerektiğini söylersek, "Tanrı'nın ve Mesih'in kâhinleri onunla bin yıl hüküm sürecekler" dedikten sonra "Bin yıl bitince İblis hapsinden çözülecek" diye eklemesi tam anlaşılır; çünkü böylece azizlerin hükümranlığının ve şeytanın bağının birlikte biteceğini gösterir. O zulmün zamanı da ne azizlerin hükümranlığına ne İblis'in hapsine ait olur, ikisi de bin yıl içinde olduğundan, dışarıdan eklenmiş sayılır. Ama o zaman azizlerin o zulümde Mesih'le hüküm sürmeyeceğini kabul etmek zorunda kalırız. Peki onun üyelerinin, ona en çok ve en sağlam bağlandıkları zamanda, savaşın saldırısı ne kadar sertse boyun eğmemenin şanı o kadar büyük, şehitlik tacı o kadar sık olacakken onunla hüküm sürmeyeceğini söylemeye kim cesaret eder? Ya da çekecekleri sıkıntılar yüzünden hüküm sürecekler denmeyecekse, aynı bin yılın önceki günlerinde de azizlerden sıkıntı çeken herkesin o sıkıntı zamanında Mesih'le hüküm sürmediği söylenmelidir. Böylece bu kitabın yazarının gördüğünü yazdığı, İsa'ya tanıklık ettikleri ve Tanrı'nın sözü için öldürülenlerin ruhları da zulüm gördükleri sırada Mesih'le hüküm sürmüyordu ve Mesih'in en üstün biçimde sahip olduğu kişiler onun krallığı değillerdi. Bu son derece saçmadır ve kesinlikle reddedilmelidir. Elbette en şanlı şehitlerin muzaffer ruhları, bütün acıları ve emekleri aşıp bitirdikten sonra, ölümlü uzuvlarını bıraktıktan sonra Mesih'le hüküm sürmüş ve bin yıl bitene dek hüküm sürmektedir; sonra ölümsüz bedenlerini de alarak hüküm süreceklerdir. Bu yüzden o üç buçuk yılda onun şehitliği için öldürülenlerin ruhları, gerek daha önce bedenlerinden çıkmış olanlar gerek bu son zulümde çıkacak olanlar, ölümlü dünya bitene ve ölümün olmayacağı o krallığa geçilene dek onunla hüküm süreceklerdir. Bu yüzden Mesih'le hüküm süren azizlerin yılları, şeytanın bağının ve hapsinin yıllarından fazla olacaktır; çünkü onlar, şeytan bağlı değilken o üç buçuk yıl boyunca da krallarıyla, Tanrı'nın Oğlu'yla hüküm süreceklerdir. Geriye şu kalıyor: "Tanrı'nın ve Mesih'in kâhinleri onunla bin yıl hüküm sürecekler; bin yıl bitince İblis hapsinden çözülecek" sözünü duyduğumuzda ya azizlerin bu hükümranlığının değil, şeytanın bağının ve hapsinin bin yılının bittiğini anlarız; öyle ki her taraf bin yılını, yani bütün yıllarını farklı ve kendine özgü sürelerle bitirir: azizlerin hükümranlığı daha uzun, şeytanın bağı daha kısa. Ya da üç yıl altı ay çok kısa bir süre olduğundan, ister şeytanın bağı daha az görünsün ister azizlerin hükümranlığı daha fazla, hesaba katılmak istenmediğine inanılır; bu eserin on altıncı kitabında dört yüz yıl hakkında tartıştığım gibi: biraz fazlaydılar, yine de dört yüz denmiştir. Dikkat edilirse kutsal yazılarda böyle şeyler sık sık bulunur.
CAPUT XIII. An tempus persecutionis Antichristi mille annis adnumerandum sit. Haec persecutio nouissima, quae futura est ab Antichristo (sicut iam diximus, quia et in hoc libro superius et aput Danielem prophetam positum est), tribus annis et sex mensibus erit. Quod tempus, quamuis exiguum, utrum ad mille annos pertineat, quibus et diabolum ligatum dicit et sanctos regnare cum Christo, an eisdem annis hoc paruum spatium superaddatur adque extra sit, merito ambigitur; quia, si dixerimus ad eosdem annos hoc pertinere, non tanto tempore, sed prolixiore cum Christo regnum sanctorum reperietur extendi quam diabolus adligari. Profecto enim sancti cum suo rege etiam in ipsa praecipue persecutione regnabunt mala tanta uincentes, quando iam diabolus non erit adligatus, ut eos persequi omnibus uiribus possit. Quo modo ergo ista scriptura eisdem mille annis utrumque determinat, diaboli scilicet adligationem regnumque sanctorum, cum trium annorum et sex mensum interuallo prius desinat adligatio diaboli quam regnum sanctorum in his annis mille cum Christo? Si autem dixerimus paruum persecutionis huius hoc spatium non conputandum in mille annis, sed eis inpletis potius adiciendum, ut proprie possit intellegi, quod, cum dixisset: Sacerdotes Dei et Christi regnabunt cum eo mille annis, adiecit: Et cum finiti fuerint mille anni, soluetur satanas de custodia sua; isto enim modo et regnum sanctorum et uinculum diaboli simul cessatura esse significat, ut deinde persecutionis illius tempus nec ad sanctorum regnum nec ad custodiam satanae, quorum utrumque in mille annis est, pertinere, sed superadditum et extra conputandum esse credatur: cogemur fateri sanctos in illa persecutione regnaturos non esse cum Christo; sed quis audeat tunc cum illo non regnatura sua membra, quando ei maxime adque fortissime cohaerebunt, et quo tempore, quanto erit acrior inpetus belli, tanto maior gloria non cedendi, tanto densior corona martyrii? Aut si propter tribulationes, quas passuri sunt, non dicendi sunt regnaturi: consequens erit, ut etiam superioribus diebus in eisdem mille annis, quicumque tribulabantur sanctorum, eo ipso tempore tribulationis suae cum Christo non regnasse dicantur; ac per hoc et illi, quorum animas auctor libri huius uidisse se scribit occisorum propter testimonium Iesu et propter uerbum Dei, non regnabant cum Christo, quando patiebantur persecutionem, et ipsi regnum Christi non erant, quos Christus excellentius possidebat. Absurdissimum