İçeriğe geç

Kavram

sanitas

Yunanca
hygieia (ὑγίεια)
Latince
sanitas
Almanca
Gesundheit, die grosse Gesundheit
Fransızca
santé
İngilizce
health
Türkçe
sağlık; büyük sağlık

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte bedenin hasta olmama hâli. Antik hekimlikte ve ahlâk felsefesinde bir denge, Stoacılarda ruhun tutkulardan arınmış hâlinin benzetmesi. Nietzsche'de (Ecce Homo, "Neden Bu Kadar Bilgeyim" 1–2) sağlık ile décadence aynı insanda iki perspektiftir: hastanın optiğinden sağlıklı değerlere, zengin hayatın bolluğundan décadence içgüdüsüne bakmak, "perspektifleri yer değiştirmek" ve böylece değerlerin yeniden değerlendirilmesini mümkün kılmaktır. Büyük sağlık, sürekli kazanılan ve harcanan, her türlü idealin kıyılarını dolaşmaya cesaret eden bir sağlıktır (Şen İlim § 382).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 5.–4. yy Hippokratik yazarlar unsurların ve sıvıların dengesi —
1. yy Seneca, Cicero ruhun sağlığı (sanitas animi), tutkudan arınma —
1882/1887 Nietzsche büyük sağlık: hastalığı aşıp kullanan taşkın kuvvet Şen İlim
1888 Nietzsche décadence'ın karşıtı; iyi yetişmişlik, seçici ilke Ecce Homo

Dönüşüm: Bir dengeden bir kuvvet fazlasına; ahlâkın ölçüsü olmaktan, ahlâkın kendisini ölçen fizyolojik ölçüte.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca hygieia bedenin dengeli, bütün hâli; hekimlik geleneğinde (Hippokrates, Galenos) unsurların uyumu
Latince sanitas sanus "sağlam, sağlıklı"; Stoacılarda ruhun sağlığı mecazı da (sanitas animi)
Almanca / Fransızca Gesundheit, die grosse Gesundheit Ecce Homo, "Neden Bu Kadar Bilgeyim" 2; Şen İlim § 382; Wohlgerathenheit "iyi yetişmişlik" ayrıca bağlanmaz
İngilizce health

Türkçe karşılığı

sağlık; büyük sağlık. gesund "sağlıklı", gesund werden / machen "sağlığına kavuşmak / kavuşturmak"; Krankheit "hastalık", Genesung "iyileşme" bağlanmaz

Nietzsche'de sağlık hastalığın yokluğu değil, hastalığı da kullanabilen bir kuvvettir: "tipik olarak sağlıklı biri için hasta olmak hayata bir uyarıcı bile olabilir". Bu yüzden "sıhhat" yerine canlı "sağlık" seçildi; grosse Gesundheit "büyük sağlık" diye birebir verilir, çünkü Nietzsche onu bir ölçü değil bir genişlik olarak düşünür.

Atıf ve kaynak notu

Latince not adı düzen içindir; Nietzsche'nin terimi Almanca Gesundheit ve die grosse Gesundheit'tır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sağlığı, sağlıklıydım, sağlığa, sağlığın

Metinlerde işaretlendiği yerler

4 yer · 4 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.