Kavram
sanitas
- Yunanca
- hygieia (ὑγίεια)
- Latince
- sanitas
- Almanca
- Gesundheit, die grosse Gesundheit
- Fransızca
- santé
- İngilizce
- health
- Türkçe
- sağlık; büyük sağlık
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte bedenin hasta olmama hâli. Antik hekimlikte ve ahlâk felsefesinde bir denge, Stoacılarda ruhun tutkulardan arınmış hâlinin benzetmesi. Nietzsche'de (Ecce Homo, "Neden Bu Kadar Bilgeyim" 1–2) sağlık ile décadence aynı insanda iki perspektiftir: hastanın optiğinden sağlıklı değerlere, zengin hayatın bolluğundan décadence içgüdüsüne bakmak, "perspektifleri yer değiştirmek" ve böylece değerlerin yeniden değerlendirilmesini mümkün kılmaktır. Büyük sağlık, sürekli kazanılan ve harcanan, her türlü idealin kıyılarını dolaşmaya cesaret eden bir sağlıktır (Şen İlim § 382).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 5.–4. yy | Hippokratik yazarlar | unsurların ve sıvıların dengesi | — |
| 1. yy | Seneca, Cicero | ruhun sağlığı (sanitas animi), tutkudan arınma | — |
| 1882/1887 | Nietzsche | büyük sağlık: hastalığı aşıp kullanan taşkın kuvvet | Şen İlim |
| 1888 | Nietzsche | décadence'ın karşıtı; iyi yetişmişlik, seçici ilke | Ecce Homo |
Dönüşüm: Bir dengeden bir kuvvet fazlasına; ahlâkın ölçüsü olmaktan, ahlâkın kendisini ölçen fizyolojik ölçüte.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | hygieia | bedenin dengeli, bütün hâli; hekimlik geleneğinde (Hippokrates, Galenos) unsurların uyumu |
| Latince | sanitas | sanus "sağlam, sağlıklı"; Stoacılarda ruhun sağlığı mecazı da (sanitas animi) |
| Almanca / Fransızca | Gesundheit, die grosse Gesundheit | Ecce Homo, "Neden Bu Kadar Bilgeyim" 2; Şen İlim § 382; Wohlgerathenheit "iyi yetişmişlik" ayrıca bağlanmaz |
| İngilizce | health |
Türkçe karşılığı
sağlık; büyük sağlık. gesund "sağlıklı", gesund werden / machen "sağlığına kavuşmak / kavuşturmak"; Krankheit "hastalık", Genesung "iyileşme" bağlanmaz
Nietzsche'de sağlık hastalığın yokluğu değil, hastalığı da kullanabilen bir kuvvettir: "tipik olarak sağlıklı biri için hasta olmak hayata bir uyarıcı bile olabilir". Bu yüzden "sıhhat" yerine canlı "sağlık" seçildi; grosse Gesundheit "büyük sağlık" diye birebir verilir, çünkü Nietzsche onu bir ölçü değil bir genişlik olarak düşünür.
Atıf ve kaynak notu
Latince not adı düzen içindir; Nietzsche'nin terimi Almanca Gesundheit ve die grosse Gesundheit'tır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sağlığı, sağlıklıydım, sağlığa, sağlığın
Metinlerde işaretlendiği yerler
4 yer · 4 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.