id quidem et omni modo auersandum. Sed certe animae uictrices gloriosissimorum martyrum omnibus doloribus ac laboribus superatis adque finitis, postea quam mortalia membra posuerunt, cum Christo utique regnauerunt et regnant, donec finiantur mille anni, ut postea receptis etiam corporibus iam inmortalibus regnent. Proinde tribus illis annis adque dimidio animae occisorum pro eius martyrio, et quae antea de corporibus exierunt, et quae ipsa nouissima persecutione sunt exiturae, regnabunt cum illo, donec finiatur mortale saeculum et ad illud regnum, ubi mors non erit, transeatur. Quocirca cum Christo regnantium sanctorum plures anni erunt quam uinculi diaboli adque custodiae, quia illi cum suo rege Dei filio iam diabolo non ligato etiam per tres illos annos ac semissem regnabunt. Remanet igitur, ut, cum audimus: Sacerdotes Dei et Christi regnabunt cum eo mille annis. et cum finiti fuerint mille anni, soluetur satanas de custodia sua, aut non regni huius sanctorum intellegamus annos mille finiri, sed uinculi diaboli adque custodiae, ut annos mille, id est annos omnes suos, quaeque pars habeat diuersis ac propriis prolixitatibus finiendos, ampliore sanctorum regno, breuiore diaboli uinculo; aut certe, quoniam trium annorum et sex mensum breuissimum spatium est, conputari noluisse credatur, siue quod minus satanae uinculum, siue quod amplius uidetur regnum habere sanctorum, sicut de quadringentis annis in sexto decimo huius operis uolumine disputaui; quoniam plus aliquid erant, et tamen quadringenti sunt nuncupati; et talia saepe reperiuntur in litteris sacris. si quis aduertat.
20.1414. Şeytanın adamlarıyla birlikte hüküm giymesi, özetle bütün ölülerin bedensel dirilişi ve son karşılığın yargısı
Son zulmü andıktan sonra, son yargıda şeytanın ve onun başkanlığındaki düşman şehrin çekeceği her şeyi kısaca toplar. Şöyle der: "Onları saptıran şeytan, canavarın ve sahte peygamberin bulunduğu ateş ve kükürt gölüne atıldı; gece gündüz sonsuza dek işkence görecekler." Canavarın dinsiz şehrin kendisi olduğunu iyi anladığımızı yukarıda söyledik. Sahte peygamber ise ya Deccal'dir ya da o suret, yani orada sözünü ettiğimiz uydurma. Bundan sonra ölülerin ikinci dirilişinde, yani bedenlerin dirilişinde olacak son yargıyı, kendisine nasıl açıldığını özetleyerek anlatır: "Büyük, beyaz bir taht ve üzerinde oturanı gördüm; yüzünden gök ve yer kaçtı, onlara yer bulunamadı." "Büyük, beyaz bir taht ve üzerinde oturanı gördüm ve yüzünden gök ve yer kaçtı" demiyor; çünkü bu o anda, yani diriler ve ölüler yargılanmadan önce olmamıştır. Tahtta oturanı gördüğünü söylüyor, gök ve yer onun yüzünden kaçmıştır, ama sonradan. Çünkü yargı bitince bu gök ve bu yer varlığı bitecek, yeni gök ve yeni yer var olmaya başlayacaktır. Bu dünya, şeylerin büsbütün yok olmasıyla değil, değişmesiyle geçip gidecektir. Bu yüzden Havari de der ki: "Bu dünyanın şekli geçip gider, sizin kaygısız olmanızı isterim." Demek ki şekil geçer, tabiat değil. Yuhanna, sonradan olacak biçimde yüzünden gök ve yerin kaçtığı, tahtta oturanı gördüğünü söyledikten sonra der ki: "Büyük küçük ölüleri gördüm, kitaplar açıldı; başka bir kitap da açıldı, her birinin hayatını yazan kitap. Ölüler, kitapların yazılarından yaptıklarına göre yargılandı." Kitapların ve bir kitabın açıldığını söyledi; ama kitabın nasıl olduğunu saklamadı: "Her birinin hayatını yazan" der. Demek ki önce andığı kitaplar, eski ve yeni kutsal kitaplar olarak anlaşılmalıdır; onlarda Tanrı'nın buyruklarının yerine getirilmesini emrettiği şeyler gösterilir; her birinin hayatını yazan kitapta ise bunlardan kimin neyi yapıp neyi yapmadığı. Bu kitap tensel olarak düşünülürse, büyüklüğünü ya da uzunluğunu kim hesap edebilir? Ya da herkesin bütün hayatının yazıldığı kitap ne kadar zamanda okunabilir? Yoksa insanlar kadar melek hazır olup herkes kendisine atanmış melekten hayatının okunmasını mı dinleyecek? Demek ki herkes için tek bir kitap olmayacak, her biri için ayrı bir kitap olacak. Ama bu yazı onu bir olarak anlatmak isteyerek "Başka bir kitap da açıldı" der. Şu hâlde ilahî bir güç anlaşılmalıdır; onunla herkesin bütün işleri, iyi ya da kötü, hafızasına geri çağrılacak ve zihnin bakışıyla şaşılacak bir hızla görülecek; böylece bilgi vicdanı suçlayacak ya da aklayacak ve herkes hem birlikte hem tek tek yargılanacaktır. Elbette bu ilahî güç kitap adını almıştır. Çünkü onun etkisiyle hatırlanan her şey onda bir bakıma okunur. Yargılanacak ölülerin kim olduğunu, küçüklerin ve büyüklerin, göstermek için, atladığı ya da daha doğrusu ertelediği yere dönercesine özetleyerek der ki: "Deniz içindeki ölüleri verdi, ölüm ve ölüler diyarı da içlerindeki ölüleri verdi." Bu kuşkusuz ölüler yargılanmadan önce oldu; yine de o önce söylendi. Demek ki dediğim gibi özetleyerek ara verdiği yere dönmüştür. Şimdi ise sırayı tutmuş ve sıranın kendisi açıklansın diye yargılanan ölüler hakkında daha önce söylediğini yerinde daha uygun biçimde tekrarlamıştır. Çünkü "Deniz içindeki ölüleri verdi, ölüm ve ölüler diyarı da içlerindeki ölüleri verdi" dedikten sonra biraz önce koyduğunu hemen eklemiştir: "Her biri yaptıklarına göre yargılandı." Yukarıda dediği şudur: "Ölüler yaptıklarına göre yargılandı."
