Kavram
décadence
- Latince
- décadence (Fransızca terim korunur; Latince karşılığı yoktur, geç Latince *decadentia*'dan)
- Almanca
- Décadence, décadent
- Fransızca
- décadence, décadent
- İngilizce
- decadence
- Türkçe
- décadence; décadent (çöküş, çöküş tipi)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte bir uygarlığın ya da sanatın gerileyişi, gösterişli çürümüşlük. Nietzsche'de fizyolojik-psikolojik bir tanı: Hayatın yükselişinde mutluluk içgüdüyle bir iken, décadence'ta içgüdüler anarşiye düşer ve "ne pahasına olursa olsun akıllılık" gibi karşı-tiranlar icat edilir. Sokrates, Platon, Hıristiyan ahlâkı ve Wagner bu tanının başlıca örnekleridir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1880'ler | Paul Bourget | edebî üslupta bütünün parçalara dağılması | Essais de psychologie contemporaine |
| 1888 | Nietzsche | içgüdülerin çözülmesi; hayatın gerilemesinin belirtisi olan değerler | Putların Alacakaranlığı, "Sokrates Sorunu" 1–11 |
Dönüşüm: Bir sanat ve üslup teriminden, değer yargılarını belirti olarak okuyan bir fizyoloji terimine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | |
| Latince | (decadentia) | Orta Çağ Latincesi cadere "düşmek" fiilinden; not adı Nietzsche'nin Fransızca terimidir |
| Almanca / Fransızca | Décadence / décadence | 1888 eserlerinin (Putların Alacakaranlığı, Antikrist, Wagner Olayı, Ecce Homo) anahtar terimi |
| İngilizce | decadence |
Türkçe karşılığı
décadence (italik, olduğu gibi). "Çöküş", "dekadans" ve "yozlaşma" rakip karşılıklardır. Nietzsche terimi Almanca metinde bilerek Fransızca bırakır ve Bourget'nin edebî dekadans çözümlemesinden fizyolojik bir tanıya taşır; bu yüzden çeviride de décadence / décadent korunur. Almanca Niedergang "çöküş", Verfall "çürüme", Degenerescenz "yozlaşma" ile karşılanır ve bu nota bağlanmaz.
"Çöküş" dersek tarihsel bir düşüşü anlarız; Nietzsche'de décadence bir hayatın, bir tipin, bir çağın içgüdülerinin çözülmesidir: İçgüdülerle savaşmak zorunda olmak décadence'ın formülüdür (Putların Alacakaranlığı, "Sokrates Sorunu" 11). Ondan çıkmak için seçilen araç da yine onun ifadesidir.
Atıf ve kaynak notu
Terim Nietzsche'nin terimidir; Latince bir karşılığı yoktur, not adı Fransızca kalır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: décadent, décadence
Metinlerde işaretlendiği yerler
2 yer · 2 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.