CAPUT XIIII. De damnatione diaboli cum suis et per recapitulationem de resurrectione corporea omnium mortuorum et de iudicio ultimae retributionis. Post hanc autem commemorationem nouissimae persecutionis breuiter conplectitur totum, quod ultimo iam iudicio diabolus et cum suo principe ciuitas inimica passura est. Dicit enim: Et diabolus, qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis et sulphuris, quo et bestia et pseudopropheta; et cruciabuntur die ac nocte in saecula saeculorum. Bestiam bene intellegi ipsam inpiam ciuitatem supra diximus. Pseudopropheta uero eius aut Antichristus est aut imago illa, id est figmentum, de quo ibi locati sumus. Post haec ipsum nouissimum iudicium, quod erit in secunda resurrectione mortuorum, quae corporum est, recapitulando narrans quo modo sibi fuerit reuelatum: Et uidi. inquit, thronum magnum et candidum et sedentem super eum, cuius a facie fugit caelum et terra, et locus eorum inuentus non est. Non ait: thronum magnum et candidum et sedentem super eum, et ab eius facie fugit caelum et terra', quoniam non tunc factum est, id est, antequam esset de uiuis et mortuis iudicatum; sed eum se uidisse dixit in throno sedentem, a cuius facie fugit caelum et terra, sed postea. Peracto quippe iudicio, tunc esse desinet hoc caelum et haec terra, quando incipiet esse caelum nouum et terra noua. Mutatione namque rerum, non omni modo interitu transibit hic mundus. Unde et apostolus dicit: Praeterit enim figura huius mundi, uolo uos sine sollicitudine esse. Figura ergo praeterit, non natura. Cum ergo se Iohannes uidisse dixisset sedentem super thronum, cuius a facie, quod postea futurum est, fugit caelum et terra: Et uidi, inquit, mortuos magnos et pusillos, et aperti sunt libri; et alius liber apertus est, qui est uitae uniuscuiusque; et iudicati sunt mortui ex ipsis scripturis librorum secundum facta sua. Libros dixit esse apertos et librum; sed librum cuius modi non tacuit: Qui est, inquit, uitae uniuscuiusque. Ergo illi libri, quos priore loco posuit, intellegendi sunt sancti, et ueteres et noui, ut in illis ostenderetur, quae Deus fieri sua mandata iussisset; in illo autem, qui est uitae uniuscuiusque, quid horum quisque non fecisset sine fecisset. Qui liber si carnaliter cogitetur, quis eius magnitudinem aut longitudinem ualeat aestimare? Aut quanto tempore legi poterit liber, in quo scriptae sunt uniuersae uitae uniuersorum? An tantus angelorum numerus aderit, quantus hominum erit, et uitam suam quisque ab angelo sibi adhibito audiet recitari? Non ergo unus liber erit omnium, sed singuli singulorum. Scriptura uero ista unum uolens intellegi: Et alius, inquit, liber apertus est. Quaedam igitur uis est intellegenda diuina, qua fiet, ut cuique opera sua, uel bona uel mala, cuncta in memoriam reuocentur et mentis intuitu mira celeritate cernantur, ut accuset uel excuset scientia conscientiam adque ita simul et omnes et singuli iudicentur. Quae nimirum uis diuina libri nomen accepit. In ea quippe quodam modo legitur, quidquid ea faciente recolitur. Ut autem ostendat, qui mortui iudicandi sint, pusilli et magni, recapitulando dicit tamquam ad id rediens, quod praeterierat potiusue distulerat: Et exhibuit mortuos mare, qui in eo erant, et mors et infernus reddiderunt mortuos, quos in se habebant. Hoc procul dubio prius factum est, quam essent mortui iudicati; et tamen illud prius dictum est. Hoc est ergo quod dixi, recapitulando eum ad id redisse quod intermiserat. Nunc autem ordinem tenuit, adque ut explicaretur ipse ordo, commodius etiam de iudicatis mortuis, quod iam dixerat, suo repetiuit loco. Cum enim dixisset: Et ex mortuos mare, qui in eo erant, et mors et infernus reddiderunt mortuos, quos in se habebant: mox addidit quod paulo ante posuerat: Et iudicati sunt singuli secundum facta sua. Hoc est enim quod supra dixerat: Et iudicati sunt mortui secundum facta sua.
20.1515. Denizin yargıya çıkardığı, ölümün ve cehennemin geri verdiği ölüler kimlerdir
Peki denizin çıkardığı, içinde bulunan ölüler kimlerdir? Denizde ölenler cehenneme gitmez değil ya; bedenleri de denizde saklanmaz; hele denizde iyi ölülerin, cehennemde kötü ölülerin bulunduğunu söylemek daha da saçmadır. Kim böyle düşünür? Bazılarının bu yerde denizi bu çağın yerine konmuş saymaları ise gayet yerindedir. Demek ki Yuhanna, Mesih'in burada bedende bulacaklarının da dirilecek olanlarla birlikte yargılanacağını belirtmek isteyince, onlara da ölü demiştir: hem kendilerine "Çünkü siz öldünüz, hayatınız Mesih'le birlikte Tanrı'da saklıdır" denen iyilere, hem haklarında "Bırak ölüler kendi ölülerini gömsün" denen kötülere. Ölümlü beden taşıdıkları için de ölü denebilir onlara. Havari bu yüzden şöyle der: "Beden günah yüzünden ölüdür, ruh ise adalet yüzünden hayattır." Böylece ikisinin de, yani ölü bedenin ve hayat olan ruhun, yaşayan ve bu bedende bulunan insanda olduğunu gösterir. Üstelik "ölümlü beden" değil, "ölü beden" demiştir; oysa az sonra aynı bedenlere, daha alışılmış adlarıyla, "ölümlü bedenler" de der. İşte deniz içinde bulunan bu ölüleri çıkarmıştır, yani bu çağ, içinde bulunup henüz ölmemiş olan bütün insanları çıkarmıştır. "Ölüm ve cehennem de" diyor, "içlerindeki ölüleri geri verdiler." Deniz "çıkardı", çünkü onlar bulundukları hâlde hazır oldular; ölüm ve cehennem ise "geri verdi", çünkü çoktan çıkmış oldukları hayata onları geri çağırdı. Yuhanna'nın "ölüm" ya da "cehennem" demekle yetinmeyip ikisini birden söylemesi de belki boşuna değildir: "ölüm" iyiler için söylenmiştir, çünkü onlar yalnız ölüme katlanabildiler, cehenneme değil; "cehennem" ise kötüler için, çünkü onlar orada ceza da çekerler. Mesih'in geleceğine iman eden eski azizlerin de dinsizlerin işkencelerinden çok uzak yerlerde olmakla birlikte cehennemde bulunduklarına, Mesih'in kanı ve o yerlere inişi onları oradan kurtarıncaya dek orada kaldıklarına inanmak saçma görünmüyorsa, o bedel akıtılıp kurtarıldıktan sonraki iyi müminler cehennemi hiç tanımazlar; bedenlerini de geri alıp hak ettikleri iyilikleri alacakları güne dek böyledir bu.
"Herkes yaptıklarına göre yargılandı" dedikten sonra, nasıl yargılandıklarını kısaca ekler: "Ölüm ve cehennem ateş gölüne atıldı." Bu adlarla, ölümün ve cezaların müsebbibi olduğu için şeytanı ve onunla birlikte bütün cinler topluluğunu kasteder. Yukarıda önceden açıkça söylediği şey budur: "Onları saptıran şeytan ateş ve kükürt gölüne atıldı." Orada daha kapalı olarak "canavarın da bulunduğu yere" diye eklediğini burada daha açık söyler: "Hayat kitabında yazılı bulunmayanlar ateş gölüne atıldı." Bu kitap Tanrı unutup yanılmasın diye hatırlatmak için değildir; ebedî hayat verilecek olanların önceden belirlenmişliğini ifade eder. Tanrı onları bilmez değildir ki bu kitaptan okuyup öğrensin; daha çok, O'nun yanılmayan önbilgisi hayat kitabının ta kendisidir, onlar da orada yazılıdır, yani önceden bilinmişlerdir.
CAPUT XV. Qui sint mortui, quos ad iudicium exhibuit mare, uel quos mors et inferi reddiderunt. Sed qui sunt mortui, quos exhibuit mare, qui in eo erant? Neque enim qui in mari moriuntur, non sunt in inferno, aut corpora eorum seruantur in mari, aut, quod est absurdius, mare habebat bonos mortuos et infernus malos. Quis hoc putauerit? Sed profecto conuenienter quidam hoc loco mare pro isto saeculo positum accipiunt. Cum ergo et quos hic inueniet Christus in corpore constitutos simul significaret cum eis, qui resurrecturi sunt, iudicandos, etiam ipsos mortuos appellauit, et bonos, quibus dicitur: Mortui enim estis, et uita uestra abscondita est cum Christo in Deo, et malos, de quibus dicitur: Sine mortuos sepelire mortuos suos. Possunt mortui etiam propter hoc dici, quod mortalia gerunt corpora; unde apostolus: Corpus quidem, inquit, mortuum est propter peccatum; spiritus autem uita est propter iustitiam, utrumque in homine uiuente adque in hoc corpore constituto esse demonstrans, et corpus mortuum et spiritum uitam. Nec tamen dixit corpus mortale, sed mortuum, quamuis eadem paulo post etiam mortalia corpora, sicut usitatius uocantur, appellet. Hos ergo mortuos exhibuit mare, qui in eo erant, id est, exhibuit homines hoc saeculum, quicumque in eo erant, quia nondum obierant. Et mors et infernus, inquit, reddiderunt mortuos, quos in se habebant. Mare exhibuit, quia, sicut inuenti sunt, adfuerunt; mors uero et infernus reddiderunt, quoniam uitae, de qua iam exierant, reuocarunt. Nec frustra fortasse non satis fuit ut diceret mors aut infernus, sed utrumque dictum est: mors propter bonos, qui tantummodo mortem perpeti potuerunt, non et infernum; infernus autem propter malos, qui etiam poenas aput inferos pendunt. Si enim non absurde credi uidetur antiquos etiam sanctos, qui uenturi Christi tenuerunt fidem, locis quidem a tormentis inpiorum remotissimis, sed aput inferos fuisse, donec eos inde Christi sanguis et ad ea loca descensus erueret, profecto deinceps boni fideles effuso illo pretio iam redemti prorsus inferos nesciunt, donec etiam receptis corporibus bona recipiant, quae merentur. Cum autem dixisset: Et iudicati sunt singuli secundum facta sua, breuiter subiecit, quem ad modum fuerint iudicati: Et mors et infernus, inquit, missi sunt in stagnum ignis, his nominibus significans diabolum, quoniam mortis est auctor poenarum, uniuersamque simul daemonum societatem. Hoc est enim quod supra euidentius praeoccupando iam dixerat: Et diabolus, qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis et sulphuris. Quod uero ibi obscurius adiunxerat dicens: Quo et bestia , hic apertius: Et qui non sunt, inquit, inuenti in libro uitae scripti, missi sunt in stagnum ignis. Non Deum liber iste commemorat, ne obliuione fallatur; sed praedestinationem significat eorum, quibus aeterna dabitur uita. Neque enim nescit eos Deus et in hoc libro legit, ut sciat; sed potius ipsa eius praescientia de illis, quae falli non potest, liber est uitae, in quo sunt scripti, id est ante praecogniti.
20.1616. Yeni gök ve yeni yer
Kötülerin yargılanacağını haber verdiği yargıyı bitirdikten sonra, iyilerden söz etmek kalıyor. Rabbin kısaca söylediği "Onlar ebedî azaba" sözünü açıklamıştı; şimdi sırada orada ona bağlanan "Adil olanlar ise ebedî hayata" sözünü açıklamak var. "Ve yeni bir gök ve yeni bir yer gördüm" diyor, "çünkü ilk gök ve yer çekilip gitmişti, deniz de artık yoktu." Daha önce öne alarak söylediği, tahtta oturanı gördüğünü, onun yüzünden gök ve yerin kaçtığını belirttiği şey, işte bu sırayla olacaktır. Hayat kitabında yazılı olmayanlar yargılanıp ebedî ateşe atıldıktan sonra (bu ateşin nasıl bir şey olduğunu ve dünyanın ya da şeylerin hangi kısmında bulunacağını, Tanrı'nın Ruhu'nun gösterdiği biri dışında kimsenin bildiğini sanmıyorum) bu dünyanın şekli, dünyadaki sular taşıp tufan olduğu gibi, dünyadaki ateşlerin yangınıyla geçip gidecektir. Dediğim gibi, bu dünya yangınında bozulabilir bedenlerimize uygun düşen bozulabilir unsurların nitelikleri yanarak büsbütün yok olacak, cevherin kendisi ise şaşılacak bir değişimle ölümsüz bedenlere uyan niteliklere kavuşacaktır. Öyle ki dünya daha iyiye doğru yenilenip teni de daha iyiye doğru yenilenmiş insanlara uygun düşsün.
"Deniz de artık yoktu" sözüne gelince, o müthiş ateşle kuruyacak mı, yoksa o da daha iyiye mi dönüşecek, kolayca söyleyemem. Yeni bir gök ve yeni bir yer olacağını okuyoruz, ama yeni bir deniz hakkında bir yerde bir şey okuduğumu hatırlamıyorum; meğer ki aynı kitapta geçen "billura benzer camdan bir deniz gibi" sözünü sayalım. Ama orada çağın bu sonundan söz etmiyordu, tam anlamıyla "deniz" de dememiş, "deniz gibi" demiştir. Gerçi peygamber dili, kelimelerin asıl anlamlarıyla mecazî anlamlarını karıştırıp söylediğini bir ölçüde örtmeyi sever; bu yüzden burada "Deniz de artık yoktu" derken yukarıda "Deniz içindeki ölüleri çıkardı" dediği denizi kastetmiş olabilir. Çünkü o zaman, deniz adıyla simgelediği, ölümlülerin hayatıyla çalkantılı ve fırtınalı bu çağ artık olmayacaktır.
CAPUT XVI. De caelo nouo et terra noua. Finito autem iudicio, quo praenuntiauit iudicandos malos, restat ut etiam de bonis dicat. Iam enim explicauit quod breuiter a Domino dictum est: Sic in supplicium aeternum; sequitur ut explicet, quod etiam ibi conectitur: Iusti autem in uitam aeternam. Et uidi, inquit, caelum nouum et terram nouam. Nam primum caelum et terra recesserunt, et mare iam non est. Isto fiet ordine, quod superius praeoccupando iam dixit, uidisse se super thronum sedentem, cuius a facie fugit caelum et terra. Iudicatis quippe his, qui scripti non sunt in libro uitae, et in aeternum ignem missis (qui ignis cuius modi et in qua mundi uel rerum parte futurus sit, hominem scire arbitror neminem, nisi forte cui Spiritus diuinus ostendit), tunc figura huius mundi mundanorum ignium conflagratione praeteribit, sicut factum est mundanarum aquarum inundatione diluuium. Illa itaque, ut dixi, conflagratione mundana elementorum corruptibilium qualitates, quae corporibus nostris corruptibilibus congruebant, ardendo penitus interibunt. adque ipsa substantia eas qualitates habebit, quae corporibus inmortalibus mirabili mutatione conueniant; ut scilicet mundus in melius innouatus apte adcommodetur hominibus etiam carne in melius innouatis. Quod autem ait: Et mare iam non est: utrum maximo illo ardore siccetur an et ipsum uertatur in melius, non facile dixerim. Caelum quippe nouum et terram nouam futuram legimus, de mari autem nouo aliquid me uspiam legisse non recolo; nisi quod in hoc eodem libro reperitur: Tamquam mare uitreum simile crystallo. Sed tunc non de isto fine saeculi loquebatur, nec proprie dixisse uidetur mare, sed tamquam mare. Quamuis et nunc, sicut amat prophetica locutio propriis uerbis translata miscere ac sic quodam modo uelare quod dicitur, potuit de illo mari dicere: Et mare iam non est, de quo supra dixerat: Et exhibuit mortuos mare, qui in eo erant. Iam enim tunc non erit hoc saeculum uita mortalium turbulentum et procellosum, quod maris nomine figurauit.
20.1717. Sondan sonra kilisenin sonsuz yüceltilmesi
"Ve büyük şehri, yeni Kudüs'ü gördüm" diyor, "gökten, Tanrı'nın yanından iniyordu; kocası için süslenmiş yeni bir gelin gibi hazırlanmıştı. Tahttan yüksek bir ses işittim: 'İşte Tanrı'nın çadırı insanlarla birliktedir, onlarla birlikte oturacak; onlar O'nun halkı olacak, Tanrı'nın kendisi de onlarla olacak. Gözlerinden her yaşı silecek; artık ölüm olmayacak, ne yas ne feryat ne de hiçbir acı, çünkü önceki şeyler geçip gitti.' Tahtta oturan da şöyle dedi: 'İşte her şeyi yeni yapıyorum.'" Bu şehrin gökten indiği söylenir, çünkü Tanrı'nın onu yarattığı lütuf göksel bir lütuftur. Bu yüzden Esaya aracılığıyla ona "Seni yapan Rab benim" der. Gökten inişi ta başından beri sürmektedir: bu çağ boyunca Tanrı'nın lütfu yukarıdan geldikçe, gökten gönderilen Kutsal Ruh'ta yeniden doğuş yıkanmasıyla vatandaşları durmadan artar. Ama Tanrı'nın Oğlu İsa Mesih aracılığıyla yapacağı son yargıyla Tanrı'nın armağanından gelen öyle büyük ve öyle yeni bir parlaklık görünecektir ki eskilikten iz kalmayacak; zira bedenler de eski bozulma ve ölümlülükten yeni bir bozulmazlığa ve ölümsüzlüğe geçecektir. Bunu şehrin kendi kralıyla bin yıl hüküm sürdüğü zamana yormak bana fazlasıyla utanmazca görünüyor, çünkü apaçık diyor ki: "Gözlerinden her yaşı silecek; artık ölüm olmayacak, ne yas ne feryat ne de hiçbir acı." Kim bu kadar saçmalar, kim bu kadar inatla çıldırır da bu ölümlülüğün dertleri içinde değil kutsal halkın, bu hayatı süren, sürecek ya da sürmüş olan azizlerden tek birinin bile gözyaşsız ve acısız olduğunu ileri sürmeye cesaret eder? Oysa kişi ne kadar kutsal ve ne kadar kutsal özlemle doluysa, dua ederken gözyaşı o kadar boldur. "Gözyaşlarım gece gündüz ekmeğim oldu", "Her gece yatağımı yıkayacağım, döşeğimi gözyaşlarımla ıslatacağım", "İniltim senden gizli değildir", "Acım yenilendi" sözleri yukarıdaki Kudüs şehrinin sesi değil mi?
Ağırlık altında inleyen, soyunmak değil üzerine giyinmek isteyen ki ölümlü olan hayat tarafından yutulsun, onlar bu şehrin çocukları değil mi? Ruh'un ilk ürünlerine sahip olup evlatlığa alınmayı, bedenlerinin kurtuluşunu bekleyerek içlerinden inleyenler onlar değil mi? Havari Pavlus yukarıdaki Kudüs'ün vatandaşı değil miydi, hele ten bakımından kardeşi olan İsrailliler için büyük bir kederi, yüreğinde sürekli bir acısı olduğu zaman, bunu daha da çok değil miydi? Bu şehirde ölüm ne zaman olmayacak? "Ey ölüm, kavgan nerede? Ey ölüm, dikenin nerede? Ölümün dikeni günahtır" denecek zaman değil mi? "Nerede?" denildiğinde günah elbette olmayacaktır. Şimdi ise o şehrin en aşağıdaki herhangi bir vatandaşı değil, bu aynı Yuhanna mektubunda haykırıyor: "Günahımız yok dersek kendimizi aldatırız, hakikat de bizde değildir." Vahiy adını taşıyan bu kitapta birçok şey okuyanın zihnini çalıştırmak için kapalı söylenir; açık olanlar azdır, onların açıklığından yola çıkılarak geri kalanlar emekle araştırılır. Özellikle de aynı şeyleri öyle çok biçimde tekrarlar ki başka başka şeyler söylüyor gibi görünür, oysa incelenince aynı şeyleri başka başka söylediği anlaşılır. Ama "Gözlerinden her yaşı silecek; artık ölüm olmayacak, ne yas ne feryat ne de hiçbir acı" sözleri gelecek çağ, azizlerin ölümsüzlüğü ve ebediyeti hakkında öyle aydınlıktır ki (çünkü bunlar yalnız o zaman ve yalnız orada olmayacaktır), bunları kapalı sayarsak kutsal yazılarda açık hiçbir şey aramamalı, okumamalıyız.
CAPUT XVII. De ecclesiae glorificatione sine fine post finem. Et ciuitatem, inquit, magnam Hierusalem nouam uidi descendentem de caelo a Deo, aptatam, quasi nouam nuptam ornatam marito suo. Et audiui uocem magnam de throno dicentem: Ecce tabernaculum Dei cum hominibus, et habitabit cum eis. et erunt ipsi populus eius, et ipse Deus erit cum eis. Et absterget omnem lacrimam ab oculis eorum: et mors iam non erit neque luctus neque clamor. sed nec dolor ullus, quia priora abierunt. Et dixit sedens in throno: Ecce noua facio omnia. De caelo descendere ista ciuitas dicitur, quoniam caelestis est gratia. qua Deus eam fecit. Propter quod ei dicit etiam per Esaiam: Ego sum Dominus faciens te. Et de caelo quidem ab initio sui descendit, ex quo per huius saeculi tempus gratia Dei desuper ueniente per lauacrum regenerationis in Spiritu sancto misso de caelo subinde ciues eius adcrescunt. Sed per iudicium Dei, quod erit nouissimum per eius filium Iesum Christum, tanta eius et tam noua de Dei munere claritas apparebit, ut nulla remaneant uestigia uetustatis; quando quidem et corpora ad incorruptionem adque inmortalitatem nouam ex uetere corruptione ac mortalitate transibunt. Nam hoc de isto tempore accipere, quo regnat cum rege suo mille annis, inpudentiae nimiae mihi uidetur, cum apertissime dicat: Absterget omnem lacrimam ab oculis eorum; et mors iam non erit neque luctus neque clamor, sed nec dolor ullus. Quis uero tam sit absurdus et obstinatissima contentione uesanus, qui audeat adfirmare in huius mortalitatis aerumnis, non dico populum sanctum, sed unumquemque sanctorum, qui hanc uel ducat uel ducturus sit uel duxerit uitam, nullas habentem lacrimas et dolores; cum potius quanto est quisque sanctior et desiderii sancti plenior, tanto sit eius in orando fletus uberior? An non est uox ciuitatis supernae Hierusalem: Factae sunt mihi lacrimae meae panis die ac nocte, et: Lauabo per singulas noctes lectum meum, in lacrimis meis stratum meum rigabo, et: Gemitus meus non est absconditus a te, et: Dolor meus renouatus est? Aut uero non eius filii sunt, qui ingemescunt grauati, in quo nolunt spoliari, sed superuestiri, ut absorbeatur mortale a uita? Nonne ipsi sunt, qui primitias habentes Spiritus in semet ipsis ingemescunt, adoptionem exspectantes, redemtionem corporis sui? An ipse apostolus Paulus non erat supernus Hierosolymitanus. uel non multo magis hoc erat, quando pro Israelitis carnalibus fratribus suis tristitia illi erat magna et continuus dolor cordi eius? Quando autem mors non erit in ista ciuitate, nisi quando dicetur: Ubi est, mors, contentio tua? Ubi est, mors, aculeus tuus? Aculeus autem mortis est peccatum. Quod tunc utique non erit, quando dicetur: Ubi est? Nunc uero non quilibet infimus ciuis illius ciuitatis, sed idem iste Iohannes in epistula sua clamat: Si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et ueritas in nobis non est. Et in hoc quidem libro, cuius nomen est apocalypsis, obscure multa dicuntur, ut mentem legentis exerceant, et pauca in eo sunt, ex quorum manifestatione indagentur cetera cum labore; maxime quia sic eadem multis modis repetit, ut alia adque alia dicere uideatur, cum aliter adque aliter haec ipsa dicere uestigetur. Verum in his uerbis, ubi ait: Absterget omnem lacrimam ab oculis eorum, et mors iam non erit neque luctus neque clamor, sed nec dolor ullus, tanta luce dicta sunt de saeculo futuro et de inmortalitate adque aeternitate sanctorum (tunc enim solum adque ibi solum ista non erunt), ut nulla debeamus in litteris sacris quaerere uel legere manifesta, si haec putauerimus obscura.
20.1818. Havari Petrus Tanrı'nın son yargısı hakkında neler vaaz etmiştir
Şimdi Havari Petrus'un da bu yargı hakkında ne yazdığına bakalım. Şöyle der: "Son günlerde alaycılar alay ederek gelecek, kendi arzularının peşinden gidip şöyle diyecekler: 'Hani nerede O'nun geleceği vaadi? Babalar uyuyalı beri her şey yaratılışın başından olduğu gibi sürüyor.' Bunu isteyerek görmezden gelirler ki gökler eskiden vardı, yer de Tanrı'nın sözüyle sudan ve su aracılığıyla kurulmuştu. O zamanki dünya da bunlar yüzünden suya boğulup yok oldu. Şimdiki gökler ve yer ise aynı sözle ayrılmış, dinsiz insanların yargı ve helak günü için ateşe saklanmıştır. Sevgili kardeşlerim, şu tek şey gözünüzden kaçmasın: Rabbin katında bir gün bin yıl gibi, bin yıl bir gün gibidir. Rab, bazılarının yavaşlık saydığı gibi vaadini geciktirmiyor; hiç kimsenin yok olmasını istemeyip herkesin tövbe etmesini istediği için size sabrediyor. Rabbin günü hırsız gibi gelecek. O gün gökler büyük bir gürültüyle geçip gidecek, unsurlar yanıp çözülecek, yer de üzerindeki işlerle birlikte yanıp kül olacak. Bütün bunlar böylece yok olacağına göre, gökleri tutuşturup çözecek ve unsurları ateşin harıyla eritecek olan Rabbin gününün gelişini bekleyip onu çabuklaştırırken, kutsal davranışlar içinde nasıl insanlar olmanız gerekir? Biz O'nun vaatlerine göre, içinde adaletin oturduğu yeni gökleri ve yeni yeri bekliyoruz."
Burada ölülerin dirilişinden hiç söz etmiyor, ama bu dünyanın yok oluşundan yeterince söz ediyor. Orada tufandan önce olan biteni hatırlatarak, çağın sonunda bu dünyanın ne ölçüde yok olacağına inanmamız gerektiğini bir bakıma bildirmiş gibidir. Çünkü o zaman da o zamanki dünyanın yok olduğunu söyledi; yalnız yeryüzünün değil, göklerin de. Bu gökleri elbette şu havadaki gökler olarak anlıyoruz; su yükselerek onların yerini ve boşluğunu kaplamıştı. Demek ki şu rüzgârlı havanın tamamı ya da neredeyse tamamı (ki buna "gök" daha doğrusu "gökler" der, ama Güneş, Ay ve yıldızların konduğu en yukarıdakilere değil, en alttakilere) nemli bir niteliğe dönüşmüş ve bu biçimde yerle birlikte yok olmuştu; yerin eski yüzü de tufanla silinmişti. "Şimdiki gökler ve yer ise" diyor, "aynı sözle ayrılmış, dinsiz insanların yargı ve helak günü için ateşe saklanmıştır." Demek ki tufanda yok olan dünyanın yerine aynı sudan kurulan gökler ve yer, yani dünya, dinsiz insanların yargı ve helak günü için son ateşe saklanmıştır. Büyük bir değişim olacağından insanların da "helakinden" söz etmekten çekinmez, oysa tabiatları ebedî cezalar içinde de olsa kalacaktır. Biri belki şunu sorar: Yargı olup bittikten sonra bu dünya, yerine yeni gök ve yeni yer konmadan önce yanacaksa, yangın süresince azizler nerede olacak? Çünkü bedenleri olduğuna göre bedensel bir yerde bulunmaları zorunludur. Şöyle cevap verebiliriz: Tufanın dalgası nasıl çıkmadıysa, o yangının alevinin de çıkmayacağı yukarı bölgelerde olacaklardır. Çünkü bedenleri öyle olacaktır ki istedikleri yerde bulunurlar. Hem ölümsüz ve bozulmaz kılınmış oldukları için, üç adamın bozulabilir ve ölümlü bedenleri yanan fırında incinmeden yaşayabildiğine göre, o yangının ateşinden de korkmayacaklardır.
CAPUT XVIII. Quid apostolus Petrus de nouissimo Dei iudicio praedicarit. Nunc iam uideamus, quid etiam apostolus Petrus de hoc iudicio scripserit: Venient, inquit, in nouissimo dierum inlusione inludentes, secundum proprias concupiscentias suas euntes et dicentes: Ubi est promissum praesentiae ipsius? Ex quo enim patres dormierunt, sic omnia perseuerant ab initio creaturae. Latet enim illos hoc uolentes, quia caeli erant olim et terra de aqua, et per aquam constituta Dei uerbo, per quae. qui tunc erat mundus, aqua inundatus deperiit. Qui autem nunc sunt caeli et terra, eodem uerbo repositi sunt, igni reseruandi in diem iudicii et perditionis hominum inpiorum. Hoc unum uero non lateat uos, carissimi, quia unus dies aput Dominum sicut mille anni et mille anni sicut dies unus. Non tardat Dominus promissum, sicut quidam tarditatem existimant; sed patienter fert propter uos, nolens aliquem perire, sed omnes in paenitentiam conuerti. Veniet autem dies Domini ut fur, in quo caeli magno inpetu transcurrent, elementa autem ardentia resoluentur et terra et quae in ipsa sunt opera exurentur. His ergo omnibus pereuntibus quales oportet esse uos in sanctis conuersationibus exspectantes et properantes ad praesentiam diei Domini, per quam caeli ardentes soluentur et elementa ignis ardore decoquentur? Nouos uero caelos et terram nouam secundum promissa ipsius exspectamus, in quibus iustitia inhabitat. Nihil hic dixit de resurrectione mortuorum, sed sane de perditione mundi huius satis. Ubi etiam commemorans factum ante diluuium uidetur admonuisse quodam modo, quatenus in fine huius saeculi mundum istum periturum esse credamus. Nam et illo tempore perisse dixit, qui tunc erat, mundum; nec solum orbem terrae, uerum etiam caelos, quos utique istos aerios intellegimus, quorum locum ac spatium tunc aqua crescendo superauerat. Ergo totus aut paene totus aer iste uentosus (quod caelum uel potius caelos uocat, sed utique istos imos, non illos supremos, ubi sol et luna et sidera constituta sunt) conuersus fuerat in umidam qualitatem adque hoc modo cum terra perierat, cuius terrae utique prior facies fuerat deleta diluuio. Qui autem nunc sunt, inquit, caeli et terra, eodem uerbo repositi sunt, igni reseruandi in diem iudicii et perditionis hominum inpiorum. Proinde qui caeli et quae terra, id est, qui mundus pro eo mundo, qui diluuio periit, ex eadem aqua repositus est, ipse igni nouissimo reseruatur in diem iudicii et perditionis hominum inpiorum. Nam et hominum propter magnam quandam commutationem non dubitat dicere perditionem futuram, cum tamen eorum quamuis in aeternis poenis sit mansura natura. Quaerat forsitan aliquis, si post factum iudicium iste mundus ardebit, antequam pro illo caelum nouum et terra noua reponatur, eo ipso tempore conflagrationis eius ubi erunt sancti, cum eos habentes corpora in aliquo corporali loco esse necesse sit. Possumus respondere futuros eos esse in superioribus partibus, quo ita non adscendet flamma illius incendii, quem ad modum nec unda diluuii. Talia quippe illis inerunt corpora, ut illic sint, ubi esse uoluerint. Sed nec ignem conflagrationis illius pertimescent inmortales adque incorruptibiles facti, si uirorum trium corruptibilia corpora adque mortalia in camino ardenti inlaesa uiuere potuerunt.